Ο «άνθρωπος του Σιάτλ» συγκρούεται πάλι με τον «άνθρωπο του Νταβός»

Ο «άνθρωπος του Σιάτλ» εγεννήθη εν μέσω δακρυγόνων

Την εβδομάδα αυτή όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στη Γένοβα. Με πούλμαν και
αεροπλάνα, οι πάσης φύσεως ακτιβιστές συνέρρευσαν στην ιταλική πόλη με στόχο
να «χαλάσουν το πάρτι» του G-8. Εκ πρώτης όψεως, στόχος των διαδηλωτών είναι
οι πολιτικοί ηγέτες των περισσότερο αναπτυγμένων χωρών, με αφορμή την υπόθεση
της παγκοσμιοποίησης. Στην πραγματικότητα, όμως, ο εχθρός είναι οι
επιχειρήσεις.

Με συμβολικούς όρους, στη Γένοβα θα βρεθούν για άλλη μια φορά αντιμέτωποι ο
«άνθρωπος του Νταβός» με τον «άνθρωπο του Σιάτλ». Ο πρώτος είναι δημιούργημα
του διεθνολόγου Σάμιουελ Χάντινγκτον και είναι μέλος του γνωστού Παγκόσμιου
Οικονομικού Φόρουμ στο ομώνυμο ελβετικό χωριουδάκι. Πιστεύει στην άρση των
φραγμών του διεθνούς εμπορίου, στην κατάργηση των συνόρων και στο δυναμισμό
της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ο δεύτερος είναι προϊόν έμπνευσης του
οικονομολόγου Πολ Κρούγκμαν και αναδείχθηκε μέσα από τις πρωτοφανείς
διαδηλώσεις κατά του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου στο Σιάτλ. Ο «άνθρωπος του
Σιάτλ» πιστεύει ότι πρέπει να μπει φρένο στις επιχειρήσεις, ιδίως τις
πολυεθνικές. Η ειρωνεία είναι ότι Χάντινγκτον και Κρούγκμαν κατοικούν μερικά
τετράγωνα μακριά ο ένας από τον άλλο, αφού ζουν στο Κέιμπριτζ της
Μασαχουσέτης, διδάσκοντας ως καθηγητές στο Χάρβαρντ και το ΜΙΤ αντιστοίχως.

Μονοπώλια και αντιπάθειες

Η αντιπάθεια (αγγλιστί «backlash») που έχουν προκαλέσει οι επιχειρήσεις έχει
πολλές αιτίες. Υπάρχουν τα παραδοσιακά αμαρτήματα, όπως τα μονοπώλια. Μεταξύ
παλιάς και νέας οικονομίας δεν υπάρχει καμία διαφορά. Στο τέλος του 19ου αιώνα
ο Τζον Ροκφέλερ κατάφερε να ελέγξει την αγορά πετρελαίου στις ΗΠΑ,
εξαγοράζοντας τους ανταγωνιστές του. Η κατακραυγή ήταν τεράστια. Στο τέλος του
20ού, ο Μπιλ Γκέιτς προσπάθησε να μονοπωλήσει το Διαδίκτυο. Και πάλι η
αντίδραση ήταν εκτεταμένη. Ροκφέλερ και Γκέιτς επιχείρησαν να ξεφύγουν από τη
δαιμονοποίηση, δαπανώντας τεράστια ποσά σε φιλανθρωπικές δραστηριότητες και
επιλέγοντας ένα χαμηλότερο προφίλ, πρακτική που δεν είναι βέβαιο ότι απέδωσε.

Άλλαξαν τα δεδομένα

Οι επιχειρήσεις ονειρεύονται να γίνουν μονοπώλια, αλλά και να μεγιστοποιήσουν
τα κέρδη τους. Εδώ η παγκοσμιοποίηση άλλαξε πράγματι τα δεδομένα. Στις χώρες
του Τρίτου Κόσμου, εργασιακή και περιβαλλοντολογική νομοθεσία είναι πιο
χαλαρές. Παραδείγματος χάριν, η εταιρεία αθλητικών ειδών ΝΙΚΕ έχει
επανειλημμένα κατηγορηθεί ότι στα εργοστάσιά της στην Ασία απασχολούνται
ανήλικοι. Αντίστοιχα, στο Μεξικό η ρύπανση στις βιομηχανικές ζώνες είναι
πρωτοφανής. Προβλήματα υπάρχουν και στη Δύση. Η αποβιομηχάνιση οδηγεί σε
ανεργία και κοινωνική δυσφορία και προκαλεί ταραχές, όπως έγινε πρόσφατα στο
βρετανικό Μπράντφορντ. Μεγιστοποίηση κερδών προκαλεί και η εισαγωγή νέων
μεθόδων, οι οποίες όμως είναι συχνά αμφισβητούμενες. Κλασικό παράδειγμα, η
κριτική που δέχεται η διεθνής βιομηχανία τροφίμων για τα μεταλλαγμένα.

