Πολιτική χαμηλών τόνων έως την ένταξη της Κύπρου

Όταν ο Γιώργος Παπανδρέου χόρευε ζεϊμπέκικο υπό τα χειροκροτήματα του Ισμαήλ
Τζεμ, ασφαλώς δεν εγνώριζε επακριβώς την αντίδραση που θα επροκαλείτο στη
Λευκωσία ­όπου αναγκάστηκε να παρέμβει ακόμη κι ο πρόεδρος Κληρίδης για να
«μαζέψει» τους δυσανασχετούντες. Ωστόσο, η ενέργεια του υπουργού Εξωτερικών
κάθε άλλο παρά αφελής ήταν ­κι εντάσσεται στη συνολική «γραμμή» που έχει η
Αθήνα εν όψει της ένταξης της Κύπρου στην Ένωση.

Η «γραμμή» αυτή θα μπορούσε να συνοψιστεί στο «τα σκυλιά γαβγίζουν, η άμαξα
προχωρεί»: η ελληνική πλευρά πιστεύει ότι η ένταξη της νήσου, παρ’ ότι μια
δύσκολη υπόθεση, θα στεφθεί με επιτυχία ­εφόσον υπάρξει ψυχραιμία και δεν
γίνει «στραβοπάτημα». Όπου στραβοπάτημα νοείται οποιαδήποτε κίνηση της Αθήνας
ή της Λευκωσίας που θα ερμηνευόταν από τους εταίρους ως άρνηση επίλυσης του
Κυπριακού ή αντιπαράθεση με την Άγκυρα. Έτσι, ο υπουργός Εξωτερικών είναι
αποφασισμένος για το επόμενο διάστημα να τηρεί πολιτική χαμηλών τόνων, να μην
απαντά στις προκλήσεις της Άγκυρας ­ούτε καν στις απειλές της­ ούτως ώστε όταν
έρθει η ώρα της κυπριακής ένταξης, μοναδικός υπεύθυνος για τη μη επίλυση του
Κυπριακού να είναι η Τουρκία κι ο κ. Ντενκτάς.

Για τις απειλές

Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι τόσο ο κ. Σημίτης όσο κι ο κ. Παπανδρέου
μέχρι στιγμής δεν έχουν τοποθετηθεί δημόσια για τις απειλές που εκσφενδονίζουν
όλο και πιο συχνά τόσο ο Ισμαήλ Τζεμ όσο κι ο Μπουλέντ Ετζεβίτ ­για να μην
αναφέρουμε φυσικά τον Ραούφ Ντενκτάς.

Βέβαια, η «γραμμή» που έχει υιοθετήσει η Αθήνα ­και που ενίοτε δεν γίνεται
πλήρως αποδεκτή από τη Λευκωσία, λόγω του εσωτερικού πολιτικού παιχνιδιού,
όπως υποστηρίζεται στο υπουργείο Εξωτερικών­ δεν σημαίνει ότι δεν γίνονται
μελέτες κι εκτιμήσεις για το μέχρι πού θα φτάσει η Άγκυρα για να εμποδίσει την
ένταξη της Κύπρου.

Το Κέντρο Ανάλυσης και Σχεδιασμού (ΚΑΣ) που λειτουργεί στο υπουργείο
Εξωτερικών έχει «βάλει κάτω» όλα τα σενάρια για το τι θα μπορούσε να πράξει η
Τουρκία ­και πώς, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να λειτουργήσει η Αθήνα. Η
μελέτη αυτή δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη κι αναμένεται να πάρει νέα ώθηση μόλις
επισημοποιηθεί ο διορισμός του Χάρη Παμπούκη, στενού και παλαιού συνεργάτη του
Γιώργου Παπανδρέου, ως επικεφαλής του ΚΑΣ.

Βάσει των αποφάσεων της συνόδου κορυφής του Γκέτεμποργκ, οι διαπραγματεύσεις
των υποψήφιων για ένταξη χωρών θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του
2002, ούτως ώστε να μπορούν να λάβουν μέρος στις ευρωεκλογές του 2004. Η
Κύπρος, επί του παρόντος, προηγείται στις διαπραγματεύσεις όλων των άλλων
χωρών.

Υπάρχει ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει να «μπλοκάρει» τις διαπραγματεύσεις
της Κύπρου, χρησιμοποιώντας «φίλους» της εντός Ένωσης. Οι Γάλλοι, για
παράδειγμα, είχαν θέσει κατά το παρελθόν θέμα για την ελεύθερη κυκλοφορία
προσώπων κι αγαθών (σ.σ.: διότι η κοινοτική αυτή αρχή δεν εφαρμόζεται στα
κατεχόμενα) καθώς και Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Άμυνας (σ.σ.:
διότι η Κύπρος δεν έχει ασπαστεί την πολιτική της Ένωσης έναντι της Τουρκίας).
Ωστόσο, το ενδεχόμενο αυτό δεν θεωρείται πλέον πολύ πιθανό, καθώς οι σχέσεις
της με την Ένωση έχουν επιδεινωθεί ­για τους εξής τρεις λόγους: την απροθυμία
της να ακολουθήσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, τη στάση της έναντι της
Κύπρου και το «βέτο» της στον ευρωστρατό.

