ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Μην πειράζετε» τη μεταρρύθμιση

Στην πορεία εφαρμογής ενός μεταρρυθμιστικού έργου, παρακολουθούμε τρεις
όψεις. Πρώτον, αν διατηρείται ή επιχειρείται να τροποποιηθεί η αποκαλούμενη
«πολιτική βούληση». Δεύτερον, αν οι διάφορες «ομάδες πίεσης», θεωρώντας ότι
ανήκουν στους «χαμένους», αντιδρούν και παρεμβαίνουν ακόμη και στην αλλαγή των
πολιτικών επιλογών ή προσαρμόζονται στο νέο σχήμα με τις δέουσες λειτουργικές
(ανα)ρυθμίσεις. Και, τρίτον, αν υπάρχει ένα συστηματικό σχέδιο και πλαίσιο
διαχείρισης του έργου υλοποίησης της μεταρρύθμισης, το οποίο να πιστοποιεί την
εφαρμογή της.

Στην Υγεία βρισκόμαστε καταμεσής του δρόμου για μια big-bang αναμόρφωση του
συστήματος και την αναδιάταξη των υπηρεσιών του και είναι συνετό να δούμε πώς
έχουν οι παραπάνω όψεις στην πορεία του μεταρρυθμιστικού έργου.

1. Η «πολιτική βούληση», όσο και αν κατάντησε μια πολυπαθής
σημειολογική αναφορά, είναι μια αδήριτη αρχική συνθήκη για την επιτυχία ενός
μεταρρυθμιστικού έργου. Ωστόσο, οι εμπειρίες της τελευταίας δεκαπενταετίας από
παρόμοιες παρεμβάσεις στην Υγεία έδειχναν ότι μπορεί εύκολα να εγκαταλειφθεί ή
να ατονήσει ή να «αλλάξει πρόσωπο» ή να υποχωρήσει στις διάφορες πιέσεις.
Τούτη τη φορά, όλα ξεκίνησαν με σαφή και σταθερή βούληση και φαίνεται ­ προς
το παρόν τουλάχιστον ­ να μη συμβαίνει τίποτα από τα παραπάνω. Οι δε
«αναταράξεις» που εκδηλώνονται (πανεπιστημιακοί και γιατροί ΙΚΑ) φαίνεται ότι
δεν προκαλούν καμία εκχώρηση ως προς την ολοκληρωμένη μορφή της μεταρρύθμισης.
Εξάλλου, θα ήταν πολιτικά επικίνδυνο αυτή η μεταρρύθμιση να υποστεί πιθανές
παρενέργειες από τις νέες πολιτικές συγκυρίες (συνέδριο κυβερνώντος κόμματος,
ανασχηματισμοί κ.τ.λ.).

2. Σε κάθε μεταρρύθμιση υπάρχουν οι «χαμένοι» και οι «κερδισμένοι». Οι
πρώτοι αντιδρούν, αγνοώντας ότι μια αναμόρφωση έχει την εσωτερική της
λειτουργική και θεσμική συνοχή και απαιτεί από τους λειτουργούς του συστήματος
δεοντολογική συνέπεια. Αυτό είναι έκδηλο στον χώρο της Υγείας και ιδιαίτερα σε
αυτήν τη μεταρρύθμιση, η οποία στοχεύει να βάλει τάξη στις συμπεριφορές και
στις λειτουργίες που υποβίβαζαν το κλινικό και νοσηλευτικό έργο.

Ας παρατηρήσουμε τις αντιδράσεις που έχουν εμφανισθεί έως τώρα. Πρώτον, οι
πανεπιστημιακοί γιατροί οφείλουν να απαντήσουν στο ασυμβίβαστο: να λειτουργούν
στα νοσοκομεία του ΕΣΥ (εκτελώντας το κλινικό και εκπαιδευτικό τους έργο) και
ταυτόχρονα σε ιδιωτικά ιατρικά κέντρα (εκτελώντας… τι;). Η νέα ρύθμιση των
απογευματινών ιδιωτικών ιατρείων ικανοποιεί και το αίτημα των «προσωπικών
ασθενών» και την «ελεύθερη επιλογή του γιατρού» από τον ασθενή.

Η δεύτερη περίπτωση αφορά τις συνέπειες της αντίδρασης των (συμβασιούχων)
γιατρών του ΙΚΑ. Έτσι, προκύπτουν από τη μια μεριά η κοινωνική αναστάτωση (με
τη μέθοδο της απεργίας) και από την άλλη η πολιτική διάσταση, καθόσον
παρεμβαίνει στην καίρια επιλογή της μεταρρύθμισης, την ενιαία πρωτοβάθμια
φροντίδα. Το «σύνδρομο» του ΙΚΑ, όπως το έχω παλαιότερα περιγράψει, αλλά και
το έχω βιώσει προσωπικά, μας «κυνηγάει» στις μεταρρυθμιστικές μας προσπάθειες
για την Υγεία, την τελευταία εικοσαετία. Με «φανερούς» και «υπόγειους
μηχανισμούς» μεταστρεφόταν η «πολιτική βούληση» και ακυρωνόταν η συγκρότηση
μιας ομοιογενούς πρωτοβάθμιας φροντίδας και ενός ενιαίου συστήματος ασφάλισης
για την Υγεία ­ πρωτοτυπία σχεδόν παγκόσμια. Το αποτέλεσμα, η πανσπερμία των
ασφαλιστικών ταμείων, η άνιση κάλυψη παροχών και διαφορετικής ποιότητας και η
αναποτελεσματική διαχείριση των οικονομικών πόρων. Επιπλέον, παρήγαγε ανόμοιες
εργασιακές σχέσεις του ιατρικού προσωπικού και ανεξέλεγκτη ποιότητα.
Επιτέλους, ας επικρατήσει ο πολιτικός ορθολογισμός. Οι διοικήσεις του ΙΚΑ και
των άλλων ταμείων ας σταματήσουν να «επιφυλάσσονται»(!) για τις νέες
ρυθμίσεις. Οι εργαζόμενοι και οι ασθενείς να γνωρίζουν ότι οι υπηρεσίες θα
βελτιωθούν προς όφελός τους και τα Ταμεία δεν θα χάσουν την αυτονομία τους. Οι
δε γιατροί να καταλάβουν ότι ενιαία πρωτοβάθμια φροντίδα σημαίνει
αναβαθμισμένο κύρος και ποιότητα στις εργασιακές σχέσεις, δομημένες στη βάση
του νέου θεσμού.

3. Από την πλευρά της εφαρμογής της μεταρρύθμισης, έχουμε ένα από τα
λαμπρότερα και σίγουρα λιγοστά παραδείγματα πολιτικής διαχείρισης του έργου
και μεθοδολογίας υλοποίησης και παρακολούθησης των μέτρων. Είναι ένα
παράδειγμα «προς μίμηση». Δύο είναι τα καίρια χαρακτηριστικά αυτού του έργου
εφαρμογής. Πρώτον, η διαδικασία ξεφεύγει από την παραδοσιακή πρακτική, η οποία
παρήγαγε κάποιους νόμους και η μεταρρύθμιση έμεινε ατελέσφορη, δέσμια των
«Προεδρικών Διαταγμάτων» ­ έργο από μόνο του νομικοτεχνικά επίπονο και
χρονοβόρο, αλλά κυρίως ευάλωτο από τις πιέσεις και τις πολιτικές
παλινδρομήσεις. Αυτή τη φορά επιλέχθηκε η πλήρης παραγωγή των «κανονιστικών
πράξεων», χωρίς παραπομπές σε Προεδρικά Διατάγματα. Δεύτερον, και τούτο είναι
το αξιοσημείωτο, έχουν οργανωθεί πάνω από δέκα ομάδες διαχείρισης (είδος task
forces), οι οποίες υπό την καθοδήγηση της κεντρικής «Μονάδας Διαχείρισης της
Μεταρρύθμισης» (με επικεφαλής έμπειρους και ειδικούς επιστήμονες και στελέχη
του συστήματος υγείας) έχουν πιάσει τον «ταύρο της μεταρρύθμισης από τα
κέρατα» και υλοποιούν το έργο!

«Μην πειράζετε», λοιπόν, τη μεταρρύθμιση. Ας την αφήσουμε να πετύχει αυτή τη
φορά.

Ο Άρης Σισσούρας είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών, πρώην
διοικητής του ΙΚΑ.