«Αρχηγός είναι αυτός που κερδίζει τις εκλογές»

«Δεν καταλαβαίνω, γιατί θα έχουμε διαρχία, αν το Συνέδριο εκλέγει τόσο τον
πρόεδρο όσο και τον γραμματέα; Πρόκειται για δύο διαφορετικά αξιώματα.
Άλλωστε, έτσι γίνεται παντού στην Ευρώπη…». Η απορία είναι αυθεντική.
Εκφράστηκε στη Λιβαδειά την περασμένη Πέμπτη από ένα στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, που
περίμενε να ακούσει τον κ. Σημίτη. Είναι και ως ένα βαθμό δικαιολογημένη. Δεν
επιδέχεται όμως μια κατηγορηματική απάντηση, και η αναδρομή στη διεθνή
εμπειρία δεν βοηθάει ιδιαίτερα, αφού ο τρόπος της εκλογής στο ανώτατο
κομματικό αξίωμα είναι μια από τις μεγαλύτερες σπαζοκεφαλιές. Οι αναλυτές
πάντως σηκώνουν τα χέρια ψηλά: «Το ότι το εκλογικό σώμα είναι το ίδιο δεν
παίζει ρόλο από τη στιγμή που η νομιμοποίηση δίνεται για δύο διαφορετικά
πράγματα», λένε. «Είναι όμως καθαρά θέμα ψυχολογίας. Διαρχία θα υπάρχει από τη
στιγμή που στο ΠΑΣΟΚ πιστεύουν ότι θα υπάρχει».

Αφορμή για την απορία του Βοιωτού στάθηκε μια φράση από το κείμενο που
κατέθεσε ο γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ κ. Κώστας Σκανδαλίδης,
για την ανασυγκρότηση και τη μετεξέλιξη του Κινήματος. «Πρόεδρος και
γραμματέας από την ίδια νομιμοποιητική διαδικασία σημαίνει, ανεξάρτητα από τις
όποιες καταστατικές οριοθετήσεις, την ύπαρξη δύο αυτόνομων και παράλληλων
πόλων», υπογραμμίζει ο κ. Σκανδαλίδης και προσθέτει: «Το θέμα της διαρχίας
όμως κρίθηκε και λύθηκε στο ΠΑΣΟΚ και δεν μπορεί να επανέλθει με αυτόν τον
τρόπο».

Ο ρόλος του γραμματέα

Σε τρεις γραμμές, ο γραμματέας του ΠΑΣΟΚ συνοψίζει την επιχειρηματολογία την
οποία χρησιμοποίησαν οι «εκσυγχρονιστές» για να απορρίψουν την πρόταση, που
συζητήθηκε πολύ το πρώτο εξάμηνο του 2001, δηλαδή να εκλέγεται ο γραμματέας
του κόμματος από το Συνέδριο. Σε αντίθεση με εκείνους όμως, ο κ. Σκανδαλίδης
επιθυμεί να αναβαθμιστεί ο ρόλος του γραμματέα και η νομιμοποίησή του να
γίνεται απευθείας από το Συνέδριο. Για να παρακάμψει λοιπόν τη διαρχία,
αντιπροτείνει την επέκταση της νομιμοποιητικής βάσης του προέδρου: «Να γίνεται
η εκλογή με καθολική ψηφοφορία των μελών του κόμματος».

Ο κ. Σκανδαλίδης χαρακτηρίζει την «καθολική ψηφοφορία ως κορυφαία έκφραση και
ολοκλήρωση της άμεσης δημοκρατίας στο κόμμα». Με τα ίδια περίπου επιχειρήματα
υποστήριξαν οι Βρετανοί συντηρητικοί την πρόταση να εκλέγεται ο αρχηγός από το
σύνολο των μελών, που τέθηκε σε ισχύ το 1998 και θα εφαρμοστεί πρώτη φορά τον
Αύγουστο. Δεν είναι όμως όλοι ενθουσιασμένοι με αυτήν την εξέλιξη ­ ανεξάρτητα
από το γεγονός ότι μεταξύ των 300.000 μελών των Τόρις δεν υπάρχουν «μαϊμούδες»
­ και αναρωτιούνται: «Από το 1955 μέχρι σήμερα ο αρχηγός εκλεγόταν από την
Κοινοβουλευτική Ομάδα, που είχε έτσι και το δικαίωμα να τον αμφισβητήσει. Σε
ποιο όργανο μπορεί όμως κανείς να αμφισβητήσει έναν αρχηγό που έχει εκλεγεί
από το σύνολο των μελών;» Στη μακρόχρονη ιστορία του, που μετράει δύο αιώνες,
το Συντηρητικό Κόμμα έχει ζήσει ουκ ολίγες τέτοιες «εξεγέρσεις». Οι
παραδοσιακοί φοβούνται, όχι άδικα, ότι η καθολική ψηφοφορία ενισχύει την
παντοδυναμία του αρχηγού.

