Όταν μιλάει η λαϊκή αγορά

«Στην πολιτική υπάρχουν οι δημοσκοπήσεις, υπάρχουν και οι λαϊκές αγορές».
Στη δεύτερη περίπτωση, το δείγμα δεν είναι ακριβές, μαζί όμως με τις ντομάτες,
τα μπρόκολα και τα ραπανάκια, πωλούνται και απόψεις.

Η «υπέρβαση του Γιώργου» άδειασε, λέγεται, «το κάδρο της διαδοχής, από αρκετά πρόσωπα»

Σύμφωνα, λοιπόν, με κορυφαίο υπουργό της κυβέρνησης, που βρέθηκε εκτός Αθηνών
για τις αυγουστιάτικες διακοπές του, το μήνυμα από τις λαϊκές αγορές ήταν
τριπλό: «Να σταματήσει το αλληλοφάγωμα των κορυφαίων, να ενισχυθεί ο Σημίτης
και μετά με τον Γιώργο, ε…». Συμπτωματικά, ο Γιώργος Παπανδρέου έχει υψηλά
νούμερα και στις δημοσκοπήσεις, άρα τα όσα λέγονται πλάι στους πάγκους των
μανάβηδων δεν είναι χωρίς αξία.

Υπουργοί, βουλευτές και κομματικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ, ακόμη και ο ίδιος ο
Πρωθυπουργός, δεν έχουν ακόμη χάσει το μαύρισμα στο πρόσωπο από τις θερινές
διακοπές. Ωστόσο, οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων στο κυβερνών κόμμα
επιβεβαιώνουν τη σοφία έμπειρου κοινοβουλευτικού παράγοντα, που επιμένει ότι
«στη δημόσια ζωή οι εξελίξεις δεν είναι γραμμικές, αλλά, όταν συμβαίνουν,
έχουν αλματώδη χαρακτηριστικά». Οι παρατηρήσεις αφορούν την πρόταση του Γ.
Παπανδρέου για απευθείας εκλογή του προέδρου του κινήματος από τη βάση. Η
εντύπωση ότι το ΠΑΣΟΚ μπαίνει σε φάση οργανωτικών αναζητήσεων και αλλαγών,
ενισχύθηκε από την κίνηση του Κ. Λαλιώτη να δηλώσει υποψηφιότητα για
γραμματέας, θέση την οποία οι πάντες σχεδόν προεξοφλούν ότι θα καταλάβει.
Αντιθέτως, για το νόημα της κίνησης Παπανδρέου δεν υπάρχει ομοφωνία.

Το «ανοιχτό κόμμα»

Σύμφωνα με μία εκδοχή, που υιοθετούν πολλοί από τους εκσυγχρονιστές της
κυβέρνησης, πρόκειται για «προσωπική στρατηγική», που βολεύει τον Παπανδρέου,
διότι έτσι θα εκμεταλλευθεί την υψηλή δημοτικότητά του. Κάποιοι, μάλιστα, πάνε
ένα βήμα παραπέρα και επισημαίνουν ότι «ένας πολιτικός στα αρνητικά του οποίου
περιλαμβάνεται το γεγονός ότι εμφανίζεται υπερβολικά ταυτισμένος με τις ΗΠΑ,
και δη σε μια χώρα εντόνως αντιαμερικανική, όπως η Ελλάδα, δεν θα έπρεπε να
προβαίνει σε αμερικανικής εμπνεύσεως προτάσεις για τα κομματικά».

Είναι αλήθεια ότι οι αντιλήψεις του υπουργού Εξωτερικών δεν απέχουν και πολύ
από όσα ισχύουν στις ΗΠΑ από το 1960. Τότε, περίπου, η αμερικανική δημόσια ζωή
εισήλθε στην εποχή της τηλεόρασης. Τα κόμματα συρρικνώθηκαν, περιοριζόμενα σε
προεκλογική υποστήριξη και εξασφάλιση χρηματοδότησης των υποψηφίων. Οι
τελευταίοι δεν είχε πια νόημα να υπολογίζουν σε μηχανισμούς που να
εξασφαλίζουν εκλέκτορες και γενικώς κουκιά. Όποιος διέθετε «φωτοστέφανο
ηγέτη», δεν είχε παρά να δοκιμάσει την τύχη του με τους απλούς ψηφοφόρους, τα
μέλη των κομμάτων, που ψήφιζαν στα «primaries», τις προκριματικές εκλογές.
Προϊόν της αντίληψης αυτής είναι ένα «ανοιχτό κόμμα» που χρίζει προεδρικό
υποψήφιο εκείνον που έχει τις μεγαλύτερες δυνατότητες να φέρει τη νίκη στις
εκλογές. Αν αυτός είναι ένας κυβερνήτης από το Άρκανσο (κάτι ανάλογο με τα
Γρεβενά στην ελληνική πολιτική σκηνή), όπως ο Μπιλ Κλίντον, ουδέν πρόβλημα.

Η περιήγηση αυτή στην αμερικανική πολιτική εικονογραφεί αυτό που υποστηρίζουν
οι ψυχραιμότεροι ­ «ότι, δηλαδή, ο Γιώργος έκανε την προσωπική του υπέρβαση.
Ακριβώς όπως ο πατέρας του, που αντί να ασκήσει το 1974 τα κληρονομικά του
δικαιώματα στην Ένωση Κέντρου, δημιούργησε ένα νέο κίνημα, το ΠΑΣΟΚ, έτσι και
ο Γιώργος Παπανδρέου, παρότι θα ήταν φαβορί για την ηγεσία ακόμη και με τον
ισχύοντα τρόπο εκλογής, κάνει μια πρόταση που, αν γίνει δεκτή, θα αλλάξει για
πάντα το ΠΑΣΟΚ».

