Τέσσερις κινήσεις για τη μείωση ελλείμματος και χρέους

Με χρονική μετάθεση της αποπληρωμής μέρους του δημόσιου χρέους στα επόμενα
χρόνια, αναβολή για το 2002 της πληρωμής ορισμένων καταναλωτικών δαπανών του
Δημοσίου, περικοπές άλλων κατηγοριών δαπανών των Νομικών Προσώπων Δημοσίου
Δικαίου, προείσπραξη μελλοντικών κρατικών εσόδων, καθώς και με μέτρα για την
είσπραξη των ληξιπρόθεσμων χρεών από τους οφειλέτες του Δημοσίου, προσπαθεί η
κυβέρνηση να καλύψει τη «μαύρη τρύπα» των φορολογικών εσόδων του φετινού
προϋπολογισμού και να εκπληρώσει τους στόχους του προγράμματος σταθερότητας
για το έλλειμμα και το χρέος.

Πρόκειται για το πακέτο μέτρων που έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή το οικονομικό
επιτελείο της κυβέρνησης, σε μια προσπάθεια να περιορίσει σε όσο το δυνατόν
χαμηλότερα επίπεδα τις αποκλίσεις του φετινού προϋπολογισμού, που, προς το
παρόν, οφείλονται στην υστέρηση των φορολογικών εσόδων σε κρίσιμους τομείς (
φόρος στις συναλλαγές στο Χρηματιστήριο, φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων
κ.ά.) και υπολογίζονται σε ετήσια βάση πάνω από 500 δισ. δρχ. Με τα μέτρα
αυτά, στα δύο οικονομικά υπουργεία πιστεύουν ότι τα κρίσιμα μεγέθη του
προϋπολογισμού (το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης και το
δημόσιο χρέος) θα κινηθούν κοντά στους στόχους που έχουν τεθεί και θα
αποφευχθούν οι μεγάλες αποκλίσεις από τους αρχικούς στόχους, που θα έδιναν
αφορμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει σε δημόσια σύσταση για την ελληνική
οικονομία το 2002.

Ορισμένα από τα μέτρα αυτά ήδη έχουν τεθεί σε εφαρμογή, ενώ τα άλλα αναμένεται
να κλιμακωθούν σταδιακά, κατά τους αμέσως επόμενους μήνες του έτους. Τα μέτρα
αυτά είναι:

1. Η χρονική μετάθεση στα επόμενα 20 χρόνια της αποπληρωμής μέρους του
δημόσιου χρέους, που υπολογίζεται σε πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δραχμές,
παράλληλα με τη μετατροπή, μέσω swaps, του συναλλαγματικού τμήματος του
δημόσιου χρέους (υποχρεώσεις σε δολάρια και γιεν) σε ευρώ. Η μέθοδος αυτή, που
εφαρμόζεται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τέθηκε σε εφαρμογή κατά τους
πρώτους μήνες του έτους και ολοκληρώθηκε πρόσφατα.

2. Η προείσπραξη μελλοντικών κρατικών εσόδων, που βρίσκεται ήδη σε
εξέλιξη, από την οποία, μαζί με τις ιδιωτικοποιήσεις, προσδοκώνται συνολικά
έσοδα ύψους 1,6 τρισεκατομμυρίων δραχμών. Αυτή αφορά στην τιτλοποίηση των
εσόδων του Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης και στην προείσπραξη μελλοντικών
εσόδων από τη μετοχοποίηση στο μέλλον ορισμένων δημοσίων επιχειρήσεων ( ΟΤΕ
κ.ά.).

