ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περιμένοντας τον κωδικό

Χρειάζεται να μείνει κανείς αρκετό διάστημα στην ελληνική επαρχία για να
αντιληφθεί τη νέα αφαίμαξη που συντελείται εκεί. Δεν φεύγει το εργατικό
δυναμικό, όπως άλλοτε. Φεύγει, εξασθενεί η ενέργεια των κατοίκων πριν καν
εκδηλωθεί.

Το παράδοξο είναι ότι οι εξωτερικές ενδείξεις βεβαιώνουν πως η ύπαιθρος σφύζει
από προθυμία. Αυξάνει ο αριθμός των γεωργών που ανυπομονούν να αντικαταστήσουν
τις συμβατικές καλλιέργειες με τις βιολογικές. Πληθαίνουν οι νέοι που
ενδιαφέρονται για τον εναλλακτικό αγροτουρισμό, την προστασία του
περιβάλλοντος, την ανάδειξη του πολιτισμού της περιοχής τους.

Ωστόσο, όλοι αυτοί πρέπει να περιμένουν. Πρέπει να περιμένουν πολύ μέχρι να
δοθεί από το «κέντρο» το σήμα για το πώς οι πρωτοβουλίες τους θα ενταχθούν στο
α’ ή β’ δίκτυο, πώς θα συμπέσουν με κάποιο κωδικό στα σχετικά προγράμματα, πώς
θα ευθυγραμμιστούν με κάποιον αόρατο άξονα ο οποίος διασχίζει τις Άλπεις για
να φθάσει στα Γρεβενά ή το Γύθειο.

Με δυο λόγια, όσα έχει κιόλας προετοιμάσει η τοπική εμπειρία, τα αναστέλλει
και τα παγώνει η εξ αποστάσεως δήθεν οργάνωση. Δεν είναι πλέον η νοημοσύνη της
πρωτεύουσας που κυριαρχεί πάνω στην αυθορμησία της υπαίθρου. Δεν επιβάλλεται
αυταρχικά η Αθήνα στην επαρχία. Αυτό που κυριαρχεί δεν είναι μια ορισμένη
βούληση, αλλά μια παράλυση με τη μορφή μεθοδικότητας.

Ανάπηρα, ατροφικά σχέδια αποτυπωμένα σε έγγραφα που ποτέ δεν θα διαβαστούν
διανέμονται από τις υπηρεσίες προς κάθε κατεύθυνση. Φθάνουν στην επαρχία με
ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ταξινομούνται όπως πρέπει. Κι έπειτα έρχονται κι
άλλα, κι άλλα, μέχρι να θεωρηθεί πως ο υπολογιστής εξάντλησε τις δυνατότητές
του. Δεν τις εξάντλησαν όμως καθόλου οι αμέσως ενδιαφερόμενοι. Αφού κανείς δεν
πάει επιτόπου για να διευκρινίσει ένα ζήτημα, να δεχτεί ερωτήσεις, να
διορθώσει τυχόν λάθη στις εφαρμογές. Η ύπαιθρος δεν βλέπει πια τον γεωπόνο που
συμβούλευε κάποτε τον παραγωγό. Δεν βλέπει κανέναν που να έρχεται εκεί για να
υποστεί την τριβή της πραγματικότητάς της.

Από απόσταση ασφαλείας ο σύγχρονος σχεδιαστής στέλνει τα μηνύματά του.
Ενημερωθείτε σαν καλοί πολίτες, δουλέψτε σαν καλές μηχανές. Ταυτόχρονα, τα
πάντα καλύπτονται με ανωνυμία. Αν κανείς ζητήσει ευθύνες για ένα σφάλμα, δεν
θα του πουν πως φταίει κάποιος, αλλά κάτι. Κάτι που μπλοκάρισε το πρόγραμμα,
που εισέβαλε ξαφνικά στο σύστημα όπως η ακρίδα στον αθώο αγρό.

Διά της απουσίας του το κέντρο αποποιείται τις ευθύνες. Σε ποιον να
διαμαρτυρηθεί η περιφέρεια και με ποιον να αγανακτήσει όταν της λένε πως σε
οτιδήποτε ισχύει το αντικειμενικό κριτήριο; Πως τα μέτρα που λαμβάνονται είναι
προϊόν του πιο σύγχρονου αυτοματισμού; Γι’ αυτό, άλλωστε, δεν αγωνιστήκαμε;
Δεν είπαμε να καθαρίσουν τα χέρια από τον ιδρώτα και τη σκόνη και να πιάσουν
το χαρτί και το μολύβι;

Αυτό είπαμε, πράγματι. Μόνο που πριν προλάβει το χαρτί, το μολύβι και η σκέψη
που τα συνοδεύει να προσφέρουν το έργο τους, άρχισε η πληκτρολόγηση της
επόμενης φάσης που είναι προϋπόθεση του μεθεπόμενου σταδίου, και ούτω καθεξής.

Η νέα γραφειοκρατία είναι γεγονός. Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιοι
διευθύνουν χωρίς να φαίνονται. Ούτε επίσης ότι σε πολλές περιπτώσεις η
διοίκηση είναι ένα παιχνίδι που παίζεται από μόνο του. Το κύριο πρόβλημα είναι
ότι αυτό που παράγεται είναι είτε άκαιρο είτε πλεοναστικό. Δεν χρειάζεται ο
ενεργός άνθρωπος της περιφέρειας αυτό που τελικά του δίνουν. Μέχρι να τον
κατατοπίσουν στο maximum, η όρεξή του για δράση θα έχει πέσει στο minimum. Κι
από κει θα ξαναχωθεί στη γη.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.