Φιμώνουν τον Τύπο

Η 24η Ιουλίου είναι σημαντική επέτειος για τον τουρκικό Τύπο. Με την
ανακήρυξη της δεύτερης συνταγματικής μοναρχίας πριν από 93 χρόνια, στις 24
Ιουλίου του 1908, είχε καταργηθεί η λογοκρισία. Η επέτειος εορτάζεται κάθε
χρόνο. Έτσι και φέτος.

Οι στρατηγοί. Η σχέση του Στρατού με τον Τύπο επαναλαμ-βάνεται στο ίδιο μοτίβο στην Τουρκία

Επειδή, όμως, το τουρκικό κράτος έχει έντονη προφανώς την “αίσθηση του
χιούμορ” ­ το λέω αυτό, γιατί σ’ αυτή τη χώρα ένας υπουργός Παιδείας, ο Χασίμ
Πασάς, έχει πει “τι καλά θα διοικούσα την παιδεία αν δεν υπήρχαν τα σχολεία”
και ένας νομάρχης, ο Νεβζάτ Τάντογαν, έχει επιπλήξει τους συγκεντρωθέντες σε
πλατεία της Άγκυρας (που αργότερα πήρε το όνομά του) αριστερούς, λέγοντας
“γιατί φωνάζετε, αν σ’ αυτή τη χώρα χρειάζεται κομμουνισμός θα τον φέρουμε
εμείς” ­ την ίδια ημέρα, 24.7.2001, απαγορεύθηκε η κυκλοφορία μιας εφημερίδας
στους νομούς όπου ισχύει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και την επομένη
απαγορεύθηκε παντελώς η έκδοσή της. Την ίδια πάλι ημέρα, 24.7.2001, τρεις
δημοσιογράφοι κλητεύθηκαν να εμφανιστούν ενώπιον του δικαστηρίου για άρθρα που
είχαν γράψει.

Σε τέσσερις νομούς της Νοτιοανατολικής Τουρκίας ­ Ντιάρμπακιρ, Τούντζελι,
Χακιάρι και Σίρνακ ­ εξακολουθεί σήμερα να ισχύει κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Οι τέσσερις νομοί θεωρούνται “μία περιοχή” και διοικούνται από έναν νομάρχη. Ο
νομάρχης της περιοχής έκτακτης ανάγκης, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με
“έκτακτες αρμοδιότητες”, απαγόρευσε τη διανομή τής ­ υποτίθεται φιλοκουρδικής
­ εφημερίδας “Γκιουνλούκ Εβρενσέλ” (Καθημερινή Οικουμενική) στην περιοχή του
την πρώτη ημέρα της κυκλοφορίας της. Η έκδοση της εφημερίδας απαγορεύθηκε την
επομένη της επετείου της κατάργησης της λογοκρισίας, με απόφαση της
Εισαγγελίας Κωνσταντινούπολης.

Η «συκοφάντηση»

Την ίδια ημέρα, 24.7.2001, ο δημοσιογράφος Αλί Μπαϊράμογλου (εφημερίδα
“Σαμπάχ”), η δημοσιογράφος Γκιουλάι Γκιόκτουρκ (“Σαμπάχ”) και ο
συγγραφέας-δημοσιογράφος Αχμέτ Αλτάν (εβδομαδιαίο περιοδικό “Ακτουέλ”)
μηνύθηκαν αυτεπαγγέλτως και θα δικαστούν βάσει του Άρθρου 159 του τουρκικού
Ποινικού Κώδικα, που προβλέπει την τιμωρία εκείνων που “διά του Τύπου
προσβάλλουν, εξυβρίζουν ή συκοφαντούν” τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Στον εισαγγελέα. Δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Σαμπάχ» (εδώ η on-line έκδοσή της) μηνύθηκαν αυτεπαγγέλτως

Στα άρθρα τους και οι τρεις καταγίνονταν με το ίδιο θέμα: την εξαφάνιση στις
9.2.2001 δύο στελεχών του φιλοκουρδικού Κόμματος Δημοκρατίας του Λαού (HADEP),
του Σερντάρ Σερντάρ Τανίς και του Εμπουμπεκίρ Ντενίζ, που είχαν κληθεί στο
στρατόπεδο Στρατοχωροφυλακής της κωμόπολης Σιλόπι, “δι’ υπόθεσίν των”. Η τύχη
τους αγνοείται έκτοτε. Μάρτυρες καταθέτουν ότι τους είδαν στην είσοδο του
στρατοπέδου για τελευταία φορά. Η Στρατοχωροφυλακή όμως αρνείται ότι πήγαν
εκεί. Οι δημοσιογράφοι γράφοντας για το γεγονός “συκοφαντούν” ένα Σώμα των
Ενόπλων Δυνάμεων ­ τη Στρατοχωροφυλακή ­ ότι λέει ψέματα.

Η απαγόρευση

Το θέμα της απαγόρευσης της “Γκιουνλούκ Εβρενσέλ” κατεγράφη “στα ψιλά” μερικών
εφημερίδων, ενώ τηρήθηκε σιγή ιχθύος σχετικά με τους τρεις δημοσιογράφους.
Μόνο οι ίδιοι οι μηνυθέντες γνωστοποίησαν την κλήτευσή τους από τις στήλες
τους.

Κοινός παρονομαστής των δύο γεγονότων είναι ότι άπτονται δικαιοδοσιών του
Στρατού. Μπορούν οι δημοσιογράφοι στην Τουρκία να κρίνουν ­ και πολύ
περισσότερο να επικρίνουν ­ τις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας τους;

Αυτή την εβδομάδα, δύο καινούργια βιβλία έπεσαν στην αντίληψή μου. Δύο “παλιές
καραβάνες” του τουρκικού Τύπου εξέδωσαν τις αναμνήσεις τους, ρίχνοντας λίγο
φως στις σχέσεις Τύπου-Στρατού τα τελευταία 60 χρόνια. Ο Ναΐμ Τιραλί και ο
Μπεντιί Φαΐκ, περιγράφουν τις εμπειρίες τους σε διάφορες εφημερίδες από τα
μέσα της δεκαετίας του ’40.

Οι «συμβουλές»

Μια φορά, το 1963, γράφει ο Φαΐκ, ο στρατηγός Αλί Ριζά είχε καλέσει στελέχη
όλων των εφημερίδων και τους “συμβούλευε” τι να γράφουν, τι δεν μπορούν να
γράφουν… ώσπου ο διευθυντής, τότε, της “Τζουμχουριέτ” Ναντίρ Ναντί σήκωσε το
χέρι του και είπε “μα, στρατηγέ μου, όλα αυτά που λέτε να μη γράφουμε τα
μεταδίδει το κρατικό ραδιόφωνο της Άγκυρας”. Ο στρατηγός τα έχασε για μια
στιγμή, αλλά αμέσως ανέκτησε την αυτοκυριαρχία του: “Θα δώσω αμέσως διαταγή
και προς εκείνη την κατεύθυνση”.

Η Γκιουλάι Γκιόκτουρκ έκλεινε το προχθεσινό της άρθρο στη “Σαμπάχ” με τα εξής
λόγια: “Με έχει κουράσει πια αυτός ο φόβος μας να μεταδίδουμε ακόμα και απλά
συμβάντα όταν το θέμα έχει να κάνει με τις Ένοπλες Δυνάμεις. Δεν αγανακτείτε
εσείς, οι συνάδελφοί μου, που ενώ μπορούμε να γράφουμε και να κρίνουμε
πολιτικούς, Εθνοσυνέλευση, ακόμη και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μας πιάνει
ένα δέος όταν πρόκειται να γράψουμε κάτι για τον Στρατό;”.

Το 1947 αρκούσε ένα τηλεφώνημα του προϊσταμένου της Διεύθυνσης Τύπου του
υπουργείου Εσωτερικών για να κλείσει μια εφημερίδα ­ η “Τασβίρ”, “επειδή δεν
είχε δημοσιεύσει πρωτοσέλιδα ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ισμέτ Ινονού
μετέβη με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη για διακοπές” ­ τώρα, είναι
αλήθεια, χρειάζεται απόφαση εισαγγελέα, αλλά οι σχέσεις Τύπου-Στρατού είναι
ένας χώρος στον οποίο η ιστορία επαναλαμβάνεται στο ίδιο μοτίβο στην Τουρκία ­
με λογοκρισία ή χωρίς.