Για φιλόδοξους

Το «άγχος των στελεχών του ΠΑΣΟΚ» απέναντι στη διαρχία σηματοδοτεί, όπως
υποστηρίζει ένας πολιτικός επιστήμονας, μια αγγλοσαξονική προσέγγιση των
εκλεγμένων αξιωμάτων. «Στον αγγλοσαξονικό χώρο η εκλογή στο αξίωμα θεωρείται
εφαλτήριο για μεγαλύτερες φιλοδοξίες. Στην Ευρώπη συμβαίνει το αντίθετο, η
εκλογή σε συγκεκριμένα αξιώματα αποβλέπει στο να τις περιορίσει. Είναι πολύ
σπάνιες οι περιπτώσεις σε ευρωπαϊκά κόμματα αρχών, όπου ο γραμματέας μεταπηδά
στην προεδρία του κόμματος. Αντίθετα, στον αγγλοσαξονικό χώρο, τα κόμματα
είναι σε πολύ μικρότερο βαθμό κόμματα αρχών και το ίδιο συμβαίνει και στην
Ελλάδα, λιγότερο ίσως στο ΠΑΣΟΚ, πολύ περισσότερο όμως στη Ν.Δ.»

Το ηλικίας 139 ετών Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD) επέζησε από
τέσσερα κρατικά μορφώματα (Αυτοκρατορία, Δημοκρατία της Βαϊμάρης, Τρίτο Ράιχ,
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία) και αποτελεί πρότυπο οργάνωσης για όλα τα γερμανικά
κόμματα και πολλά ευρωπαϊκά. Ο κομματικός μηχανισμός είναι πανίσχυρος, με
μεγάλο βαθμό εσωτερικής αυτονομίας. Το Συνέδριο εκλέγει πρόεδρο και γραμματέα
σε αυστηρά διακριτούς ρόλους. Θέμα διαρχίας δεν τίθεται ούτε κατά φαντασίαν.
Ένα τέτοιο κόμμα όμως μπορεί να κάνει δύσκολη τη ζωή της κυβέρνησης, όπως είχε
την ευκαιρία να διαπιστώσει ο Χέλμουτ Σμιτ το 1982. Το κόμμα διαφώνησε με την
πολιτική του και τον υποχρέωσε ουσιαστικά σε «έξοδο», παρά το ότι διέθετε τη
νομιμοποίηση του γερμανικού λαού. Όπως διδάσκουν τόσο η γερμανική όσο και η
αγγλική ιστορία σε περισσότερα παραδείγματα, ένας εκλεγμένος πρωθυπουργός και
αμφισβητείται και ανατρέπεται, αν η πλειοψηφία των κομματικών του φίλων
διαφωνεί με τις ιδεολογικές επιλογές ή τους χειρισμούς του.

Προσωποποίηση

Το 1982 το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, του οποίου πρόεδρος ήταν ο Βίλλυ Μπραντ, διαφώνησε με την πολιτική του καγκελαρίου Σμιτ (φωτό). Ο τελευταίος υποχρεώθηκε να τα παρατήσει

Πάντως, η εμπειρία από την πρόσφατη διαρχία Σρέντερ (καγκελάριος) – Λαφοντέν
(πρόεδρος) σηματοδοτεί ότι ακόμα και ένα κόμμα στελεχών όπως το SPD παίρνει
σιγά σιγά χαρακτηριστικά ενός κόμματος του αρχηγού, όπως παραμένουν τα αγγλικά
κόμματα, και όπως είναι κατά βάθος και τα ελληνικά, και ας ονομάζουν τον
αρχηγό πρόεδρο.

Αυτό έχει να κάνει αφενός μεν με την υποχώρηση των ιδεολογικών
χαρακτηριστικών, αφετέρου δε με την αναβάθμιση του επικοινωνιακού ρόλου του
ηγέτη από τα ΜΜΕ, που τείνουν να προσωποποιούν την ιδεολογική αντιπαράθεση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι τα τελευταία 18 χρόνια σε κανένα μεγάλο ευρωπαϊκό
κόμμα ένας εκλεγμένος πρωθυπουργός ή πρόεδρος δεν αντιμετώπισε αντίπαλο
υποψήφιο για την ηγεσία.

Σύμφωνα με τους πολιτικούς επιστήμονες πάντως τα τελευταία χρόνια γίνεται
συνεχώς πιο αδιάφορο, και απασχολεί μόνο την πολιτική φιλοσοφία, το αν ο
επικεφαλής ενός κόμματος νομιμοποιείται από συνέδριο, καθολική ψηφοφορία ή ένα
κολέγιο εκλεκτόρων, που επιλέγεται από όλους τους ψηφοφόρους, όπως γίνεται
στις ΗΠΑ. Μηχανές για την κατάκτηση και νομή της εξουσίας, τα αμερικανικά
κόμματα διαθέτουν ένα αυστηρότατο και αλάνθαστο κριτήριο νομιμοποίησης του
ηγέτη. Τη νίκη στις εκλογές. Όποιος χάνει χάνεται.