Οι διακυμάνσεις έφεραν τα πάνω – κάτω στη Σοφοκλέους

Συνήθως, οι μετοχές μικρών ή μικρότερων εταιρειών εμφανίζονται περισσότερο
ευαίσθητες σε περιόδους μεγάλων διακυμάνσεων ή έντονης ανόδου ή πτώσης στο
Χρηματιστήριο. Από την άλλη, τα λεγόμενα βαριά χαρτιά χαρακτηρίζονται από
μεγαλύτερη ψυχραιμία. Πρόσφατα, όμως, παρατηρήθηκαν μετοχές εταιρειών μεγάλης
κεφαλαιοποίησης να συμπεριφέρονται νευρικά, με μεγάλες διακυμάνσεις
(μεγαλύτερες ακόμη και από εκείνες του Γενικού Δείκτη), και μετοχές της
περιφέρειας να είναι πιο σταθερές στις μεταβολές τους.

Η παρατήρηση αυτή προκύπτει τόσο από την καθημερινή ενασχόληση με την πορεία
των τιμών των μετοχών, σε σχέση με την αντίστοιχη πορεία του Γενικού Δείκτη
όσο και από τη στατιστική ανάλυση. Ένας δείκτης που δείχνει πόσο μία μετοχή
ακολουθεί την πορεία του Γενικού Δείκτη είναι ο συντελεστής βήτα. Ο
συντελεστής αυτός στην ουσία «συνδέει» την παράλληλη πορεία μίας μετοχής με
τον Γενικό Δείκτη. Όταν αυτός είναι μεγαλύτερος από 1, τότε η μετοχή λέγεται
επιθετική, στην αντίθετη περίπτωση λέγεται αμυντική. Οι επιθετικές μετοχές
αντιδρούν πιο έντονα στις μεταβολές του Γενικού Δείκτη. Το αντίθετο συμβαίνει
με τις αμυντικές.

Αν, για παράδειγμα, ο συντελεστής βήτα είναι 1,2 και ο Γενικός Δείκτης αυξηθεί
κατά 100%, τότε η μετοχή θα αυξηθεί κατά 120%. Αν ο συντελεστής βήτα είναι 0,8
και ο Γενικός Δείκτης μειωθεί κατά 10%, τότε η μετοχή θα μειωθεί κατά 8%.

Όμως, οι απότομες διακυμάνσεις δεν κατέρριψαν μόνο τη θεωρία της «ευαίσθητης
περιφέρειας», αλλά «θόλωσαν» και τα αποτελέσματα των στατιστικών αναλύσεων. Οι
τεχνικοί αναλυτές είναι πολύ επιφυλακτικοί για τα αποτελέσματα που εξάγουν οι
τεχνικές αναλύσεις, ενώ όσοι ασχολούνται με τη στατιστική ανάλυση εκφράζουν
μεγάλες επιφυλάξεις για την ορθότητα των στοιχείων. Και αυτό, διότι οι ακραίες
τιμές αλλοιώνουν το δείγμα και τα αποτελέσματα δεν είναι στατιστικώς
σημαντικά.

Έτσι, η μετοχή της Νέστος εμφανίζεται ως η πιο επιθετική μετοχή του
Χρηματιστηρίου και αντιδρά με υπερδιπλάσιο τρόπο στις διάφορες μεταβολές του
Γενικού Δείκτη. Από την άλλη, η μετοχή της Ιπποτούρ είναι από τις πιο
αμυντικές.

Καλό ή κακό;

Διευκρινίζεται ότι σε καμία περίπτωση δεν χαρακτηρίζεται μια μετοχή ως κακή ή
ως καλή, ως επικίνδυνη ή ως ακίνδυνη ανάλογα με το πόσο επιθετική ή αμυντική
είναι. Και αυτό, διότι ο συντελεστής βήτα (που δείχνει πόσο επιθετική είναι
μια μετοχή) δείχνει μόνο τον τρόπο που ακολουθεί μία μετοχή τον Γενικό Δείκτη.
Αντίθετα, τον κίνδυνο μιας μετοχής τον δείχνει η διακύμανση, η οποία μετριέται
συνήθως με την τυπική απόκλιση.

Η βαθμολογία

Πρόσφατα, το Χρηματιστήριο, σύμφωνα με μελέτη της ΑΣΥΚ (θυγατρικής του ΧΑΑ),
είχε δημοσιεύσει μια μελέτη, η οποία κατέτασσε τις μετοχές με βάση 10 κριτήρια
κινδύνου και εμπορευσιμότητας. Έτσι, οι μετοχές των εταιρειών Τράπεζα
Πειραιώς, Alpha Bank, Πειραιώς Χρηματοοικονομικές Μισθώσεις, Τράπεζα EFG
Eurobank Ergasias, ΟΤΕ, Θεμελιοδομή, Panafon, Εθνική Αξιοποίησης Ακινήτων,
Ασπίς Πρόνοια και Ιντρακόμ είναι οι δέκα καλύτερες μετοχές, με βάση έξι
κριτήρια εμπορευσιμότητας και τέσσερα κριτήρια κινδύνου. Η βαθμολογία των
μετοχών αυτών κυμαίνεται μεταξύ 51 βαθμών (Τράπεζα Πειραιώς) και 80 βαθμών
(Ιντρακόμ). Όσο μικρότερη είναι η βαθμολογία, τόσο καλύτερα.

