Γλωσσικοί… μπελάδες

Τι ονειρεύονται οι αξιωματούχοι της Κομισιόν; Μία Ευρωπαϊκή Ένωση όπου όλοι
οι πολίτες ομιλούν αγγλικά και οι εθνικές γλώσσες έχουν υποβιβαστεί σε τοπικές
διαλέκτους ­ διδάσκονται πλέον μόνο σε εξειδικευμένες τάξεις. Νομίζετε πως
υπερβάλλουμε;

Μεταφραστική υπηρεσία. «Η ποσότητα του χαρτιού που χρησιμοποιεί κάθε μήνα η Κομισιόν προκειμένου να μεταφραστούν όλα τα κοινοτικά έγγραφα θα μπορούσε να καλύψει τη μισή επιφάνεια του Λουξεμβούργου», χαριτολογεί ένας Φινλανδός διπλωμάτης

Ας εξετάσουμε τα γεγονότα: αρχές του Ιουλίου, το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε.
αναγκάστηκε να «θάψει», εσπευσμένα και διακριτικά, ένα μνημόνιο που προέβλεπε,
με το πρόσχημα της «απλοποίησης», την αλλαγή του ισχύοντος (τρίγλωσσου)
καθεστώτος: τα επίσημα έγγραφα δεν θα μεταφράζονταν πλέον ταυτόχρονα, όπως
ίσχυε μέχρι τότε, στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά, αλλά μόνο σε μία
γλώσσα ­ κατ’ επιλογήν.

Δεδομένης, βέβαια, της ολοένα και ευρύτερης χρήσης των αγγλικών, δεν είναι
δύσκολο να μαντέψει κανείς τη γλώσσα που θα υπερίσχυε: ήδη, το 55% των
κοινοτικών εγγράφων συντάσσονται στα αγγλικά, έναντι 44% στα γαλλικά και 1%
στα γερμανικά. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Γερμανίας και της Γαλλίας, όμως,
Γιόσκα Φίσερ και Υμπέρ Βεντρίν, που είναι… παλιές καραβάνες, έστειλαν αμέσως
κοινή επιστολή στον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον Ιταλό Ρομάνο Πρόντι,
καλώντας τον να λογικευθεί.

Η απόπειρα αυτή, να μετατραπεί η Ε.Ε. σε γλωσσικό παράρτημα του ΝΑΤΟ ή του
Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), όπου τα
αγγλικά έχουν εδώ και καιρό παραγκωνίσει τα γαλλικά, την έτερη επίσημη γλώσσα,
δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία. Παραμονές της διεύρυνσης της Ε.Ε., το
γλωσσικό ζήτημα γίνεται πιο καίριο από ποτέ: διότι ο γλωσσικός πλουραλισμός,
που θεωρείται θεμέλια αρχή της Ένωσης, γεμίζει με άγχος αξιωματούχους,
διπλωμάτες και κυβερνήσεις.

Ήδη, σήμερα, «η ποσότητα του χαρτιού που χρησιμοποιεί κάθε μήνα η Επιτροπή για
τη μετάφραση όλων των εγγράφων θα μπορούσε να καλύψει τη μισή επιφάνεια του
Λουξεμβούργου», χαριτολογεί ένας Φινλανδός διπλωμάτης. Η ταυτόχρονη μετάφραση
των ομιλιών κατά τις συνεδριάσεις είναι μία ακόμα αιτία πονοκέφαλου: οι
διερμηνείς καλούνται να χειριστούν περισσότερους από 110 διαφορετικούς
γλωσσικούς συνδυασμούς. Με τις 22 επίσημες γλώσσες της Ε.Ε. να αυξάνονται
μελλοντικά σε 27, οι πιθανοί γλωσσικοί συνδυασμοί θα φθάσουν τους 462… Και
πού να βρεθούν διερμηνείς να μεταφράσουν από τα λετονικά στα δανικά όταν, ήδη,
το πέρασμα από τα ελληνικά στα πορτογαλικά χρειάζεται τη… διαμεσολάβηση μιας
τρίτης, πιο διαδεδομένης γλώσσας;

Πάντως, ένα πράγμα είναι σίγουρο: η μετάφραση των κειμένων που υιοθετούνται
οριστικά από τις Βρυξέλλες θα παραμείνει στο απυρόβλητο. Διότι η Ε.Ε. δεν
είναι ΟΗΕ και οι κανονισμοί της είναι υποχρεωτικοί: πώς να φανταστεί κανείς
έναν ευρωπαϊκό νόμο που εφαρμόζεται στην Ελλάδα αλλά συντάσσεται στα
γερμανικά; Επιπλέον, οι κάτοικοι των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης είναι πολύ
ευαίσθητοι όσον αφορά το θέμα της γλώσσας, σύμβολο κύρους και εθνικής
ανεξαρτησίας.

Όπως παρατηρεί ένας Βρετανός αξιωματούχος: «Είναι πολιτικώς αδύνατον να
ζητήσει κανείς από τους Τσέχους και τους Σλοβάκους, οι γλώσσες των οποίων
είναι συγγενείς, να επανέλθουν στο γλωσσικό καθεστώς που ίσχυε πριν από τον
διαμελισμό της χώρας (δηλαδή τα τσεχικά), με την πρόφαση ότι αυτό θα
διευκόλυνε το έργο μας». Τα προβλήματα της Κύπρου, το βόρειο τμήμα της οποίας
κατέχεται από τους Τούρκους, και της Λιθουανίας, στην οποία κατοικεί μια
σημαντική μειοψηφία ρωσόφωνων, παραμένουν σε εκκρεμότητα: θα γίνουν τα
τουρκικά και τα ρωσικά επίσημες γλώσσες της Ε.Ε.; Εκείνο στο οποίο συμφωνούν,
πάντως, άπαντες είναι ότι πρέπει να περιοριστεί ο αριθμός των γλωσσών που
χρησιμοποιούνται κατά τη διαπραγμάτευση και τη σύνταξη των κοινοτικών
εγγράφων. «Στους κοινοτικούς κύκλους», υπογραμμίζει ένας αξιωματούχος,
«πραγματοποιούνται πολλές σχετικές συζητήσεις, προκύπτουν όμως πολύ λίγες
επίσημες ανακοινώσεις καθώς πρόκειται για ένα πολύ λεπτό ζήτημα και ελλοχεύει
ο κίνδυνος προσβολής του εθνικού συναισθήματος».

Εν αναμονή κάποιας ομόφωνα αποδεκτής λύσης, που σαφώς δεν είναι η επικράτηση
των αγγλικών ως μοναδικής επίσημης γλώσσας, οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής επισημαίνουν, εν είδει καθησυχασμού, ότι το πρόβλημα δεν είναι
οικονομικής φύσεως: οι δαπάνες για τη μετάφραση και τη διερμηνεία συνιστούν
μόλις το 0,8% του συνολικού προϋπολογισμού της Ε.Ε., δηλαδή 2 ευρώ το χρόνο
ανά κάτοικο. Εκείνο που δεν διευκρινίζουν είναι ότι το ποσοστό αυτό, παρότι
φαίνεται μικρό, μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια. Χώρια που δεν έχουν υπολογίσει
ακόμα το επιπρόσθετο κόστος που θα συνεπιφέρει η διεύρυνση.