3. Η περικοπή προγραμματισμένων πιστώσεων προς διάφορους φορείς και
οργανισμούς του Δημοσίου ( ΝΠΔΔ κ.ά.). Οι περικοπές θα γίνουν με τη μορφή
συγκράτησης της διάθεσης των εγκεκριμένων πιστώσεων που προβλέπει ο
προϋπολογισμός. Οι αποφάσεις, που αρχικά προγραμματίζονταν για το τέλος
Ιουλίου, μετατίθενται τώρα για το τέλος Αυγούστου – αρχές Σεπτεμβρίου,
προκειμένου τότε να υπάρχει μια πιο αξιόπιστη εικόνα για την πορεία των εσόδων
και των δαπανών του προϋπολογισμού. Παράλληλα, εξετάζεται να μετατεθούν για το
2002 ορισμένες καταναλωτικές δαπάνες Οργανισμών του Δημοσίου και Νομικών
Προσώπων Δημοσίου Δικαίου. Σχετικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν προς το
τέλος του έτους, όταν θα «κλείνει» ο φετινός προϋπολογισμός.

4. Η λήψη μέτρων για την είσπραξη των ληξιπρόθεσμων χρεών των οφειλετών
του Δημοσίου. Προς την κατεύθυνση αυτή στο υπουργείο Οικονομικών υπάρχουν
σκέψεις να δοθεί κίνητρο στους οφειλέτες που θα εξοφλούν τα χρέη τους αυτά.
Έτσι, εξετάζεται να μειωθεί, από 1,5% σε 1%, το ποσοστό της προσαύξησης που
επιβάλλεται σήμερα στις ληξιπρόθεσμες οφειλές για κάθε μήνα καθυστέρησης. Το
κίνητρο αυτό μελετάται να δοθεί μόνο σε όσους αποδέχονται να εξοφλήσουν
σταδιακά την οφειλή τους. Παράλληλα, έχει δοθεί εντολή στις Εφορίες να
προχωρούν ακόμη και σε ρύθμιση της εξόφλησης τμήματος μόνο του χρέους των
οφειλετών, όταν πρόκειται για πολύ υψηλά χρέη.

Βλέπουν και νέα αναθεώρηση για ΑΕΠ, πληθωρισμό

Ορατός είναι ο κίνδυνος το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας να αναγκασθεί να
προχωρήσει σε νέα αναθεώρηση των προβλέψεων για το ΑΕΠ και τον πληθωρισμό,
τους προσεχείς μήνες. Αυτό διεφάνη ήδη από τη συνάντηση, την περασμένη
εβδομάδα, του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γιάννου
Παπαντωνίου με τον διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Λουκά Παπαδήμο.

Στις δηλώσεις του ο κ. Παπαδήμος είπε ότι στη συνάντηση επιβεβαιώθηκε η
εκτίμηση ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί φέτος ελαφρά χαμηλότερα από το 4,5% και ότι ο
πληθωρισμός θα περιορισθεί βαθμιαία στο επίπεδο του 3%, στο τέλος του έτους –
αρχές του 2002.

Όμως, όσον αφορά στο ΑΕΠ, η πρόβλεψη ατή είναι σαφώς χαμηλότερη από τη νέα
αναθεωρημένη πρόβλεψη του υπουργείου (4,6%). Την ίδια στιγμή, η Τράπεζα της
Ελλάδος διαφοροποιείται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και στην πρόβλεψη
για τον πληθωρισμό, καθώς εκτιμά ότι θα ξεπεράσει το 3%.

Έτσι, αρμόδια στελέχη του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας δεν αποκλείουν το
ενδεχόμενο να υπάρξει νέα αναθεώρηση των προβλέψεων για την πορεία του ΑΕΠ και
του πληθωρισμού στο επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας που θα υποβληθεί
στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Νοέμβριο.

Δηλαδή, η πρόβλεψη για την αύξηση του ΑΕΠ να περιορισθεί σε επίπεδα μεταξύ του
4,3% και 4,4% και ο πληθωρισμός σε επίπεδα υψηλότερα από το 3% ( μεταξύ 3,1%
και 3,2%). Κάτι τέτοιο, όμως, συνεπάγεται δυσμενέστερες επιπτώσεις, τόσο στον
ρυθμό αύξησης των εσόδων του φετινού προϋπολογισμού όσο και στον ρυθμό αύξησης
των δαπανών του.

