Τα 11 παιχνίδια κερδοσκοπίας στη Σοφοκλέους

Άλλοτε με βάση αλήθειας και άλλοτε με δόση υπερβολής και αρκετής φαντασίας,
κυκλοφορούν στην οδό Σοφοκλέους σενάρια και τρόποι χειραγώγησης της αγοράς,
που μπορούσαν να γίνουν βιβλίο με τίτλο «Το αλφαβητάρι του καλού κερδοσκόπου».
Το θέμα δεν είναι ότι αυτά δεν γίνονται ή δεν μπορούν να γίνουν (τουλάχιστον
τόσο εύκολα όσο λέγονται), αλλά ότι είναι γνωστά στις χρηματιστηριακές και
εποπτικές αρχές. Σε μία αίθουσα στο Χρηματιστήριο, όπου δεν επιτρέπονται τα
τηλεφωνήματα και η είσοδος ή η έξοδος σε κανέναν, υπάρχει μηχάνημα και
εξειδικευμένο προσωπικό που παρακολουθεί on line όλες τις κινήσεις όλων των
κωδικών. Τα στοιχεία καταγράφονται και οι «ύποπτες» περιπτώσεις στέλνονται στο
ειδικό τμήμα της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς για περαιτέρω έρευνα.

Οι έλεγχοι του Χρηματιστηρίου και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς εστιάζονται
κυρίως σε:

* Χειραγώγηση τιμών μετοχών με κάθε τρόπο.

* Χειραγώγηση της αγοράς μετοχών μέσω των Παραγώγων.

* Χειραγώγηση της αγοράς Παραγώγων.

* Χρήση εσωτερικής πληροφόρησης.

* Κακή χρήση μεγάλων εντολών αγοράς ή πώλησης.

* Ειδική διαπραγμάτευση σε ορισμένες μετοχές από συγκεκριμένες
χρηματιστηριακές εταιρείες.

* Ταυτόχρονη πώληση και αγορά μετοχών από διαφορετικούς κωδικούς που ανήκουν
στον ίδιο επενδυτή κ.λπ.

* Πώληση μετοχών που δεν υπάρχουν.

Χρηματιστηριακά στελέχη και εξειδικευμένο προσωπικό του Χρηματιστηρίου Αξιών
και Παραγώγων περιγράφουν μερικές συνήθεις περιπτώσεις κακών συμπεριφορών.
Μερικές απ’ αυτές έχουν παρατηρηθεί στην πράξη και άλλες κυκλοφορούν μόνο στη
σφαίρα της φαντασίας.

1. Παράγωγα και Σοφοκλέους

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι κατά τα τελευταία λεπτά της συνεδρίασης (όπου
υπολογίζεται ο σταθμισμένος μέσος όρος των πράξεων για τη διαμόρφωση της τιμής
κλεισίματος των δεικτών) μεγάλοι επενδυτές προβαίνουν σε μαζικές πωλήσεις
μετοχών 4 ή 5 εταιρειών που αποτελούν το 80% του δείκτη μεγάλης
κεφαλαιοποίησης, με σκοπό να διαμορφώσουν πτωτική τάση στον δείκτη FTSE/ΑΕ-20
(αλλά και σε άλλους επιμέρους δείκτες και μετοχές) και να κερδίσουν από τις
αντίστοιχες πωλήσεις σε συμβόλαια στα παράγωγα που έχουν προηγουμένως
διενεργήσει στο Χρηματιστήριο Παραγώγων. Σε αυτό, όμως, το σενάριο η διοίκηση
του Χρηματιστηρίου Παραγώγων, μεταξύ των άλλων, υποστηρίζει το εξής: Είναι
αλήθεια ότι τα συμβόλαια στους δείκτες αποτιμώνται καθημερινά με βάση τις
τιμές στις 14.30. Η τιμή εκκαθάρισης, όμως, βάσει της οποίας αποτιμώνται,
υπολογίζεται από τις τιμές των συμβολαίων στο Χρηματιστήριο Παραγώγων από τις
14.20 μέχρι τις 14.30 και όχι από τις τιμές κλεισίματος των μετοχών στο ΧΑΑ.
Αν λοιπόν κάποιος επιθυμεί να διαμορφώσει κάποια τιμή που τον συμφέρει, θα
πρέπει να το κάνει στο Χρηματιστήριο Παραγώγων και όχι στο ΧΑΑ.

