Παγκόσμια συμφωνία για ένα καλύτερο κλίμα

Η συμφωνία ονομάστηκε «ιστορική», χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως
«γεωπολιτικός σεισμός» και χειροκροτήθηκε από ακόμη περισσότερους, γιατί
ανέτρεψε την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής
Ένωσης.

Ωστόσο, πολλοί φοβούνται πως, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ (οι οποίες ευθύνονται
για το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ατμοσφαιρικής ρύπανσης), η χθεσινή συμφωνία
της Βόννης, μεταξύ 178 χωρών, για το πώς θα αντιμετωπισθούν οι κλιματικές
αλλαγές, δεν θα φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Είναι γεγονός πάντως πως τέσσερα χρόνια μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του
Κιότο (υπεγράφη στην Ιαπωνία, το 1997), και μετά την αποτυχία των
διαπραγματεύσεων στη Χάγη (τον Νοέμβριο του 2000), οι χώρες του πλανήτη ­εκτός
των ΗΠΑ­ συμφώνησαν τελικά στο πώς θα τεθεί σε ισχύ το πρώτο νομικό εργαλείο
για την αποτροπή των κλιματικών αλλαγών. Ύστερα από μία μέρα και μία νύχτα
συνεχών διαπραγματεύσεων και αμοιβαίων υποχωρήσεων, οριστικοποιήθηκαν οι
πρακτικές και τεχνικές που θα ελέγξουν και θα περιορίσουν τις εκπομπές
διοξειδίου του άνθρακα και των άλλων «αερίων του θερμοκηπίου» ­όπως
ονομάζονται­, ώστε να προληφθούν οι επικίνδυνες επιπτώσεις στο κλίμα.

Οι διαπραγματεύσεις

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται και οι τεχνικές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη
οριστικοποιηθεί, ωστόσο τα σημεία-κλειδιά της συμφωνίας είναι: κατ’ αρχήν
οικονομική ενίσχυση από τις ανεπτυγμένες προς τις φτωχές χώρες, η οποία θα
τους επιτρέψει να αναπτύξουν νέες τεχνολογίες, περισσότερο φιλικές στο
περιβάλλον. Οι χώρες που συμμετείχαν στη διάσκεψη της Βόννης συμφώνησαν επίσης
να ορισθούν αυστηροί μηχανισμοί και συστήματα τα οποία θα καταγράφουν και θα
επιβεβαιώνουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε κάθε χώρα (το ποιοι
ακριβώς θα είναι αυτοί δεν έχει ακόμη γίνει γνωστό), ενώ αποφασίστηκε πως θα
υπάρξουν αυστηρές νομικές συνέπειες για τις χώρες εκείνες που δεν θα πετύχουν
τον στόχο τους για τον περιορισμό των επικίνδυνων εκπομπών (ούτε στις ποινές
δεν έχουν καταλήξει ακόμη οι συμμετέχοντες). Τέλος, αναγνωρίστηκε ότι οι
δασικές εκτάσεις μιας χώρας ­που λειτουργούν ως φυσικοί μηχανισμοί δέσμευσης
του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα­ θα μπορέσουν να θεωρηθούν
«πλεονέκτημα» για τη χώρα αυτή, ως προς την επίτευξη του τελικού της στόχου.
Αυτό σημαίνει πως αν μια χώρα σχεδιάσει τη δημιουργία ενός τεχνητού δάσους,
τότε η ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που απορροφά το δάσος αυτό θα
προσμετρηθεί ως μείωση εκπομπών και η χώρα θα μπορέσει να την αφαιρέσει από
τις τελικές της εκπομπές.