Ενδεικτικό είναι ότι, υπό το βάρος των προβλέψεων αυτών, αρμόδιοι παράγοντες
του οικονομικού επιτελείου δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να μην επιτευχθεί
φέτος ο στόχος για πλεόνασμα στον προϋπολογισμό ίσο με 0,5% του ΑΕΠ (210 δισ.
δρχ.) αλλά να υπάρξει είτε μηδενικό αποτέλεσμα είτε πολύ μικρό έλλειμμα, της
τάξεως του 0,2%-0,3% ΑΕΠ.

Κάτι το οποίο προβλέπει, άλλωστε, και η Ευρωπαϊκή Ένωση για την Ελλάδα το
2001.

Ποντάρουν στο ευρώ για να περιορίσουν το εξωτερικό χρέος

Με τη μετατροπή σε ευρώ του τμήματος του δημόσιου χρέους που μέχρι πρότινος
αποτιμάτο σε δολάρια και σε γιεν, το υπουργείο Οικονομικών επιχειρεί να
απαλλαγεί από τη μόνιμη απειλή των ανατιμήσεων των δύο αυτών νομισμάτων.
Ενδεικτικό είναι ότι από τους πρώτους μήνες του έτους το δολάριο βρίσκεται σε
διαρκή κούρσα ανόδου ­ η οποία ανακόπηκε μόλις τις τελευταίες εβδομάδες ­, με
αποτέλεσμα να ανταλλάσσεται σήμερα σε επίπεδα πάνω από τις 400 δρχ. Έτσι, από
τους πρώτους μήνες του έτους, οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών
ξεκίνησαν την επιχείρηση μετατροπής του μεγάλου μέρους του συναλλαγματικού
αυτού χρέους, που ανερχόταν σε 10% του συνολικού δημόσιου χρέους της χώρας.
Δηλαδή, υπερέβαινε το ποσό των τεσσάρων τρισ. δραχμών. Μόλις πρόσφατα
ολοκληρώθηκε η μετατροπή του μεγαλύτερου ποσοστού του χρέους αυτού σε ευρώ.
Τώρα, σε δολάρια και σε γιεν έχει παραμείνει μόνο το 2% του συνολικού δημόσιου
χρέους. Το μικρό αυτό τμήμα δεν ήταν δυνατόν να μετατραπεί στο κοινό ευρωπαϊκό
νόμισμα, καθώς αφορούσε πολύ παλαιές συμβάσεις δανείων από ξένες τράπεζες με
περίπλοκες ρήτρες και δεσμεύσεις.

Η μετατροπή του χρέους από δολάρια και γιεν σε ευρώ έγινε μέσω swaps ( σύνθετο
εργαλείο ανταλλαγής νομισμάτων), με την οποία ταυτόχρονα διασφαλίσθηκε η
χρονική αναβολή της αποπληρωμής ενός σημαντικού τμήματος του δημόσιου χρέους
που έληγε φέτος. Πρόκειται για ένα ποσό που υπερβαίνει το ένα τρισεκατομμύριο
δραχμές, το οποίο, σύμφωνα με τους όρους της μετατροπής, θα πρέπει να
αποπληρωθεί σταδιακά μέσα στο διάστημα της επόμενης εικοσαετίας. Αρμόδια
στελέχη του υπουργείου Οικονομικών αναφέρουν ότι παρόμοιες μεθόδους μετατροπής
του χρέους και μετάθεσης της εξόφλησης τμημάτων του στο μέλλον εφαρμόζουν και
σε άλλες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν υψηλό χρέος.

Με την κίνηση αυτή, αλλά και με τα έσοδα που προσδοκάται να εισπραχθούν από
την προείσπραξη μελλοντικών εσόδων του Δημοσίου, στο Γενικό Λογιστήριο του
Κράτους εκτιμούν ότι θα καταστεί εφικτός ο στόχος για τη μείωση του δημόσιου
χρέους, το 2001, κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Δηλαδή, από το 103,9%
το 2000, στο 98,9% το 2001. Δεν αποκλείουν, μάλιστα, με τις μεθόδους αυτές το
χρέος να περιορισθεί σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα, δηλαδή στο 98,5% του ΑΕΠ.

