Εξκάλιμπερ των… απελπισμένων

Το έτος 1092, δύο άνδρες στέκονταν στις επάλξεις του Αλαμούτ, ενός μεσαιωνικού
κάστρου στα βουνά της Περσίας. Ο ένας ήταν ο εκπρόσωπος του σάχη. Ο άλλος
ισχυριζόταν ότι εκπροσωπεί τον Θεό επί της Γης. Αυτός, ο Χασάν, γιος του
Σαμπάχ, ο ηγέτης των Ασσασίνων, ο «γέρος του βουνού», μίλησε πρώτος:

«Βλέπεις τον φρουρό σ’ εκείνον τον πυργίσκο; Πρόσεξε, λοιπόν!».

Έκανε ένα σινιάλο. Αμέσως, η ασπροντυμένη φιγούρα ύψωσε τα χέρια της σε
αποχαιρετισμό, πήδηξε στον γκρεμό και έσκασε σε βάθος 600 μέτρων, στην κοίτη
του χείμαρρου που περιέβαλλε το κάστρο…

«Έχω 40.000 άνδρες ­ και γυναίκες ­ σε όλη την Ασία, έτοιμους να κάνουν το
ίδιο σε ένα μου νόημα», συνέχισε ο Χασάν. «Μπορεί ο αφέντης σου, ο σάχης
Μαλίκ, να ισχυριστεί κάτι τέτοιο; Και μου ζητάει να υποταχθώ στην κυριαρχία
του; Αυτή είναι η απάντηση. Φύγε!».

Θα μπορούσε να είναι σκηνή από κινηματογραφική ταινία. Πρόκειται όμως για μια
αληθινή ιστορία, τόσο αληθινή, όσο και η καταστροφή του Ουόρλντ Τρέιντ Σέντερ.
Αναζητώντας κάποιο πρότυπο για την απίστευτη επίθεση στη Νέα Υόρκη, κάτι που
να ρίχνει λίγο φως στη φιλοσοφία του σχεδιασμού και της εκτέλεσής της, δεν θα
έπρεπε κανείς να αγνοήσει την ιστορία του Αλαμούτ, στα βουνά της Περσίας.
Εκείνοι, πάντως, που αυτοκτόνησαν καρφώνοντας τα Μπόινγκ της «American
Airlines» με τους επιβάτες τους στους δίδυμους πύργους του Ουόρλντ Τρέιντ
Σέντερ Μανχάταν θα μπορούσαν άνετα να ανήκουν στο «τάγμα» των Ασσασίνων. Όπως
οι «αφοσιωμένοι» του «γέρου του βουνού» (χαρακτηρισμό που κληρονόμησε ο Χασάν
στους διαδόχους του, επικεφαλής του «τάγματος», που κράτησαν το Αλαμούτ μέχρι
το 1260) ήταν και αυτοί επίλεκτοι, υψηλού επιπέδου δολοφόνοι. Και οι πράξεις
τους παραπέμπουν απευθείας στον υψηλότερο βαθμό του δόγματος των Ασσασίνων:
«Δεν υπάρχουν πεποιθήσεις και πιστεύω. Αυτό που έχει σημασία είναι η πράξη.
Και ο μόνος που κατέχει τους λόγους για τους οποίους γίνονται οι πράξεις είναι
ο επικεφαλής του τάγματος».

Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι προϋπόθεση για να καταφύγει κανείς σε επιθέσεις
αυτοκτονίας είναι μια καταθλιπτική ασυμμετρία του ισοζυγίου ισχύος. Η
απόγνωση, η απελπισία απέναντι στην τρομακτική υπεροπλία του αντιπάλου εξηγούν
το φαινόμενο των «καμικάζι» στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εξηγούν εν
μέρει και τις επιθέσεις αυτοκτονίας από προσήλυτους της Χεζμπολάχ και της
Χαμάς σε αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους από τη δεκαετία του ’80 και
εντεύθεν. Το σύνθημα της Χαμάς είναι χαρακτηριστικό: «Έχετε ατομικές βόμβες,
έχουμε ανθρώπινες». Ωστόσο, οι Ασσασίνοι αποτελούν το μόνο ιστορικό παράδειγμα
οργανωμένης ομάδας, που χρησιμοποίησε με επιτυχία την αυτοκτονική τρομοκρατία
για να ανατρέψει υπέρ της το ισοζύγιο της ισχύος στο γεωπολιτικό της
περιβάλλον. Επί δύο αιώνες, με πυρήνα μια δύναμη δύο χιλιάδων επίλεκτων
δολοφόνων ­ έτοιμων για όλα ­ οι Ασσασίνοι κατάφεραν να επιβάλουν τη θέλησή
τους στις «μεγάλες δυνάμεις» της εποχής τους, στην Περσία, στο Σουλτανάτο των
Σελτζούκων στη Συρία, στους Σταυροφόρους. Η επίθεση που δέχθηκε την Τρίτη η
Νέα Υόρκη σχεδιάστηκε από ανθρώπους με ανάλογες φιλοδοξίες. Από μια
τρομοκρατική ελίτ που δεν αντιδρά με απόγνωση, αλλά επιτίθεται ψυχρά για να
κερδίσει τη μάχη, σε έναν πόλεμο που διεξάγεται μέσα από τις εικόνες της
τηλεόρασης. Αλλιώς, δεν θα είχε κανέναν λόγο να γίνει έτσι όπως έγινε. Εκείνοι
όμως που είχαν αναγάγει την τέχνη της επιλογής και εκπαίδευσης υποψήφιων
αυτόχειρων σε τέχνη ήταν οι Ασσασίνοι. Ο Χασάν προχώρησε πολύ νωρίς στη
στρατολόγηση εφήβων από την περιοχή του Αλαμούτ, ενώ αγόραζε και μικρά παιδιά,
που δεν μπορούσαν ή δεν ήθελαν να τα συντηρήσουν οι οικογένειές τους. Ο Μάρκο
Πόλο έχει περιγράψει τη μυστική κοιλάδα, στην περίμετρο του Αλαμούτ, την οποία
ο Χασάν είχε διαμορφώσει σε τεχνητό Παράδεισο με κελαρυστά σιντριβάνια,
ροδόκηπους και ουρί. Όσοι επιλέγονταν για να γίνουν μέλη του «τάγματος»,
μαστουρώνονταν με χασίς και μεταφέρονταν στην κοιλάδα για να ζήσουν την
υπόσχεση του Παραδείσου. (Η λέξη Hashassin, απ’ όπου προέρχεται η αγγλική
Assassin (δολοφόνος για πολιτικούς λόγους) σημαίνει εκείνος που καπνίζει
χασίς). Τον «Παράδεισο» επισκέπτονταν ­ και πάλι μαστουρωμένοι ­ οι Ασσασίνοι,
πριν ξεκινήσουν για την αποστολή τους. Η αποστολή αυτοκτονίας χρησιμοποιήθηκε
για πρώτη φορά ως πολεμικό όπλο στην αραβοϊσραηλινή διένεξη από μια λιβανέζικη
χριστιανική οργάνωση, στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Το 1983 την δοκίμασε η
τότε εντελώς άσημη Χεζμπολάχ, που έκανε τα πρώτα της βήματα μετά την ίδρυση.
Στα μάτια των ισλαμιστών εξτρεμιστών, η μέθοδος καταξιώθηκε με την επίθεση
ενός «μάρτυρα» στο στρατηγείο των Αμερικανών πεζοναυτών, που υποχρέωσε τους
Αμερικανούς να εγκαταλείψουν άρδην τον Λίβανο. Η Χαμάς την υιοθέτησε μόλις το
1992, αφού η κυβέρνηση Ράμπιν εξόρισε 400 Παλαιστίνιους έξω από τη ζώνη
ασφαλείας στον Νότιο Λίβανο, που έτσι ήρθαν σε επαφή με την Χεζμπολάχ. Οι
πρώτες παλαιστινιακές επιθέσεις αυτοκτονίας γίνονται μετά τη υπογραφή της
συμφωνίας του Όσλο, προφανώς για να αποτρέψουν τη συνεννόηση Ισραηλινών και
Παλαιστινίων.

Από την εποχή που μετέφερε την δική του εκδοχή του μυστικού δόγματος των
Αιγύπτιων ισμαηλιτών στο Αλαμούτ, δημιουργώντας την οργάνωση των Ασσασίνων, ο
Χασάν είχε θέσει υψηλούς στόχους. Λίγες βδομάδες μετά τη συζήτηση με τον
πρέσβη του Μαλίκ, ο σάχης και ο βεζύρης του έπεφταν από το χέρι ενός
«αφοσιωμένου». Το κράτος που είχε δημιουργήσει ο Αλπ-Αρσλάν στην Περσία
αποσταθεροποιήθηκε πλήρως. Οι Ασσασίνοι επέκτειναν την επιρροή τους στο Ιράκ
και τη Συρία. Τρομοκρατώντας όλους τους πολιτισμένους ηγεμόνες της εποχής με
την απειλή της δολοφονίας από την Κασπία μέχρι την Αίγυπτο, έχοντας σαν όπλο
έναν στρατό επίλεκτων δολοφόνων που δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει κανείς στο
πεδίο της μάχης, οι διάδοχοι του Χασάν κατάφεραν να διατηρήσουν τη θέση τους
και τη διαπραγματευτική τους ισχύ μέχρι το 1260. Τότε εμφανίστηκαν στο
προσκήνιο οι ορδές του Χαλακού – Χαν, υπαρχηγού του Τζέκινς Χαν. Οι Μογγόλοι
δεν καταλάβαιναν ούτε από απειλές ούτε από διαπραγματεύσεις. Το Αλαμούτ έγινε
ένα με το χώμα.