Τα γραμμάτια των πολιτικών

Αν ο εχθρός είναι οι επιχειρήσεις, γιατί δέχονται τις επιθέσεις οι πολιτικοί;
Η απάντηση είναι απλή. Οι πολιτικές ηγεσίες έχουν υποκύψει σε μεγάλο βαθμό στα
αιτήματα των πολυεθνικών. Η διαπίστωση αυτή ισχύει για τον Λευκό Οίκο τόσο επί
Κλίντον όσο και επί Μπους. Μόνο που ο πρώτος έπαιζε κυρίως το χαρτί της νέας
οικονομίας, που ήθελε άρση των φραγμών του εμπορίου, κίνηση που συμβόλιζε η
GATT και το Σιάτλ, ενώ ο δεύτερος έχει στενούς δεσμούς με την παλιά οικονομία,
που θέλει να απαλλαγεί από τον βραχνά των περιβαλλοντολογικών περιορισμών. Ο
Μπους γύρισε την πλάτη στο Κιότο για χάρη της βαριάς βιομηχανίας και θέλει να
κάνει πιο εύκολη τη ζωή των εταιρειών πετρελαιοειδών, επιτρέποντας την εξόρυξη
«μαύρου χρυσού» σε περιοχές που ήταν απαγορευμένες ώς τώρα στους πετρελαιάδες.
Δεν είναι όμως μόνον οι Αμερικανοί. Το Πεκίνο έχει ανοίξει τις αγκάλες του στο
διεθνές κεφάλαιο, με σημείο εισόδου τη Σανγκάη. Είναι, άλλωστε, οι
αμερικανικές βιομηχανίες που σπρώχνουν τον Λευκό Οίκο στην προσέγγιση με την
Κίνα. Στην Ευρώπη, η κυριαρχία των επιχειρήσεων στην πολιτική συμβολίζεται από
το φαινόμενο Μπερλουσκόνι. Ο οικοδεσπότης του G-8 εξελέγη πρωθυπουργός, ενώ
ήταν ο πιο επιτυχημένος επιχειρηματίας της χώρας του.

Οι επικίνδυνοι ακτιβιστές

Στην πραγματικότητα, οι επιχειρήσεις είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι της
μεταψυχροπολεμικής εποχής και έχουν σαφέστατα διογκωθεί. Σύμφωνα, άλλωστε, με
μία εκδοχή στην νέα διεθνή τάξη έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη από τα κράτη. Δεν
είναι μόνο ο τζίρος τους, που υπερβαίνει το ΑΕΠ μικρότερων χωρών, αλλά και η
επέκτασή τους. Οι πολυεθνικές αναπτύσσονται σε περισσότερες χώρες συνομιλούν
με κυβερνήσεις, νομοθετικά σώματα και διεθνείς οργανισμούς, έχουν δική τους
επικοινωνιακή στρατηγική απέναντι στα ΜΜΕ και συγκρούονται πλέον όχι τόσο με
τα συνδικάτα όσο με τους ακτιβιστές. Εσωτερικό μνημόνιο, προερχόμενο από τα
κεντρικά ευρωπαϊκής πολυεθνικής που δραστηριοποιείται και στην Ελλάδα,
επισημαίνει ότι αν και ολιγάριθμοι, οι ακτιβιστές «έχουν βάλει όρια στη
διοίκηση» των πολυεθνικών κι αυτό γιατί έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν στην
κοινή γνώμη την εντύπωση ότι ενσαρκώνουν τα συμφέροντα του απλού πολίτη. Το
μνημόνιο κατηγοριοποιεί τους ακτιβιστές και προβλέπει σωστά ότι «πλησιάζει η
στιγμή που οι μικρές οργανώσεις αιχμής μπορεί να λειτουργήσουν ως καταλύτης
για τη δημιουργία μαζικών κινημάτων». Θα επαληθεύσει η Γένοβα την πρόβλεψη
αυτή;