Όσον αφορά στα έσοδα από την προείσπραξη μελλοντικών εισπράξεων του Δημοσίου,
υπολογίζονται σε 1,6 τρισ. δρχ. και θα προέλθουν από:

* Τη διάθεση του 10% των προμετόχων του ΟΤΕ, που ολοκληρώθηκε. Πρόκειται για
τα ομόλογα που είναι μετατρέψιμα σε μετοχές του ΟΤΕ τα οποία διατέθηκαν σε
θεσμικούς επενδυτές. Από τη διάθεση αυτή, το Δημόσιο θα εισπράξει περί τα 340
δισ. δρχ.

* Την έκδοση των τουριστικών προμετόχων. Πρόκειται για τα προμέτοχα τα οποία
θα δίνουν τη δυνατότητα στους κατόχους τους να τα ανταλλάξουν με μετοχές της
Εταιρείας Τουριστικά Ακίνητα, η οποία θα εισαχθεί στο Χρηματιστήριο το 2002,
στο πλαίσιο του νέου προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων. Οι προσφορές των
ενδιαφερομένων για τα προμέτοχα αυτά υποβλήθηκαν ήδη αυτή την εβδομάδα για
ποσό 270 δισ. δρχ. Από το ποσό αυτό τουλάχιστον τα 200 δισ. δρχ. θα διατεθούν
για την αποπληρωμή δημόσιου χρέους.

* Την τιτλοποίηση των εσόδων που θα εισπράξει η χώρα από το Γ’ Κοινοτικό
Πλαίσιο Στήριξης. Η τιτλοποίηση αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί το φθινόπωρο.
Το Δημόσιο προσδοκά έσοδα της τάξεως των 600 δισ. δρχ. από την κίνηση αυτή.
Ολόκληρο το ποσό αυτό θα διατεθεί για την εξόφληση μέρους του δημόσιου χρέους.

* Τη μετοχοποίηση της ΔΕΗ, η οποία εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί προς το τέλος
του έτους, με την εισαγωγή ενός ποσοστού των μετοχών της στο Χρηματιστήριο.
Ακόμη δεν μπορεί να γίνει σαφής εκτίμηση για το ύψος των εσόδων του Δημοσίου
από την εισαγωγή της ΔΕΗ στη Σοφοκλέους.

Αρκετά από τα έσοδα αυτά αναμένεται να συμβάλουν και στην κάλυψη μέρους της
υστέρησης που παρουσιάζουν τα φορολογικά έσοδα στο πρώτο εξάμηνο του έτους.
Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις εισπράξεις που δεν είχαν υπολογισθεί αρχικά στον
προϋπολογισμό, όπως τα έσοδα από την πώληση των αδειών κινητής τηλεφωνίας νέας
γενιάς. Επίσης, θα γίνει προσπάθεια να συγκρατηθούν οι πιστώσεις προς τα
υπουργεία και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και να περικοπούν άλλες
δαπάνες, ανάλογα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν στο επόμενο δίμηνο. Το
υπουργείο Οικονομικών στηρίζει τις ελπίδες του για την κάλυψη της υστέρησης
των φορολογικών εσόδων και στην αύξηση των εσόδων που εκτιμάται ότι θα υπάρξει
από το κυνήγι των οφειλετών του Δημοσίου. Για τον σκοπό αυτό ο υφυπουργός
Οικονομικών κ. Απόστολος Φωτιάδης έχει δώσει εντολή στις Εφορίες για τη
δημιουργία ξεχωριστών συνεργείων υπαλλήλων που θα αναλάβουν να προσεγγίζουν
«φιλικά» τους οφειλέτες, σε μια προσπάθεια να τους πείσουν να ρυθμίσουν τα
χρέη τους μέχρι και σε 48 μηνιαίες δόσεις που προβλέπει ο νόμος. Όμως, στις
περιπτώσεις άρνησης του οφειλέτη, σύμφωνα με τις ίδιες εντολές, οι Εφορίες θα
πρέπει να εφαρμόζουν τα αναγκαστικά μέτρα είσπραξης του χρέους (κατασχέσεις
περιουσιακών στοιχείων, πλειστηριασμοί κ.ά.). Σημειώνεται, όμως, ότι στον
τομέα αυτόν θα υπάρξουν αρκετές δυσκολίες, αφού ένα πολύ μεγάλο ποσοστό από το
ποσό των 3,6 τρισ. δραχμών και πλέον, στο οποίο ανέρχονται τα συνολικά χρέη
των οφειλετών του Δημοσίου, αφορά επιχειρήσεις που έχουν πτωχεύσει και άλλα
χρέη που δεν είναι δυνατόν να εισπραχθούν. Έτσι, θεωρείται επισφαλής η
πρόβλεψη του υπουργείου Οικονομικών για την είσπραξη 200 δισ. δραχμών επιπλέον
από τα προβλεπόμενα από την κατηγορία αυτή.