5.000 δολάρια χωρίζουν τους ισλαμιστές αυτόχειρες από τους Ιάπωνες καμικάζι

Η σημαντικότερη διαφορά με τους καμικάζι βρίσκεται στο γεγονός ότι οι
ισλαμιστές αυτόχειρες τρομοκράτες δεν είναι εθελοντές. Έχουν πίσω τους μια
μακρόχρονη διαδικασία κατήχησης και εξαντλητικής εκπαίδευσης. Και προ πάντων
είναι προϊόντα επιλογής. Μόνο οι εκπαιδευτές τους γνωρίζουν ποιοι θα επιλέγουν
για τη θυσία, οι ίδιοι δεν μπορούν να προβάλλουν αντιρρήσεις και δεν φέρνουν
αντιρρήσεις. Μετά την πράξη, λατρεύονται ως μάρτυρες. Οι οικογένειές τους
αμείβονται. Σύμφωνα με την «Ταγκεστάιτουγκ» του Βερολίνου, η Χαμάς και η
Τζιχάντ δίνουν 5.000 δολάρια και επιπλέον η οικογένεια απολαμβάνει ένα
ιδιαίτερο κοινωνικό στάτους. Το να αποδώσει λοιπόν κανείς τις πράξεις των
«μαρτύρων» σε απόγνωση, απελπισία ή τάσεις αυτοκαταστροφής είναι λάθος.
Αυτόπτες μάρτυρες διηγούνται ότι πριν από την επίθεση αυτοκτονίας οι
εκτελεστές ακτινοβολούσαν και στα πρόσωπά τους ήταν χαραγμένο το «μπασαμάτ αλ
φαράχ», το χαμόγελο της χαράς. Μια σύγκριση με τα μη λογοκριμένα γράμματα των
νεαρών καμικάζι, που ξεχειλίζουν από νοσταλγία για τη ζωή και τα αγαπημένα
πρόσωπα, λέει όλη την ιστορία.

Ο θάνατος για την πίστη είναι ένα δώρο του Αλλάχ

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές τόσο ως προς την ιδεολογία όσο και ως προς τα
κίνητρα εκείνων που εκτελούν επιθέσεις αυτοκτονίας. Φιλοσοφικά, για έναν
Ιάπωνα πολεμιστή η αυτοκτονία είναι πολύ πιο εύκολη από ό,τι για οποιονδήποτε
φανατικό πολεμιστή του Κορανίου. Το «Μπουσίντο», ο κώδικας τιμής των σαμουράι,
την εξυμνεί. Την επιβάλλει, σε περίπτωση ήττας. Τα γράμματα και τα ημερολόγια
των νεαρών πιλότων που ξέφυγαν από την ιαπωνική λογοκρισία δείχνουν ότι οι
καμικάζι γνώριζαν πως η κατάσταση ήταν πολύ άσχημη για τη χώρα τους. Τα
στοιχεία που έχουμε γι’ αυτούς φανερώνουν, επίσης, πως ούτε η ιαπωνική
κοινωνία ούτε η ιαπωνική ηγεσία έτρεφαν την αυταπάτη ότι θα πολεμήσουν μέχρι
το τέλος. Οι kαμικάζι μπορεί να στρατολογούνταν από τις τάξεις της ιαπωνικής
ελίτ, ήταν όμως όλοι δευτερότοκοι γιοι από οικογένειες με περισσότερα παιδιά.

Σε αντίθεση με τους καμικάζι, οι πολεμιστές του Αλλάχ έχουν πρόβλημα με την
αυτοκτονία. Το Κοράνι την απαγορεύει ρητά. Ακόμα και οι σιίτες εξτρεμιστές την
καταδικάζουν. Γι’ αυτό η Χαμάς, η Χεζμπολάχ, η Τζιχάντ ποτέ δεν κάνουν λόγο
για επιθέσεις αυτοκτονίας. Μιλάνε για «θυσία για τον Αλλάχ», για «θανάσιμη
θυσία», για «μαρτύριο». Για τους ισλαμιστές, όπως και για τους πρώτους
χριστιανούς, ο θάνατος για την πίστη είναι ένα ευχάριστο γεγονός, ένα δώρο του Αλλάχ.