Σύμφωνα με την άποψη αυτή, «ούτως ή άλλως, το κόμμα είναι ένας παρωχημένος
οργανισμός. Οι τοπικές οργανώσεις είναι άδειες, στερημένες από τη
μεταπολιτευτική τους απήχηση. Εγκλωβισμένο σε μια οργανωτική δομή
παλαιο-αριστερού τύπου, με κεντρικές επιτροπές, εκτελεστικά γραφεία, πρεζίντια
και άλλα, το κίνημα ασφυκτιά κάτω από μια βαριά γραφειοκρατία.
Καρεκλοκένταυροι και κομματάρχες διαπραγματεύονται λίστες και πρόσωπα σε μια
εντελώς καθεστωτική λογική, κρατώντας τα περάσματα». Πρόκειται για μια
κατάσταση χωρίς επαφή με την κοινωνία. Σύμφωνα με την ίδια ανάγνωση, «η
πρόταση του Γιώργου δημιουργεί ένα ανοιχτό κόμμα, με χώρο για το νέο»,
ικανοποιώντας και τη νεώτερη φουρνιά υπουργών της κυβέρνησης, που ασφυκτιά
κάτω από τους πρωτοκλασάτους. Συγχρόνως, ικανοποιεί την κοινωνία, που
ασχολείται πλέον με την πολιτική «α λα καρτ», «θέλει να έχει λόγο για τον
αρχηγό του κόμματος, αλλά δεν βρίσκει χρόνο να ξημεροβραδιάζεται στις τοπικές
οργανώσεις».

Τα κομματικά γκολπόστ

Υπό την έννοια αυτή, οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων είναι καταλυτικές.
«Πρωτοκλασάτοι και κομματάρχες είχαν κλείσει τα κομματικά γκολπόστ, όμως το
γήπεδο είναι πια τόσο μεγάλο, που οι αμυντικές θέσεις τους είναι ασήμαντες». Η
«υπέρβαση του Γιώργου» άδειασε, λέγεται, «το κάδρο της διαδοχής, από αρκετά
πρόσωπα», ενώ η λογική της πρότασής του είναι δύσκολο να απορριφθεί με
επιχειρήματα: «Ποιος θα αρνηθεί μια αμεσότερη, άρα δημοκρατικότερη, εκλογή;»
Αν η άποψη αυτή βρει απήχηση, «τότε η πολιτική της υπεραξία θα λειτουργήσει
πολλαπλασιαστικά και θα παρασύρει τα πάντα». Στον αντίποδα βρίσκεται η άποψη
ότι το ΠΑΣΟΚ δεν έχει την οργανωτική δυνατότητα να εκλέξει αρχηγό με τέτοιο
μαζικό τρόπο ­ «εδώ γίνεται μύλος με τους συνέδρους».

Τι μέλλει γενέσθαι; «Ό,τι κι αν γίνει», παραδέχεται ανώτερο κομματικό
στέλεχος, «ο Γιώργος πέτυχε να σφραγίσει τις εξελίξεις. Ακόμη κι αν δεν
επιμείνει, για λόγους ενότητας του κινήματος, η πρότασή του έχει σφραγίσει την
πολιτική ατμόσφαιρα. Ούτως ή άλλως ήρθε έπειτα από ένα καλοκαίρι πολιτικής
αμηχανίας, όταν η διαπραγμάτευση μεταξύ προσώπων είχε αντικαταστήσει τον
πολιτικό διάλογο θέσεων, δημιουργώντας την εικόνα ενός καθεστωτικού κόμματος,
που παζαρεύει τη διανομή της εξουσίας». Από εκεί και πέρα, λέγεται, «αρκούν
500 υπογραφές για να συζητηθεί το θέμα στο Συνέδριο του Οκτωβρίου, αν ο
διάλογος για την οργανωτική μορφή του κόμματος δεν μετατεθεί για τη θεματική
συνδιάσκεψη του 2002».

Βλέπει το μέλλον

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο προβληματισμός στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου αυτές τις
ημέρες συζητούσαν πώς επηρεάζουν οι εξελίξεις τη θέση του Πρωθυπουργού, αλλά
παραδέχονται ότι «ο Γιώργος είναι ο μόνος του οποίου οι πολιτικές τοποθετήσεις
βλέπουν το μέλλον». Αντιθέτως, στελέχη με μακρά διαδρομή στο ΠΑΣΟΚ ερμηνεύουν
την εξέλιξη με αναφορά στο ιστορικό παρελθόν και κυρίως «την πολιτικά
ηγεμονική αντίληψη των Παπανδρέου». «Είναι, άλλωστε, τυχαίο», ερωτούν, «ότι ο
Γιώργος συζητά ­ και επηρεάζεται ­ με πρόσωπα, Έλληνες ή ξένους, που
βρίσκονται παραδοσιακά γύρω από την οικογένεια;» Συμπέρασμα: «Εδώ έχουμε να
κάνουμε με επιστροφή των ιδιοκτητών», λένε, αναφερόμενοι στη γνωστή φράση περί
«ιδιοκτητών και ενοικιαστών», «μόνο που άλλους εννοούσαν και άλλοι τους
ήρθαν».