Το αντεπιχείρημα, βέβαια, στην τεχνική αυτή είναι ότι ενώ οι ρύποι που
εκλύονται στην ατμόσφαιρα από την καύση ορυκτών καυσίμων μπορούν να μετρηθούν
με επιστημονική βεβαιότητα και ακρίβεια, δεν υπάρχει αντίστοιχη επιστημονική
συναίνεση για το πόσο ακριβώς διοξείδιο του άνθρακα απορροφά ένα δάσος.
Ωστόσο, παρ’ όλο που το θέμα αποτέλεσε σημείο τριβής και διαφωνιών μεταξύ της
Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη μια και της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας και του Καναδά,
από την άλλη, οι διαπραγματευτές κατάφεραν να αποφύγουν και αυτόν τον σκόπελο.
«Τώρα μπορούμε να επιστρέψουμε στα σπίτια μας και να κοιτάξουμε τα παιδιά μας
στα μάτια», είπε χαρακτηριστικά η Ευρωπαία Επίτροπος για το Περιβάλλον, Margot
Wallstrom, δίνοντας το στίγμα του ενθουσιασμού όλων.

Οι ΗΠΑ

Η συμφωνία βέβαια αφήνει απ’ έξω τις ΗΠΑ ­τη χώρα που ρυπαίνει περισσότερο απ’
όλες των πλανήτη­ κι είναι πλέον το μοναδικό κράτος στον κόσμο που δεν
αποδέχεται το Πρωτόκολλο του Κιότο και δεν συμφωνεί με την παγκόσμια μείωση
των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 5,2% (σε σχέση με τα επίπεδα του
1990), μέχρι το έτος 2012. Το βασικό επιχείρημα των ΗΠΑ ήταν πως οποιαδήποτε
κίνηση προς την κατεύθυνση αυτή θα βλάψει την εθνική της οικονομία, ενώ μετά
την επίτευξη της συμφωνίας κανείς από την αμερικανική αντιπροσωπεία δεν θέλησε
να σχολιάσει το παραμικρό, ούτε καν το σημείο που αποκλείει ­οριστικά πια­ την
πυρηνική ενέργεια από τις καθαρές πηγές ενέργειας που μπορούν να οδηγήσουν σε
μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (κάτι που απογοήτευσε ιδιαίτερα τους
βασικούς υπερμάχους της πυρηνικής ενέργειας: την Ιαπωνία, τον Καναδά και την
Αυστραλία).

Προβληματισμός

Φαινομενικά, οι ΗΠΑ τέθηκαν εκτός μάχης στις διαπραγματεύσεις και αυτό,
αρχικά, θεωρήθηκε «νίκη». Ο προβληματισμός όμως πήρε πολύ γρήγορα τη θέση του
ενθουσιασμού των πρώτων ωρών, καθώς η ανυπαρξία δεσμεύσεων από πλευράς των ΗΠΑ
αφήνει τελείως αμέτοχο έναν από τους σημαντικότερους ρυπαντές παγκοσμίως. Όπως
τονίζει ο κ. Χρήστος Ζερεφός, καθηγητής και διευθυντής στο Εργαστήριο Φυσικής
της Ατμόσφαιρας, «χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, ο στόχος που έθεσε το Κιότο, για
τη μείωση κατά 5,2 των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, μοιάζει καταδικασμένος
σε αποτυχία. Και παρ’ όλο που αυτή η εκτίμηση μπορεί να ακούγεται πολύ
απαισιόδοξη, είναι η μόνη που βρίσκεται πολύ κοντά στην αλήθεια. Ο στόχος για
τον περιορισμό των κλιματικών αλλαγών δεν θα υλοποιηθεί καθόλου εύκολα, αν δεν
δράσουν και οι ΗΠΑ προς την κατεύθυνση αυτή».

Καθοριστικός ο ρόλος τής Ε.Ε. στη Βόννη

Κινητήριος δύναμη στις διαπραγματεύσεις ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία
προσπάθησε να φέρει όλες τις χώρες του πλανήτη σε συμφωνία με τους όρους που
θέτει το Πρωτόκολλο του Κιότο. Σε βασικό πρωταγωνιστή, ωστόσο, αναδείχθηκε η
Ιαπωνία, καθώς είχε τη δύναμη να αποδεχθεί ή να απορρίψει τη συνθήκη,
κρίνοντας το τελικό αποτέλεσμα.