2. Υποτιμητική κερδοσκοπία με ταυτόχρονη πώληση

Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι ορισμένοι μεγάλοι επενδυτές οι
οποίοι κατέχουν μετοχές (δικές τους ή δανεικές), κυρίως blue chips, ύστερα από
μια μικρή άνοδο της αγοράς προχωρούν σε ταυτόχρονη πώληση συμβολαίων στα
Παράγωγα και σε ρευστοποίηση των μετοχών τους, με αποτέλεσμα την υποτιμητική
κερδοσκοπία. Το σενάριο αυτό ακούγεται με διάφορες παραλλαγές. Για παράδειγμα,
μπορεί οι επενδυτές να πωλούν τις μετοχές τους χωρίς να υπάρξει προηγούμενη
άνοδος εν γνώσει τους ότι θα χάσουν από την πτώση των τιμών των μετοχών. Όμως,
πωλούν πολλαπλάσιες ποσότητες συμβολαίων στα Παράγωγα, με αποτέλεσμα όχι μόνο
να αντισταθμίζονται οι απώλειες από τις μετοχές, αλλά να βγάζουν και κέρδος.
Οι χρηματιστηριακές και εποπτικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι αυτό μπορεί να γίνει
μόνο θεωρητικά, καθώς απαιτούνται μεγάλα κεφάλαια, τα οποία εκτίθενται σε
μεγάλο κίνδυνο. Επίσης, η πιθανότητα κέρδους είναι πολύ μικρή. Άρα, είναι
δύσκολο να θέσει σε κίνδυνο ένας επενδυτής κάποια δισ. δραχμές για να ποντάρει
σε μικρή πιθανότητα κέρδους. Η μικρή πιθανότητα κέρδους και ο μεγάλος κίνδυνος
αυτής της κίνησης οφείλεται σε τεχνικά θέματα λειτουργίας των δύο αγορών.

Παράδειγμα χειραγώγησης: Το Χρηματιστήριο Παραγώγων, για να δείξει πόσο
δύσκολο είναι να κάνει κάποιος επενδυτής την κίνηση αυτή, παραθέτει το εξής
παράδειγμα: Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι ο επενδυτής επιθυμεί πρώτα να πουλήσει
τις μετοχές του για να επιτύχει καλύτερη τιμή πώλησης και στη συνέχει να
επιχειρήσει να επωφεληθεί από ενδεχόμενη πτώση της αγοράς μέσω πώλησης
συμβολαίων στα Παράγωγα. Με βάση τα στοιχεία συναλλαγών, ο ημερήσιος τζίρος
στις μετοχές της Εθνικής και της Alpha Bank δεν ξεπερνά τα 5 δισ. δραχμές.
Άρα, ο επενδυτής για να καταφέρει να χειραγωγήσει την αγορά θα πρέπει να κάνει
τα εξής:

* Να πουλήσει τις μετοχές Εθνικής και Άλφα σε τόση ποσότητα, ώστε να
κατοχυρώσει κέρδη με βάση την τιμή που τις είχε αγοράσει, αλλά και για να
αναστρέψει την ανοδική πορεία τους. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να
έχει τουλάχιστον 500 εκατ. δραχμές στις 2 μετοχές για να το καταφέρει αυτό.

* Θα πρέπει να ελπίζει ότι πώληση σ’ αυτές τις μετοχές θα ανατρέψει και την
πιθανώς ανοδική πορεία των υπόλοιπων μετοχών του δείκτη (ή των 8 μεγαλύτερων
του δείκτη) και συνεπώς να καταφέρει να γυρίσει όχι μόνο τις 2 μετοχές αλλά
και όλο τον δείκτη.

* Θα πρέπει να πάρει μια μεγάλη θέση πώλησης στα συμβόλαια του δείκτη,
ελπίζοντας ότι έτσι θα επηρεάσει την αγορά.

* Θα πρέπει να περιμένει ότι ο αγοραστής ή οι αγοραστές των 500 συμβολαίων
(που και αυτοί βάζουν το ίδιο περιθώριο ασφάλισης των 200 εκατ. δραχμών
προσδοκώντας άνοδο της αγοράς) θα ενδώσουν στην πίεση της αγοράς προς τα κάτω
και θα κλείσουν τις θέσεις τους, ενώ ταυτόχρονα άλλοι επενδυτές που θα μπουν
ως αγοραστές στην κίνηση της αγοράς προς τα κάτω, δεν έχουν ούτε αυτή την τύχη
με το μέρος τους.

* Θα πρέπει, αν όλα τα παραπάνω είναι υπέρ του χειραγωγού, όταν ρευστοποιήσει
τη θέση του για να πάρει τα κέρδη του βγαίνοντας πλέον ως αγοραστής των 500
συμβολαίων στον δείκτη, να μην αναστρέψει την κίνηση της αγοράς και, επομένως,
να μην περιορίσει τα κέρδη του.

