Ώς πού θα φθάσει ο Ουτσεκά

Σήμερα οι πολεμιστές του UCK χαρακτηρίζονται ως το «πιο αξιόμαχο αντάρτικο των Βαλκανίων» με την βοήθεια των Αμερικανών

Ψηλός και αδύνατος, ο Χέρμπερτ Λ. Μάθιους ανήκει στους θρύλους της
αμερικανικής δημοσιογραφίας. Εργαζόμενος για τους «New York Times» κάλυψε τον
ισπανικό εμφύλιο της δεκαετίας του ’30 και διακινδύνευσε τη ζωή του στα πεδία
μαχών του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Παρ’ όλα αυτά, ο Μάθιους έγινε διάσημος
χάρη στις δημοσιογραφικές του επιδόσεις ως ανταποκριτής της έγκυρης εφημερίδας
στην Κούβα στο τέλος της δεκαετίας του ’50. Ο ριψοκίνδυνος ρεπόρτερ χώθηκε
στις ζούγκλες και πέτυχε να αποκτήσει επαφή με τους αντάρτες του Φιντέλ
Κάστρο. Όταν τον συνάντησε ο Μάθιους, ο μετέπειτα Maximo Leader ήταν σε
θλιβερή κατάσταση. Επικεφαλής μιας φούχτας ανδρών, καταπονημένων από την
ελονοσία και τις κακουχίες, ο Κάστρο έβλεπε το αντάρτικο κατά του Μπατίστα να
βουλιάζει στους βάλτους του Ματάνζας. Αλλά ο Μάθιους είχε άλλη γνώμη. Σε μια
εποχή στερημένη από άμεση πληροφόρηση, οι ηρωικές ανταποκρίσεις του για τις
αντάρτικες ομάδες στην κουβανική ενδοχώρα δημιούργησαν την εντύπωση τόσο στην
Ουάσιγκτον όσο και στην Αβάνα ότι επίκειται η κατάρρευση του καθεστώτος
Μπατίστα. Το κλίμα αυτό βοήθησε αφάνταστα τον Κάστρο ­ όχι όμως και την
καριέρα του Μάθιους. Όταν ο Κάστρο γύρισε προς τα αριστερά, οι «New York
Times» βρέθηκαν υπόλογοι γιατί συνέβαλαν στην «κομμουνιστοποίηση» του νησιού,
εξαιτίας του «αχαλίνωτου» ανταποκριτή τους. Η σύνταξη «τιμώρησε» τον Μάθιους
βγάζοντάς τον οριστικά από το ρεπορτάζ και αναγορεύοντάς τον σε αρθρογράφο. Ο
ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του ως «ευρισκόμενο υπό περιορισμό» στη Νέα Υόρκη.

Ανύπαρκτος!

Σαράντα χρόνια αργότερα, ένας άλλος πεισματάρης ρεπόρτερ των «New York Times»
είχε αναλάβει την κάλυψη των Βαλκανίων. Κοντός και ξανθός, ο Κρις Χέτζες είχε
κερδίσει τη φήμη του στο Σαλβαντόρ τη δεκαετία του ’80 και στον πόλεμο του
Κόλπου. Το γραφείο του ήταν στο Ζάγκρεμπ, κάθε τρεις και λίγο όμως βρισκόταν
στην Πρίστινα. Το 1998, οι Αλβανοί αντάρτες του Κοσσυφοπεδίου δεν ήταν ακριβώς
δημοφιλείς στην Ουάσιγκτον. Στην πραγματικότητα, οι Αμερικανοί διπλωμάτες
αμφισβητούσαν ακόμη και την ύπαρξη του UCK. Αλλά ο Χέτζες είχε άλλη γνώμη.
Αξιοποιώντας τις επαφές του, κατάφερε να εξασφαλίσει επαφή με έναν από τους
οπλαρχηγούς του UCK. Το ραντεβού πραγματοποιήθηκε υπό μυθιστορηματικές
συνθήκες στο εστιατόριο πρώτης κατηγορίας του σιδηροδρομικού σταθμού της
Γενεύης. Ήταν, άλλωστε, η εποχή που οι μυστικές υπηρεσίες του Μιλόσεβιτς
κυνηγούσαν τους Αλβανούς, οι δε τελευταίοι αντιμετώπιζαν με μεγάλη δυσπιστία
τη Δύση. Μερικές εβδομάδες αργότερα, ο Χέτζες έπαιρνε συνέντευξη από τα
αδέλφια Ασάρι, εκ των ηγετών των ανταρτών, σε ένα χωριό έξω από την Πρίστινα.
Ο UCK υπήρχε! Όπως και ο Μάθιους, όμως, μερικές δεκαετίες νωρίτερα, ο Χέτζες
είχε βγει «εκτός γραμμής». Η συνέντευξη «μπήκε στο ψυγείο» και ο ρεπόρτερ
περίμενε εβδομάδες μέχρι να δημοσιευθεί. Πλησιέστερα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ από
τους ανταποκριτές που κυνηγούν παραδοσιακά δημοσιογραφικές επιτυχίες, και πιό
«πολιτική» στην αντίληψή της, η σύνταξη της εφημερίδας είχε επιφυλάξεις. Ήταν
η περίοδος που ο Ρόμπερτ Γκέλμπαρτ, ειδικός απεσταλμένος τότε της Ουάσιγκτον
στα Βαλκάνια, είχε χαρακτηρίσει σε μια δήλωσή του τον UCK τρομοκρατική ομάδα.