Οι διαπραγματεύσεις

Από τη στιγμή που θα έχουν ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις της Κύπρου, είναι
στα χέρια της Αθήνας η υπογραφή της συμφωνίας ένταξης ­καθώς αυτή θα έχει την
προεδρία το πρώτο εξάμηνο του 2003. Φυσικά, είναι ερωτηματικό εάν οι εταίροι
θα συμφωνήσουν, ακολουθώντας την αρχή του Ελσίνκι, ή θα δυσανασχετήσουν. Κι η
στάση τους εξαρτάται εν πολλοίς από το πώς θα κινηθεί η Άγκυρα.

Το «ήπιο» σενάριο που έχει επεξεργαστεί το Κέντρο Ανάλυσης και Σχεδιασμού
(ΚΑΣ) του υπουργείου Εξωτερικών συνίσταται στα εξής: η Άγκυρα καταφέρνει να
πείσει τον Ραούφ Ντενκτάς να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις κι εν συνεχεία
επιχειρεί να δείξει ότι η ελληνική και ελληνοκυπριακή πλευρά είναι αυτή που
δεν θέλει λύση. Δεδομένων των προεδρικών εκλογών του Φεβρουαρίου 2003, η
κυπριακή ηγεσία ανεβάζει τους τόνους κι επικρατούν υπερπατριωτικοί έως
εθνικιστικοί τόνοι. Δημιουργείται ψυχρότητα εξ αυτού μεταξύ Αθήνας και
Λευκωσίας. Ο διεθνής παράγοντας ­είτε ο ΟΗΕ είτε η Ένωση είτε κι οι δυο μαζί,
που ούτως ή άλλως έχουν αρχίσει να συνεργάζονται­ προτείνει «πακέτο» λύσης. Η
Λευκωσία το απορρίπτει, η Αθήνα υποχρεώνεται να σιωπήσει. Τότε, η Άγκυρα
επικαλείται στην Ένωση τη φράση της απόφασης του Ελσίνκι ότι κατά την ένταξη
της Κύπρου «θα ληφθούν υπόψη όλοι οι σχετικοί παράγοντες (relevant factors)»
­και ζητεί να μη γίνει δεκτή η Κύπρος διότι εμπόδισε την επίλυση του
Κυπριακού.

Το «σκληρό» σενάριο

Στην αντίπερα όχθη, υπάρχει το «σκληρό» σενάριο. Σύμφωνα με αυτό, η Τουρκία,
διαπιστώνοντας ότι δεν μπορεί να μπλοκάρει τις διαπραγματεύσεις της Κύπρου,
οδηγείται εκτός πλαισίου Ελσίνκι και προχωρεί σε ριζοσπαστικές ενέργειες.
Τέτοιες θα μπορούσαν να είναι για παράδειγμα ο εποικισμός της Αμμοχώστου.
Εξίσου πιθανό όμως θα ήταν να απαντήσει η Άγκυρα με μια κρίση στην
υφαλοκρηπίδα ­είτε της Ελλάδας είτε της συνδεόμενης κυπριακής. Στο σημείο αυτό
οι αρμόδιοι παράγοντες του υπουργείου Εξωτερικών υπενθυμίζουν ότι το πρόσφατο
σχέδιο διαδρομής του «Πίρι Ρέις», που δεν υλοποιήθηκε, προέβλεπε έρευνες και
στα τουρκικά και στα διεθνή και στα ελληνικά και στα κυπριακά χωρικά ύδατα.

Μεταξύ αυτών των δυο σεναρίων, το υπουργείο Εξωτερικών έχει επεξεργαστεί και
αρκετά «ενδιάμεσα». Κοινός παρονομαστής, ωστόσο, όλων, είναι το πώς θα
εξελιχθεί η εσωτερική πολιτική κατάσταση στην Τουρκία ­και το κατά πόσον η
ασταθής σημερινή κυβέρνηση ή η καταρρέουσα οικονομία θα υπαγορεύσουν κι
εξελίξεις στην εξωτερική της πολιτική.

Όπως και να έχει, στο ορατό μέλλον δεν προβλέπεται «αλλαγή πλεύσης» της
Αθήνας, καθώς η κυβέρνηση έχει προκρίνει την ένταξη της Κύπρου με κάθε τρόπο
στην Ένωση…