ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η νέα λαϊκή εφημερίδα

Οι λαϊκές εφημερίδες είναι το μαύρο πρόβατο της οικογένειας ­ ή τουλάχιστον
αυτό έλεγαν (χαμηλόφωνα και ανεπίσημα) πολλοί εκδότες όταν συζητούσαν σε
διεθνή συνέδρια. Το σχόλιο δεν εξέπληττε: με θεματολογία που στηρίζεται στο
σεξ και τη βία, η παραδοσιακή λαϊκή εφημερίδα δύσκολα μπορούσε να αποτελέσει
αντικείμενο κομπασμού. Γι’ αυτό και η διαφαινόμενη αναγέννησή τους είναι τόσο εντυπωσιακή.

Μέχρι πρόσφατα, οι λαϊκές εφημερίδες κρίνονταν από τους ανά τον κόσμο
ειδήμονες σαν το πρώτο είδος εφημερίδας που θα εξαφανιζόταν από την αγορά των
μέσων. Άλλωστε, όλες οι ενδείξεις ήταν σε αρμονία: με αποστολή την προσφορά
ενός μείγματος ενημέρωσης και ψυχαγωγίας (όχι πάντα με ξεκάθαρες διαχωριστικές
γραμμές), έδιναν την εντύπωση ενός γερασμένου γίγαντα που βάλλεται πανταχόθεν.
Στο κομμάτι της ψυχαγωγίας, η διαρκής αύξηση των τηλεοπτικών επιλογών
περιόριζε την έλξη των σελίδων τους, ενώ στην ενημέρωση πλέον υπήρχαν και
δωρεάν προϊόντα τύπου «Metro». Το προφίλ του κοινού τους (κυρίως κατώτερα
κοινωνικά στρώματα με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες) σήμαινε επίσης
χαμηλή διαφημιστική απορρόφηση, ενώ παράλληλα το Ίντερνετ δεν ήταν μία άμεση
ευκαιρία για επέκταση της εκδοτικής δραστηριότητας. Ακόμα και η διαβόητη
κοπέλα της τρίτης σελίδας είχε χάσει τη γοητεία της: απλά με την εξαίρεση
προχωρημένων καλλιτεχνικών αντιλήψεων και ευαισθησιών μία γυμνόστηθη είναι
ελκυστικότερη σε έγχρωμη κινούμενη εικόνα απ’ ό,τι σε ασπρόμαυρη κακοτυπωμένη
φωτογραφία…

Ωστόσο, τον τελευταίο χρόνο έχει εμφανιστεί ­ κυρίως ή αποκλειστικά σε χώρες
της Λατινικής Αμερικής ­ ένα νέο μοντέλο λαϊκής εφημερίδας που όχι μόνο έχει
αναπτύξει αξιοσημείωτη κυκλοφορία αλλά, επιπλέον, δεν έχει κάνει ζημιά στους
«σοβαρότερους» τίτλους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπως έδειξε και πρόσφατη
έρευνα της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων, είναι η Al Dia και η Nuestro Diario
στη Γουατεμάλα, η Diario Guaucho και η Extra στη Βραζιλία και η Ojo στο Περού.
Μερικά από τα συστατικά της συνταγής είναι αναμενόμενα: εκτενής χρήση χρώματος
(όση επιτρέπει το πιεστήριο), μικρά κείμενα, μεγάλες φωτογραφίες, συστηματική
προσφυγή σε γραφήματα και πίνακες για να περιγραφεί η κάθε πραγματικότητα και,
τέλος, (τονισμένα) χαμηλή τιμή. Εν τούτοις, οι νέες λαϊκές εφημερίδες
διαφοροποιούνται από το παραδοσιακό μοντέλο σε ορισμένα καίρια σημεία. Αρχικά,
αποδέχονται αυτό που οι ποιοτικές εφημερίδες αρνούνται να διανοηθούν, δηλαδή
ότι ο χρόνος του αναγνώστη είναι περιορισμένος και δεν ωφελεί σε τίποτα η
προσφορά ενός πολυσέλιδου προϊόντος, συχνά με πολλαπλά ένθετα. Έτσι, τα νέα
έντυπα είναι ολιγοσέλιδα αλλά με εύρος περιεχομένου που εκπλήσσει: χωρίς να
λείπουν ορισμένα παλαιά στοιχεία (το σεξ και η βία δύσκολα αντικαθίστανται,
κακά τα ψέματα…), οι αναγνώστες μπορούν να βρουν ύλη για τα οικονομικά του
νοικοκυριού, συμβουλές για πρακτικά θέματα αλλά, πλέον, και έρευνες για την
ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρει το κράτος στους πολίτες. Και επειδή συχνά
αυτές είναι κάτω του αναμενόμενου ή επιτρεπτού, οι εν λόγω εφημερίδες δεν
διστάζουν να ξεφύγουν από τα δεσμά της «ορθόδοξης» δημοσιογραφίας που
εστιάζεται στην ειδησεογραφική κάλυψη και να προχωρήσουν σε εκστρατεία (που
συχνά σημαίνει και συγκεκριμένη δράση) υπέρ ενός μικρού ή μεγάλου σκοπού.

Οι σκεπτικιστές λένε ότι αυτά τα φύλλα δεν απορροφούν ιδιαίτερη διαφήμιση,
οπότε η όποια κερδοφορία τους αναμένεται οριακή. Επιπρόσθετα τονίζουν ότι αυτό
το φαινόμενο αφορά ειδικά τη Λατινική Αμερική με τον σταδιακά αυξανόμενο
αλφαβητισμό που δημιουργεί νέες (αλλά προσωρινές;) αγορές. Ωστόσο, σε ό,τι
αφορά τη διαφήμιση, αυτή πιθανότατα θα έρθει μόλις παγιωθεί η θέση των νέων
εντύπων ­ άσχετα που η (έστω) χαμηλή κερδοφορία δεν είναι καθόλου
ευκαταφρόνητη στο σημερινό σκηνικό των μέσων. Η δε αυστηρά τοπική φύση του
φαινομένου (ακόμα και αν μιλάμε για ολόκληρη ήπειρο) δεν αποτελεί αξίωμα αλλά
απλή υπόθεση προς επιβεβαίωση, πιθανότατα στο άμεσο μέλλον.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA (παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ).