ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φρύδια στην Τζοκόντα

Ποιος μπορεί ν’ αμφισβητήσει ότι στην εποχή του παγκόσμιου χωριού κάθε
ισχυρό έθνος προσπαθεί να κάνει εντονότερο το στίγμα του; Και ποιος έχει
αντίρρηση πως το στίγμα ενός έθνους παρέχουν η γλώσσα, η ιστορία και η
παράδοσή του; Ποιος ευσυνείδητος άνθρωπος παραβλέπει ότι τα ανωτέρω στοιχεία
δεν αρκεί μόνο να τα έχεις επειδή τα βρήκες, αλλά οφείλεις να τα διατηρήσεις
και να τα μεταφέρεις στους επόμενους; Και ποιος πολιτικώς συνειδητοποιημένος
Έλληνας αρνείται να συμπεριλάβει το αρχαίο δράμα στα στοιχεία που συνθέτουν
την ιδιοπροσωπία μας;

Οι μετεμφυλιακές κυβερνήσεις και κυρίως η δικτατορία προσπάθησαν ν’ αντλήσουν
ιδεολογικά στοιχεία από την ελληνικότητα. Και ταυτοχρόνως ταυτίστηκαν με την
κρατική εξουσία. Έτσι, ο αγώνας για δημοκρατία, συνειδητά ή ασυνείδητα,
συμπαρέσυρε δυστυχώς, μαζί με το μετεμφυλιακό κράτος, και τις θεμελιώδεις για
ένα έθνος έννοιες της παιδείας, της ιεραρχίας, της αξιοκρατίας, της παράδοσης,
της ιστορίας κ.ο.κ. Και έπρεπε να περάσουν δύο δεκαετίες για να
συνειδητοποιήσουμε εκ νέου την ανάγκη να γνωρίζουμε τον εαυτό μας πριν
συναντήσουμε τον «άλλο», τον «έτερο» μέσα στο παγκόσμιο χωριό.

Παρακολουθώ κι εφέτος στιγμές του Φεστιβάλ Αθηνών. Τόσο από τις ιερές πέτρες
της Επιδαύρου, όσο και από τις στήλες των εφημερίδων. Με τη συστολή που
απαιτείται όταν μιλάμε για θέματα που έχουμε μεν άποψη, αλλά δεν γνωρίζουμε
καλώς, διατυπώνω τέσσερις παρατηρήσεις για τη σύγχρονη μεταχείριση του αρχαίου
δράματος.

1. Τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 μέσα στο απαξιωτικό πολιτικό
περιβάλλον σχετικά με τη γλώσσα, την ιστορία και τις παραδόσεις μας,
«πειράχθηκε» και το αρχαίο δράμα. Με το κλεφτοφάναρο του εκ-κοινωνισμού και με
όχημα τη δημαγωγική απλούστευση, μεταφέραμε τα κείμενα και τις αποδόσεις τους
στα μέτρα μας. Θυμάμαι πολύ καλά πως και στα δικά μου αυτιά, ως απλού θεατή, ο
εκ-κοινωνισμός του αρχαίου δράματος και ο αγώνας εναντίον των στρεβλώσεων του
κλασικισμού ηχούσε ευχάριστα.

2. Επειδή οι δεκαετίες περνούν και επειδή γενιές ανθρώπων παίρνουν
ασυνείδητα διαζύγιο όχι με τον στρεβλωμένο κλασικισμό, αλλά με την ίδια την
κλασική αρχαιότητα, αρχίζω να φοβάμαι για το τι θα παραδώσουμε απ’ αυτά που
βρήκαμε. Αφού ξεκόψαμε τους Έλληνες από τη γλώσσα και την ιστορία, τους
ξεκόβουμε και από τα κλασικά θεατρικά κείμενα για να τους παραδώσουμε στην
άποψη του εκάστοτε σκηνοθέτη. Κι αφού αυτό που τώρα εισπράττω ως θεατής
λειτουργεί χωρίς εναλλακτικές, δικαιούμαι ν’ αναρωτηθώ: Μήπως άραγε ακόμη και
στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου έπαψε να διδάσκεται το αρχαίο δράμα με τον
κλασικό του τρόπο; Μ’ άλλα λόγια, όταν σε λίγες δεκαετίες, οι μεγάλοι ηθοποιοί
τού σήμερα που έχουν τις εμπειρίες και από τις δύο εποχές αποσυρθούν, μήπως
τότε οι νέοι ηθοποιοί θα αδυνατούν εξ ορισμού να αποδώσουν με κλασικό τρόπο το
αρχαίο δράμα, και ειδικά την τραγωδία;

3. Ο εκ-κοινωνισμός του αρχαίου δράματος επιχειρήθηκε τόσο από τους
γνώστες (απ’ αυτούς δηλαδή που έλειωσαν ρούχα στην καρέκλα, εργαζόμενοι), όσο
κι από τους «γρήγορους». Δηλαδή απ’ αυτούς που καθηλώνουν τον πολύτιμο αυτό
θησαυρό στα καθημερινά μας μέτρα. Επειδή όμως το κράτος, ως φορέας του
δημοσίου συμφέροντος, έως στιγμής δεν παρενέβη, μήπως πρέπει τώρα να
αφυπνιστεί; Μήπως πλάι και πριν τον εκ-κοινωνισμό πρέπει να φροντίσουμε για τη
διατήρηση των στοιχείων της εθνικής μας ταυτότητας; Μήπως, δηλαδή, μπορεί μεν
να ευδοκιμήσει ο πειραματισμός ή οι εναλλακτικές σκέψεις ως προς το αρχαίο
δράμα, υπάρχοντος όμως αναλλοίωτου αυτού του τελευταίου;

4. Τα σύγχρονα δυτικά κράτη, και κυρίως τα πιο ισχυρά από το ελληνικό,
διαφυλάττουν ως κόρην οφθαλμού τα στοιχεία που συγκροτούν την όποια
ιδιοπροσωπία τους. Και ταυτοχρόνως, προσπαθούν να βρουν νέους τρόπους να
φέρουν τον κόσμο κοντά σε ό,τι έχουν να επιδείξουν. Ποτέ όμως δεν αλλοίωσαν
τον πνευματικό τους πλούτο προκειμένου να τον σερβίρουν ευκολότερα. Σ’ αυτούς,
δηλαδή, δεν χρειάστηκε να προσθέσουν φρύδια στην Τζοκόντα προκειμένου να την
εκ-κοινωνήσουν. Σε μας άραγε γιατί να χρειάζεται;

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής του
Συνταγματικού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.