Ο λογαριασμός των επιπτώσεων από την κρίση της Σοφοκλέους

Οι δυσκολίες για την εκτέλεση του προϋπολογισμού χωρίς αποκλίσεις γίνονται
ακόμη περισσότερες λόγω των επιπτώσεων που προκαλούνται στην ελληνική
οικονομία από τη συνεχιζόμενη κρίση του Χρηματιστηρίου και την καθίζηση της
παγκόσμιας οικονομίας. Το «ντόμινο» του Χρηματιστηρίου, που επηρεάζει αρνητικά
τις αποφάσεις των εισηγμένων επιχειρήσεων για την εφαρμογή των
προγραμματισμένων επενδύσεών τους και φρενάρει την κατανάλωση των νοικοκυριών,
σε συνδυασμό με το δυσμενές οικονομικό περιβάλλον, αναγκάζει το οικονομικό
επιτελείο της κυβέρνησης να προχωρεί σε αναθεωρήσεις, προς τα κάτω, των
προβλέψεών του για τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης το 2001. Παράλληλα, το
υπουργείο Εθνικής Οικονομίας ανεβάζει συνεχώς τον «πήχυ» του πληθωρισμού λόγω
των επιπτώσεων που προκαλούνται στην οικονομία από τις υψηλές τιμές των
καυσίμων στη διεθνή αγορά, οι οποίες τροφοδοτούν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Έτσι, υπάρχει τώρα και το «ντόμινο» των συνεχών αναθεωρήσεων των προβλέψεων
για την πορεία των οικονομικών μεγεθών. Το ΑΕΠ, με βάση την αρχική πρόβλεψη
του προγράμματος σταθερότητας, προβλεπόταν ότι θα αυξηθεί το 2001 κατά 5%, ενώ
ο πληθωρισμός θα περιοριζόταν στο 2,3%. Με βάση τα δεδομένα αυτά είχαν γίνει
και οι αρχικές προβλέψεις για την αύξηση των εσόδων και των δαπανών του
προϋπολογισμού. Όμως, για τους παραπάνω λόγους, το υπουργείο Εθνικής
Οικονομίας αναγκάσθηκε να αναθεωρήσει τις προβλέψεις αυτές. Τώρα, το ΑΕΠ
προβλέπεται ότι θα αυξηθεί 4,6% και ο πληθωρισμός θα ανέλθει στο 2,9%.

Η δυσμενέστερη εξέλιξη των μεγεθών αυτών εξηγεί, σε έναν βαθμό, την υστέρηση
που παρουσιάζουν μέχρι τώρα βασικές κατηγορίες των εσόδων του προϋπολογισμού.
Χαρακτηριστικό είναι ότι από τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης εξαρτώνται οι
εισπράξεις των εσόδων από τον ΦΠΑ, από τους φόρους κατανάλωσης από άλλες
κατηγορίες εσόδων, όπως και από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων.
Παράλληλα, η αύξηση του πληθωρισμού προκαλεί πιέσεις, αφενός στο ύψος των
καταναλωτικών δαπανών του Δημοσίου και αφετέρου στο μέσο επιτόκιο δανεισμού
του Δημοσίου.