ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φονταμενταλισμός ο Μεγάλος Εχθρός

Ο μεγάλος εχθρός της διεθνούς ειρήνης και της ασφάλειας όπως φάνηκε με το
φρικτό χτύπημα στη Νέα Υόρκη δεν είναι όπως πολλοί πιστεύουν η τρομοκρατία,
ούτε βέβαια το Ισλάμ. Είναι όλα τα είδη του φονταμενταλισμού που τρέφουν το
μίσος και την απύθμενη εχθρότητα για τον Άλλο.

Αν όμως επικρατήσει η άποψη περί τρομοκρατίας ή περί Ισλάμ, τότε η ζημία
διεθνώς θα είναι ανυπολόγιστη και, το κυριότερο, δεν θα είναι πειστική
διανοητικά και ηθικά. Η τρομοκρατία ως η χρήση βίας έναντι και αθώων με στόχο
την αύξηση του κόστους στον αντίπαλο και τον εκφοβισμό για πολιτικούς στόχους,
όσο και αποκρουστική να είναι ­ που βέβαια είναι ­, μπορεί σε ορισμένες
περιπτώσεις να θεωρείται η μόνη στρατηγική για ένα λαό in extremis που
επιζητεί ελευθερία και αυτοδιάθεση ­ το γνωστό ότι ο τρομοκράτης για τους μεν,
είναι ο αγωνιστής της ελευθερίας για τους δε, π.χ. Παλαιστινίους, Κούρδους στο
Ιράκ και στην Τουρκία, Αρμενίους στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, IRA στη Β. Ιρλανδία.

Ακόμη και ο μετριοπαθής και συντηρητικός Κωνσταντίνος Καραμανλής έτσι
απέκρουσε τους Βρετανούς (το 1957) όταν χαρακτήρισαν την ΕΟΚΑ τρομοκρατική
οργάνωση, λόγω των φόνων αμάχων (Βρετανών, Τουρκοκυπρίων αλλά και αριστερών
Ελληνοκυπρίων) που είχε διαπράξει.

Όσο για το Ισλάμ, ούτε φύσει βίαιο είναι ούτε φονταμενταλιστικό. Απλούστατα
όπως όλες οι θρησκείες (Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός, Ινδουισμός) έχει μικρές
πλην δυναμικές μειοψηφίες που πρεσβεύουν δόγματα φονταμενταλιστικά και
βρίσκουν έδαφος λόγω της απουσίας του κράτους δικαίου και κράτους πρόνοιας σε
ορισμένες μουσουλμανικές χώρες.

Επίσης δεν είναι όλοι οι φονταμενταλισμοί βίαιοι. Η τοποθέτηση του Ισλάμ
συλλήβδην ως του νέου Εχθρού της Δύσης κινείται στο πλαίσιο του ιδεολογήματος
της σύγκρουσης πολιτισμών του S. Huntington.

Το σχήμα Huntington δεν ευσταθεί. Δεν υπάρχουν αγεφύρωτα «ρήγματα» και
διαφορές μεταξύ «πολιτισμών», και ποιων «πολιτισμών»;

Το Ισλάμ και μόνο έχει πολλαπλές αλληλοσυγκρουόμενες εκδοχές, ακόμη και το
φονταμενταλιστικό. Επίσης δεν υπάρχουν πιο βίαιες ή περισσότερες συγκρούσεις
μεταξύ ομάδων που ανήκουν σε διαφορετικούς πολιτισμικο-θρησκευτικούς κόσμους.

Το εγχείρημα Huntington κινείται με μανιχαϊστικούς όρους: εμείς (η Δύση υπό
τις ΗΠΑ) και «όλοι οι άλλοι». Για να είμαστε ακριβείς, προτείνει τη στρατηγική
της απομόνωσης, όχι της σύγκρουσης. Πλην όμως όταν θεωρείς τον άλλον κατώτερο,
είναι ευκολότερο να του επιτεθείς.

Η θέση Huntington υποστηρίζεται στην Ελλάδα ενθουσιωδώς από τη νεοορθοδοξία,
με τη διαφορά ότι ο «καλός» και πιο πολιτισμένος δεν είναι η Δύση, όπως σαφώς
εννοεί ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας, αλλά «εμείς», ο «ορθόδοξος
πολιτισμός» υπό την πρωτοκαθεδρία των Ελλήνων.

Όπως είπε πρόσφατα ο Χριστόδουλος, στα Βαλκάνια και στη Μ. Ανατολή «θεωρούν
την πατρίδα μας λίκνο της Ορθοδοξίας και του Χριστιανισμού. Αυτό το μήνυμα
μεταφέρω όπου μπορώ». Καταλήγοντας, η ρίζα πράξεων όπως η ειδεχθής ενέργεια
που έλαβε χώρα στις 11 Σεπτεμβρίου στο Μανχάταν βρίσκεται στις ιδεολογίες του
μίσους και στη λογική τους, κατά πρώτο λόγο στους φονταμενταλισμούς, κατά
δεύτερο στους σοβινισμούς. Και οι δύο δεν λείπουν από πολλές χώρες και σίγουρα
όχι από την Ελλάδα, ακόμη και σε επίπεδο διανοουμένων (βλέπε π.χ. τα περί
«θείας δίκης» για τους χιλιάδες αθώους νεκρούς στη Νέα Υόρκη!), αν και νομίζω
ότι αυτό το λυπηρό φαινόμενο βρίσκεται σε υποχώρηση στη χώρα μας τα τελευταία
χρόνια.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Παντεπιστημίου.