Στον αντίποδα βρίσκονται οι μετοχές των εταιρειών Stabilton, Τασόγλου,
Ναυτεμπορική, Λάνακαμ (ΠΟ), ΑΝΕΚ (ΠΟ’96), Χάλυψ, Ξιφίας, Λάνακαμ (ΚΟ) ΑΝΕΚ (ΠΟ
’90), Τεχνοδομή και Βιοσώλ (ΠΟ). Η βαθμολογία των μετοχών αυτών κυμαίνεται
μεταξύ 259 βαθμών (Stabilton) και 294 βαθμών (Βιοσώλ). Οι μετοχές των
εταιρειών ΑΝΕΚ (ΠΟ’ 96) και Χάλυψ ισοβαθμούν (266 βαθμοί για την καθεμία). Τα
συμπεράσματα προκύπτουν μελετώντας τις συναλλαγές του ΧΑΑ από τις 15 Νοεμβρίου
2000 έως τις 15 Μαΐου 2001. Όπως εξηγεί η ΑΣΥΚ, την καλύτερη θέση κατέχει η
μετοχή που είναι πρώτη στην κατάταξη, δηλαδή αυτή που έχει συγκεντρώσει τους
λιγότερους βαθμούς.

Τα κριτήρια

Για τη βαθμολογία των μετοχών χρησιμοποιήθηκαν δύο ομάδες κριτηρίων: τα
κριτήρια εμπορευσιμότητας και τα κριτήρια κινδύνου. Όπως αναφέρει στη μελέτη
της η ΑΣΥΚ, η έννοια της εμπορευσιμότητας αναφέρεται στην ταχύτητα και στην
ευκολία με την οποία μπορεί ένα περιουσιακό στοιχείο, και στην προκειμένη
περίπτωση μια μετοχή, να αγορασθεί ή να πουληθεί σε τιμή όσο το δυνατόν
πλησιέστερη στην πραγματική του αξία. Η έννοια της εμπορευσιμότητας είναι
άμεσα συνδεδεμένη με αυτή τής ρευστότητας. Στην πράξη, οι δύο όροι
χρησιμοποιούνται εναλλακτικά.

Συνεπώς, η εμπορευσιμότητα αποτελεί μία ένδειξη του βαθμού ασφαλείας που
μπορεί να αισθάνεται ο κάτοχος ενός περιουσιακού στοιχείου, αναφορικά με τη
ρευστοποίησή του. Τα κριτήρια, που χρησιμοποιήθηκαν για να εξεταστεί η
εμπορευσιμότητα των μετοχών τόσο σε σχέση με τους παράγοντες που αφορούν το
σύνολο της αγοράς όσο και σε σχέση με τους παράγοντες που αφορούν την ίδια τη
μετοχή, είναι τα εξής: Αριθμού πράξεων, αξίας συναλλαγών, κεφαλαιοποίησης,
ημερών διαπραγμάτευσης, εμπορευσιμότητας αξίας συναλλαγών, εμπορευσιμότητας
όγκου συναλλαγών.

Σε ό,τι αφορά την έννοια του κινδύνου, αυτή είναι άμεσα συνυφασμένη με αυτή
τής απόδοσης. Ο κίνδυνος μπορεί να διαχωριστεί σε δύο επιμέρους τμήματα: Τον
συστημικό κίνδυνο και τον μη συστημικό κίνδυνο. Ο πρώτος συνδέεται με τις
γενικότερες εξελίξεις στην αγορά και ο επενδυτής μπορεί να τον διαχειριστεί
διαμορφώνοντας ένα χαρτοφυλάκιο με περιουσιακά στοιχεία διαφορετικών
χαρακτηριστικών και κυρίως διαφορετικών κινδύνων. Ο δεύτερος σχετίζεται άμεσα
με τα χαρακτηριστικά κάθε συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου και άρα δεν
μπορεί να μεταβληθεί με τη μεταβολή της σύνθεσης του επενδυτικού
χαρτοφυλακίου.

Τα κριτήρια, που χρησιμοποιήθηκαν για να εξετάσουν και να ερμηνεύσουν τον
συνολικό κίνδυνο, που φέρουν οι μετοχές που αποτελούν αντικείμενο
διαπραγμάτευσης στο ΧΑΑ, ήταν τα εξής: Τυπική απόκλιση απόδοσης, μέση τυπική
απόκλιση απόδοσης, συντελεστής μεταβλητότητας και value at risk (εμφανίζει τη
ζημία που μπορεί να πραγματοποιήσει μια μετοχή σε μία ημέρα, με πιθανότητα 5%).