Η ελληνική αντιπροσωπεία στη Βόννη είχε επικεφαλής τον υφυπουργό ΠΕΧΩΔΕ κ.
Ηλία Ευθυμιόπουλο συνοδευόμενο από τον καθηγητή και πρόεδρο του Αστεροσκοπείου
Αθηνών κ. Δημήτρη Λάλλα. Η χώρα μας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο να μην ενταχθεί
η πυρηνική ενέργεια στις καθαρές πηγές και προσπάθησε η πρόταση που εισήγαγε η
Ευρωπαϊκή Ένωση να συζητηθεί συνολικά, ακέραιη και να μην τεθούν υπό
διαπραγμάτευση επιμέρους σημεία της.

Όπως τονίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο κ. Ευθυμιόπουλος, η επιτυχία της Βόννης
οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη διπλωματική ικανότητα και την αποφασιστικότητα
του προέδρου της διάσκεψης, του Ολλανδού υπουργού Περιβάλλοντος Γιαν Προνκ: «Ο
Προνκ κατέθεσε το κείμενο για την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κιότο και
επέμεινε να διαπραγματευτεί ως πακέτο. Δεν δέχθηκε να συζητηθούν επιμέρους
σημεία. Παράλληλα, πραγματοποιούσε συνεχείς διμερείς επαφές με τις ομάδες των
χωρών και ό, τι πετύχαινε ως συμφωνία το κατέγραφε. Χειρίστηκε με μεγάλη
μαεστρία την Ιαπωνία, η οποία εν όψει των εθνικών της εκλογών, δεν ήθελε να
δεσμευθεί σε κάτι και διαφώνησε έντονα στο θέμα της επιβολής κυρώσεων για τις
χώρες που δεν θα πετύχουν μειώσεις στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα».

Η Αίτνα «ξύπνησε» και… απειλεί

Ηφαιστειακή λάβα ρέει στις πλαγιές της Αίτνας, απειλώντας το χωριό Νικολόζι 5.000 κατοίκων.

Ηφαιστειακή λάβα συνεχίζει να ρέει στις πλαγιές της Αίτνας, απειλώντας ένα
χωριό 5.000 κατοίκων. Οι Ιταλοί προσπαθούν με διάφορα μέσα να αλλάξουν τη ροή
της λάβας για να γλιτώσει το Νικολόζι. Η νέα έκρηξη ενός από τα πιο ενεργά
ηφαίστεια του πλανήτη δεν εξέπληξε τους επιστήμονες, καθώς η εννιάχρονη σιωπή
του βουνού θεωρείται αφύσικη.

Η Αίτνα δίνει εκρήξεις κάθε δύο χρόνια, κατά μέσον όρο. Η τελευταία όμως
μεγάλη έκρηξη σημειώθηκε το 1992 και όλα αυτά τα χρόνια το ηφαίστειο συσσώρευε
μάγμα και ενέργεια στα έγκατα του βουνού. Ο θάλαμος από τον οποίο ξεκινάει η
λάβα το βίαιο ταξίδι της προς την επιφάνεια έχει βάθος 17 χιλιόμετρα.

Οι επιστήμονες όμως επισημαίνουν πολλά θετικά στοιχεία. «Μπορεί η Αίτνα να
είναι πολύ δραστήρια, αλλά είναι από τα καλά ηφαίστεια», εξηγεί ο κ. Μιχάλης
Φύτικας, καθηγητής Γεωθερμίας και Ηφαιστειολογίας στο Αριστοτέλειο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Μελέτη και
Παρακολούθηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης. «Δίνει εκρήξεις συχνά, αλλά πρώτα
προειδοποιεί. Οι εκρήξεις δεν είναι ιδιαίτερα βίαιες, δεν βγάζουν πολλά αέρια.
Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι ρέει άφθονη λάβα, επικίνδυνη μεν, αλλά όχι
τόσο όσο μια έκρηξη. Μπορεί να καταστρέψει κάποιον οικισμό στις πλαγιές,
σπάνια όμως θα σκοτωθούν άνθρωποι, εκτός αν πλησιάσουν πολύ κοντά στον
κρατήρα». Προς το παρόν, η λάβα κινείται με μειωμένη ταχύτητα πέντε μέτρων την
ώρα, ενώ στο παρελθόν είχε φθάσει και τα 50 μέτρα ανά ώρα. Βρίσκεται σε
υψόμετρο 1.000, σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από το χωριό Νικολόζι. Τις
τελευταίες δύο ημέρες, το ποτάμι της λάβας κάλυψε απόσταση δύο χιλιομέτρων.
Δυνάμεις του στρατού και της πολιτικής προστασίας κατασκευάζουν τεχνητά
φράγματα στους δρόμους για να αλλάξουν τη ροή της λάβας και να γλιτώσουν το
Νικολόζι. Ανάλογη επέμβαση, σε πολύ μεγαλύτερη έκταση, είχε γίνει το ’92, όταν
χρησιμοποίησαν τεχνητές εκρήξεις για να στείλουν τη λάβα σε μια γειτονική
πλαγιά μέσα από ένα τεχνητό τούνελ, αποτρέποντας την καταστροφή της πόλης Ζαφεράνα.