* Τέλος, αν δεχτούμε τη συνωμοσία μεταξύ μερικών επενδυτών για την προς τα
κάτω χειραγώγηση της αγοράς, τότε θα πρέπει να μην υπάρχει αντίθετο συμφέρον
απ’ αυτούς που είναι αγοραστές και έχουν ανοικτές θέσεις αξίας 35 δισ. δραχμών
στα συμβόλαια Ιουλίου. Αν βέβαια προσθέσουμε και τις ανοικτές θέσεις στα
δικαιώματα, τότε μιλάμε για ανοικτές θέσεις της τάξεως των 50 δισ. δραχμών.

3. Δημιουργία εντυπώσεων στο ΧΑΑ

Έχει παρατηρηθεί, λένε, καταχώριση μεγάλου όγκου εντολών στο ΟΑΣΗΣ,
πραγματοποίηση πράξης για έναν μικρό όγκο και συνέχεια ακύρωση της υπόλοιπης
εντολής. Αυτή η συμπεριφορά οδηγεί σε λανθασμένες εντυπώσεις για την πορεία
της αγοράς, προκαλεί σύγχυση και δυσπιστία στους επενδυτές, καθώς δεν μπορούν
να διαπιστώσουν την κατεύθυνση της αγοράς. Και όλα αυτά πέρα από τον κίνδυνο
που υπάρχει για τη χρηματιστηριακή εταιρεία.

4. Εντολές στην προσυνεδρίαση

Εισάγονται εντολές κατά την προσυνεδρίαση και ακυρώνονται λίγο πριν από το
άνοιγμα της αγοράς. Οι τιμές είναι ακραίες. Στις πωλήσεις οι τιμές είναι πολύ
μικρές, ώστε να κρυφτεί το κομμάτι της πώλησης. Στις αγορές δίνονται μεγάλες
τιμές με μικρό όγκο, ώστε να κρυφτεί το κομμάτι της αγοράς. Οι τιμές αυτές
ακυρώνονται λίγο πριν από την έναρξη της συνεδρίασης.

5. Εντολές χωρίς όρια

Πρόκειται για εισαγωγή ανοικτών εντολών χωρίς όριο (εντολές market) κατά τις 3
πρώτες ημέρες διαπραγμάτευσης μιας νεοεισαγόμενης μετοχής, με κίνδυνο να
παρατηρηθούν φαινόμενα όπως εκείνα της Κορασίδης Τέλεκομ.

6. Μεγάλες διακυμάνσεις

Στις περιπτώσεις αυτές εισάγονται εντολές με μεγάλες διακυμάνσεις στην τιμή
και με μικρό όγκο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζεται σημαντική
διακύμανση της τιμής της μετοχής ενδοσυνεδριακά και να δημιουργεί σημαντική
στρέβλωση στην αγορά. Το φαινόμενο αυτό έχει παρατηρηθεί και προσυνεδριακά.

7. Τιμή κλεισίματος

Έχει παρατηρηθεί και συστηματική παρέμβαση για τον επηρεασμό της τιμής
κλεισίματος από έναν κωδικό ή συγκεκριμένη ομάδα κωδικών χρηματιστηριακών
εταιρειών.

8. Ειδική διαπραγμάτευση

Παρουσιάζονται χρηματιστηριακές εταιρείες ως market makers σε μετοχές, όπου
μέσω συγκεκριμένων κωδικών διενεργούνται καθημερινά συναλλαγές για μία μετοχή,
με σκοπό τη στήριξή της σε προκαθορισμένα επίπεδα τιμών.

9. Μεγάλος όγκος από λίγους

Παρατηρείται, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, το φαινόμενο σύμφωνα με το
οποίο ένας πολύ μικρός αριθμός κωδικών κάνουν τον μέγιστο όγκο των συναλλαγών
σε μια συγκεκριμένη μετοχή. Το Χρηματιστήριο πρόκειται στο εξής να ενημερώνει
ηλεκτρονικά την αγορά, τη χρονική στιγμή που θα συμβαίνει το φαινόμενο αυτό.

10. Αντίθετες εντολές

Έχει παρατηρηθεί και καταστρατήγηση του λεπτού που υποχρεούται να τηρεί μία
χρηματιστηριακή εταιρεία για την εισαγωγή «αντίθετων» εντολών (ισόποση αγορά
και πώληση) από έναν επενδυτή.

11. Μεγάλες εντολές από μικρή εμπειρία

Οι αρχές έχουν εντοπίσει και περιπτώσεις κατά τις οποίες γίνεται χρήση κωδικών
τύπου «Διευθύνων Σύμβουλος» στο ΟΑΣΗΣ από αντικρυστές χρηματιστηριακών
εταιρειών με πολύ μικρή εμπειρία. Έτσι, μπορεί να γίνει λάθος στην
πληκτρολόγηση και να δοθεί μεγάλη εντολή, που πιθανόν να δημιουργήσει
προβλήματα στη χρηματιστηριακή εταιρεία.