Ο χαρακτηρισμός ελήφθη ως πράσινο φως από το Βελιγράδι για στρατιωτικές
εκκαθαρίσεις και η οικογένεια Ασάρι ξεκληρίσθηκε. Άλλωστε, τον καιρό εκείνο το
αντάρτικο των Αλβανών θύμιζε τους ληστές που λυμαίνονταν τα ορεινά των
Βαλκανίων τον 19ο αιώνα.

Χαϊδεμένα παιδιά

Βεβαίως, από το 1998 μέχρι σήμερα έχουν αλλάξει πολλά. Μεγάλοι κερδισμένοι του
Ραμπουγέ και, κυρίως, του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο, οι Αλβανοί αντάρτες είναι
«τα χαϊδεμένα παιδιά» της Ουάσιγκτον. Όσο για τον Χέτζες, δεν είναι πλέον
ανταποκριτής στα Βαλκάνια, αλλά επανήλθε στην Αμερική, καλύπτοντας θέματα
εσωτερικού ρεπορτάζ, κυρίως για τη μετανάστευση, πάντα στους «New York Times».
Τα τελευταία χρόνια, έχουν γραφτεί αρκετά για τον UCK ­ αν και στις
αμερικανικές εφημερίδες, ιδίως δε τους «New York Times», οι Αλβανοί
εμφανίζονται στερεότυπα ως θύματα. Την ημέρα υπογραφής της συμφωνίας με τους
Σκοπιανούς, η εφημερίδα επέλεξε να δημοσιεύσει στο πρωτοσέλιδό της φωτογραφία
από τον θρήνο ενός Αλβανού στο χωριό Λιούμποτεν, μπροστά στο πτώμα του αδερφού
του. Δράστες, οι στρατιώτες της ΠΓΔΜ. Τα δεινά των Σκοπιανών εργατών οδοποιίας
που είχαν απαγάγει πριν από λίγες ημέρες οι αντάρτες, χαράζοντας με μαχαίρι τα
ονόματά τους στις πλάτες τους και υποχρεώνοντάς τους σε σεξουαλικές επαφές
μεταξύ τους (!), δεν έλαβαν ανάλογη κάλυψη.

«Μεγάλη Αλβανία»

Το ενδιαφέρον είναι ότι το κατεστημένο της Ουάσιγκτον έχει απολύτως ακριβή
εικόνα για το ποιόν του UCK. Ο ίδιος ο Χέτζες, σε άρθρο δημοσιευμένο στο
έγκυρο «Foreign Affairs» την άνοιξη του 1999, σκιαγραφούσε την οργάνωση αυτή
με διόλου κολακευτικά χρώματα, επισημαίνοντας ότι έχει ως μέλη νοσταλγούς του
σταλινισμού και κατάλοιπα του καθεστώτος Χότζα, αλλά και ακροδεξιούς γόνους
οικογενειών που συγκρότησαν τη μεραρχία SS Σκάντερμπεργκ στη δεκαετία του ’40.
Ο αρθρογράφος επεσήμαινε ότι ο UCK δεν διακρινόταν για τις δημοκρατικές
αντιλήψεις του και χρωστούσε τη συνοχή του στο όραμα της «Μεγάλης Αλβανίας».
Τίποτε από αυτά δεν έχει αλλάξει σήμερα.