Η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες στις οποίες θα επιτραπεί η αύξηση των
εκπομπών θερμοκηπικών αερίων, παρ’ όλο που στο Κιότο συμφώνησε να τις μειώσει
κατά 8%. Αργότερα, όμως, στις συζητήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφασίστηκε να
τις αυξήσει κατά 25% μέχρι το 2010. Βέβαια, οι επιστήμονες του Εθνικού
Αστεροσκοπείου εκτιμούν ότι το ποσοστό αυτό θα κυμανθεί τελικά από 36% ώς 55%,
σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Οι Ιάπωνες κατά κύριο λόγο, οι Ευρωπαίοι στη συνέχεια και οι ανεπτυγμένες
χώρες είναι οι νικητές τής Βόννης. Αντίθετα, ο Μπους θεωρείται ο μεγάλος
χαμένος. Όσο για την ατμόσφαιρα και το μέλλον του πλανήτη, «από ολότελα, καλή
κι η Παναγιώταινα»… Δραστικότερη μείωση των εκπομπών αερίων για να
προλάβουμε τις κλιματικές αλλαγές ζητούν οι επιστήμονες, αλλά οι πολιτικοί
απαντούν πως το ζητούμενο είναι να προχωρήσουν στην εφαρμογή του Κιότο, έστω
και με μικρότερα ποσοστά.

Η Ε.Ε. υποχώρησε στο δικαίωμα των χωρών να χρησιμοποιήσουν τα δάση τους ως
φυσικές αποθήκες διοξειδίου του άνθρακα με αντάλλαγμα μικρότερες μειώσεις στις
εκπομπές αερίων. Κέρδισε όμως σε αυτοπεποίθηση και πολιτική δύναμη, αφού
κατάφερε να φέρει 178 κράτη σε συμφωνία, παρά την αντίρρηση των ΗΠΑ. Οι
ανεπτυγμένες χώρες κέρδισαν σημαντική χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη για
να μπορέσουν να πετύχουν τις μειώσεις που τους αντιστοιχούν. Η Ιαπωνία
επωφελήθηκε περισσότερο από κάθε άλλον, καθώς η υπογραφή της ήταν η
σημαντικότερη για τη συμφωνία και εκμεταλλεύτηκε τη θέση της στο έπακρον.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, όμως, ηττήθηκε κατά κράτος στη Βόννη, αφού είχε
προκαλέσει αντιδράσεις αρνούμενος να υπογράψει την Συνθήκη του Κιότο. Η
επιθυμία του δεν εισακούστηκε και οι σύμμαχοί του επαναστάτησαν για το καλό
της Γης και το μέλλον των παιδιών τους. Οι αναλυτές εκτιμούν πως τώρα πλέον οι
Ηνωμένες Πολιτείες ­ ο νούμερο ένα ρυπαντής του πλανήτη ­ ίσως αναγκαστούν να
αναθεωρήσουν τη στάση τους και να συνεργαστούν με τον υπόλοιπο κόσμο για τη
μείωση των θερμοκηπικών αερίων.