Τα διδάγματα της Ιστορίας: Το Αφγανιστάν πάντοτε συντρίβει τους εισβολείς

Όταν έχεις τραυματιστεί και εγκαταλειφθεί στις πεδιάδες του Αφγανιστάν

Και οι γυναίκες εμφανίζονται και πετσοκόβουν ό,τι έχει απομείνει

Σύρσου απλώς προς το τουφέκι σου και τίναξε τα μυαλά σου

Και πήγαινε στον θεό σου σαν στρατιώτης.

(Rudyard Kipling)

Στα υψώματα του Φαραγγιού της Καμπούλ βρίσκουν ακόμα παλιές πόρπες και
διαβρωμένες λαβές από ξίφη. Δεν μπορείς πλέον να διαβάσεις τα διακριτικά των
βρετανικών συνταγμάτων, τα οστά τους όμως – και των 16.000 ανδρών – κείτονται
ακόμα κάπου ανάμεσα στη σκοτεινή γη και τους αιχμηρούς βράχους των πιο
απαγορευτικών βουνών του Αφγανιστάν. Όπως συνέβη και με τους Βρετανούς που
ξαναήρθαν αργότερα, όπως και με τους Ρώσους που έμελλε να φτάσουν περισσότερο
από έναν αιώνα μετά, η εκστρατεία του στρατηγού Γουίλιαμ Έλφινστοουν
πλαισιώθηκε από μεγαλοστομίες και ρητορική και υψηλές αξίες και κατέληξε σε
καταστροφή. Απευθύνομαι στον Τζορτζ Μπους τον νεώτερο και το ΝΑΤΟ: παρακαλώ,
σημειώστε αυτά τα λίγα.

Πίσω στο 1839, ανησυχούσαμε κι εμείς οι Βρετανοί για τους Ρώσους. Ο στρατηγός
Έλφινστοουν οδήγησε μια στρατιά 16.500 ανδρών της Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών
­ μαζί με 38.000 βοηθητικούς ­ στο Αφγανιστάν, ανυπομονούσε να θέσει τέλος
στην ερωτοτροπία του Ντοστ Μοχάμεντ με τον Τσάρο, κατέλαβε το Κανταχάρ και
εισέβαλε στην Καμπούλ στις 30 Ιουνίου ­ ήταν η πρώτη εξωτερική δύναμη που
καταλάμβανε την πόλη στη σύγχρονη ιστορία.

Η «καταδίκη»

Ο Ντοστ Μοχάμεντ εξορίστηκε στην Ινδία, αλλά οι Αφγανοί δεν ήταν έτοιμοι να
τεθούν υπό βρετανική κηδεμονία. Η τοποθέτηση ξένων στρατευμάτων στην Καμπούλ
ήταν μια τρέλα, όπως πρέπει να συνειδητοποίησε ο Έλφινστοουν όταν την 1η
Νοεμβρίου 1840 ένας Βρετανός αξιωματούχος, ο Αλεξάντερ Μπερνς λιντσαρίστηκε
από τον όχλο και παλουκώθηκε. Μία βρετανική μονάδα 300 ανδρών που βρισκόταν
κοντά έσπευσε να επιστρέψει στην Καμπούλ. Και όταν εμφανίστηκε ο γιος του
Ντοστ Μοχάμεντ, επικεφαλής 30.000 ανδρών, ο Έλφινστοουν ήταν πλέον
καταδικασμένος.

Επιχείρησε να επιστρέψει στο βρετανικό οχυρό του Τζαλαλαμπάντ, κοντά στα
σύνορα με την Ινδία. Ήταν ένας από τους πιο κρύους χειμώνες στα χρονικά και με
ελάχιστα εφόδια, σχεδόν καθόλου τροφή και ψεύτικες εγγυήσεις για ασφάλεια,
οδήγησε τον στρατό του ­ οι φάλαγγές τους έφταναν σε μήκος τα 16 χιλιόμετρα ­
μέσα στην παγωμένη ερημιά του Φαραγγιού της Καμπούλ. Οι πόρνες που
ακολουθούσαν τον στρατό εγκαταλείφθηκαν στην άκρη του δρόμου. Τα ιστορικά
βιβλία μιλούν για Ινδές που γυμνώνονταν, βιάζονταν και μαχαιρώνονταν από
Αφγανούς, τα πτώματά τους πετάγονταν στο χιόνι. Κάθε νέα επιδρομή στο χάσμα
του Φαραγγιού της Καμπούλ όμως ­ έμελλε να δω προσωπικά τα υπολείμματα μιας
ρωσικής εφοδιοπομπής που δέχθηκε επίθεση στην ίδια περιοχή περίπου 140 χρόνια
αργότερα ­ οδηγούσε σε νέες ενέδρες και σφαγές. Σαν από ειρωνεία της τύχης,
ένας από τους διαδόχους του Έλφινστοουν επισκεπτόταν τον τόπο της σφαγής του
1842 το 1880 όταν άκουσε ότι ο στρατός του ­ αυτός ήταν ο δεύτερος αφγανικός
πόλεμος ­ είχε δεχθεί επίθεση σε μία απομακρυσμένη περιοχή ονόματι Μαϊγουάντ
όπου το 30ό Πεζικό της Βομβάης πολεμούσε χιλιάδες πολεμιστές ghazi που
εφορμούσαν ριψοκίνδυνα εναντίον των βρετανικών κανονιών και των αιγυπτιακών
αποικιακών δυνάμεων. Άγριοι στις επιθέσεις τους, ανεμίζοντας πράσινα ισλαμικά
λάβαρα και απολύτως αδιάφοροι όσον αφορά τη ζωή τους ρίχνονταν ανάμεσα στους
Βρετανούς.

Η σταύρωση

Οι Ρώσοι έμελλε να υπομείνουν τη δεκαετή τους σταύρωση έναν ακριβώς αιώνα
αργότερα αν και στην πραγματικότητα ήταν οι Αφγανοί αυτοί που έπεσαν θύματα
γενοκτονίας υπό τους Σοβιετικούς. Ο Οσάμα μπιν Λάντεν, που είχε καταφέρει να
διαφύγει πολλές δολοφονικές απόπειρες από Ρώσους πράκτορες, επέζησε. Ίσως ο
Βλαντίμιρ Πούτιν, που καλείται να συνεισφέρει στη νέα μάχη της Δύσης για
«δημοκρατία και ελευθερία» εναντίον των δυνάμεων του σκότους, θα μπορούσε να
υπενθυμίσει στον κύριο Μπους πόσο επώδυνη αποδείχθηκε η στρατιωτική περιπέτεια
της Ρωσίας στο Αφγανιστάν. Ίσως να έπρεπε να επιστρέψουμε όλοι στα ιστορικά
βιβλία προτού προτείνουμε ­ και είναι σαφές ότι η Ουάσιγκτον οραματίζεται μια
τέτοια περιπέτεια ­ μία ακόμα επανάληψη του Μεγάλου Παιχνιδιού.