Η Ουάσιγκτον κινήθηκε στο πνεύμα «ο εχθρός του εχθρού μου…». Ακόμη και μετά
τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, η CIA ενίσχυε τον UCK και υπέθαλπε τη δράση των
Αλβανών μέσα στη Σερβία με την ελπίδα ότι θα επιτάχυναν την πτώση του
Μιλόσεβιτς, που ήταν θέμα πρεστίζ για την κυβέρνηση Κλίντον, κυρίως δε για τη
Μαντλίν Ολμπράιτ. Οι άλλοτε ξυπόλητοι με τις φόρμες γυμναστικής και τις
καραμπίνες, εκπαιδεύτηκαν από Αμερικανούς (αλλά και Βρετανούς) κομάντος και
εξοπλίστηκαν με υλικό υψηλής τεχνολογίας. Σήμερα χαρακτηρίζονται ως το «πιο
αξιόμαχο αντάρτικο» των Βαλκανίων. Από την οπτική των μυστικών υπηρεσιών,
ακόμη και οι διαβόητες ναρκω-δραστηριότητες των Αλβανών στο Κοσσυφοπέδιο δεν
ήταν υποχρεωτικά κατακριτέες, αφού εξασφάλιζαν έσοδα. Πάντως, η πτώση του
καθεστώτος Μιλόσεβιτς το φθινόπωρο του 2000 και η επιθυμία της Δύσης να
ενισχύσει τον Κοστούνιτσα, άλλαξαν τα δεδομένα στη Σερβία. Όταν οι Αλβανοί
άρχισαν να δραστηριοποιούνται στο Πρέσεβο, το ΝΑΤΟ έδωσε το πράσινο φως στον
σερβικό στρατό να εκκαθαρίσει την περιοχή ­ όπερ και εγένετο. Μόνο που, όπως
εξηγεί άριστα ενημερωμένη πηγή στην Αθήνα, «όταν κλείνει τη στρόφιγγα του
νερού σε ένα σημείο, η πίεση αυξάνεται σε ένα άλλο». Η δράση των ανταρτών
μεταφέρθηκε από το Πρέσεβο στο Τέτοβο.

Οι ενδείξεις ότι οι Αλβανοί αντάρτες βρίσκονται υπό αμερικανική επιτήρηση
είναι πολλές. Οι ακριβοθώρητοι Αμερικανοί στρατιώτες επέβλεψαν την αποχώρησή
400 ανταρτών από το Αρατσίνοβο, όπου τους είχαν περικυκλώσει οι δυνάμεις της
ΠΓΔΜ. Στο μεταξύ, διασταυρώνεται από διαφορετικές πηγές η πληροφορία ότι μαζί
τους απεχώρησαν και «Αμερικανοί πολίτες». Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν οι
ίδιες πηγές στην Αθήνα, «είναι ότι δεν υπάρχει καμία προοπτική το Κοσσυφοπέδιο
να μετεξελιχθεί σε μια δημοκρατική κοινωνία.

Υπανάπτυκτο και επιδοτούμενο, παραμένει κέντρο εγκληματικών δραστηριοτήτων και
εξαγωγής εθνικισμού». Στην κόψη του ξυραφιού είναι τα πράγματα και στην ΠΓΔΜ,
όπου οι αντάρτες λέγεται ότι θα παραδώσουν συμβολικά 2.000 όπλα ως «ουσιώδη
σοδιά» στο ΝΑΤΟ.

Το πώς θα λειτουργήσει η συμφωνία που υπεγράφη την περασμένη Δευτέρα είναι ένα
ερώτημα. Ήδη έκανε την εμφάνισή της μια νέα σκληρότερη φράξια στο αλβανικό
αντάρτικο, που αρνείται να καταθέσει τα όπλα και επιμένει στον στόχο της
«Μεγάλης Αλβανίας», εμπλέκοντας και την Ελλάδα.

Αλβανοί αντάρτες στα βόρεια σύνορα της χώρας μας; Όσο κι αν φαίνεται παράξενο,
ξένοι διπλωμάτες στην Αθήνα δεν το αποκλείουν, αν και παραδέχονται ότι
«ελλείψει γηγενούς αλβανικής μειονότητας μια τέτοια κίνηση δεν θα είχε
ανταπόκριση σε ένα μέρος του τοπικού πληθυσμού», όπως γίνεται στην ΠΓΔΜ. Κατά
τα λοιπά, επισημαίνεται ότι η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με
κυβερνητικές πηγές, πάντως, η ΕΥΠ είναι εν γνώσει της παρουσίας Αλβανών
συνδεδεμένων με τον UCK στη χώρα μας, «οι οποίοι όμως παραμένουν αδρανείς».

Ούτως ή άλλως, οι ακραίοι Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου συνιστούν παράγοντα
αστάθειας στα Νότια Βαλκάνια.

Μάλιστα, ο χειρισμός τους είναι ένα ακόμη ζήτημα που διχάζει Ευρωπαίους και
Αμερικανούς. Οι πρώτοι, ιδίως οι Γερμανοί, δυσφορούν όλο και εμφανέστερα με
την ανοχή της Ουάσιγκτον απέναντι στον UCK. Είναι οι Ευρωπαίοι που σπρώχνουν
για παρέμβαση στην ΠΓΔΜ και είναι Ευρωπαίοι κυρίως οι στρατιώτες του ΝΑΤΟ που
ετοιμάζονται για τα Σκόπια.

Η τακτική που θα ακολουθήσουν (αν πράγματι πάνε) και η συμπεριφορά των
Αμερικανών θα αποσαφηνίσουν την κατάσταση, αλλά και τις προοπτικές, σχετικά με
τον UCK.