Οι Ευρωπαίοι αγαπούν περισσότερο το δολάριο

Τα πρώτα σημάδια άρχισαν να εμφανίζονται το περασμένο φθινόπωρο. Έπειτα από
μια μακρά περίοδο σταθερής αύξησης, ο όγκος των μετρητών που βρίσκονταν σε
κυκλοφορία στη Δυτική Ευρώπη ξαφνικά άρχισε να συρρικνώνεται ­ προκαλώντας
έκπληξη ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μέχρι τον Ιανουάριο το
χρήμα έφευγε από την ευρωζώνη ­ που αποτελείται από τις δώδεκα χώρες που έχουν
υιοθετήσει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα ­ με ρυθμό 40 δισεκατομμύρια δολάρια τον
μήνα. Από τότε, η «αιμορραγία» σε δολάρια έχει ενταθεί, ενισχύοντας ακόμη
περισσότερο το δολάριο στις αγορές συναλλάγματος.

Αν και το φαινόμενο προκαλεί την έκπληξη ακόμη και των οικονομολόγων, οι
περισσότεροι συμφωνούν ότι ίσως να συνδέεται με την επερχόμενη μετάβαση στο
ευρώ ­ σε φυσική μορφή ­, που αποκαλείται ανεπίσημα Ημέρα Ε (Ε day). Την 1η
Ιανουαρίου, περισσότεροι από τριακόσια εκατομμύρια Ευρωπαίοι που ζουν στην
ευρωζώνη θα πάρουν μέρος σε αυτό που ο Ότμαρ Ίσινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος
της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, περιέγραψε ως «το μεγαλύτερο λογιστικό
εγχείρημα που έγινε σε περίοδο ειρήνης στην Ευρώπη».

Μέσα σε δυο μήνες, θα αντικατασταθούν όλα τα εθνικά νομίσματα με καινούργια
χαρτονομίσματα και κέρματα ευρώ. Περισσότερα από 50.000 φορτηγά θα
χρησιμοποιηθούν για να μεταφερθούν τα αποσυρόμενα εθνικά νομίσματα και τα
ολοκαίνουργια ευρώ, που θα γεμίσουν τα ταμεία καταστημάτων τραπεζών και τις
Αυτόματες Ταμειολογιστικές Μηχανές (ΑΤΜ).

Αν αναλογιστεί κανείς ότι το χρήμα είναι σε μεγάλο βαθμό ένα παιχνίδι
εμπιστοσύνης, οι οικονομολόγοι πιστεύουν ότι ο κίνδυνος του να πάει κάτι
στραβά κατά τη διάρκεια του κολοσσιαίου εγχειρήματος έχει οδηγήσει πολλούς
επενδυτές στην αναζήτηση καταφυγίου στο αμερικανικό δολάριο. Ο Χάνς Βέρνερ
Σιν, επικεφαλής ενός από τα πιο έγκυρα ινστιτούτα οικονομικών μελετών της
Γερμανίας, σημειώνει ότι δύο ομάδες έχουν προχωρήσει σε μαζικές δολαριακές
τοποθετήσεις: ο υπόκοσμος, και ιδίως οι Βαλκάνιοι και οι Ρώσοι γκάνγκστερ, και
οι πολίτες των πρώην κομμουνιστικών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, που δεν
εμπιστεύονται το νεογέννητο και μη δοκιμασμένο ευρώ.

Η αιτία

Τα κέρματα του ευρώ, που θα κυκλοφορήσουν την 1η Ιανουαρίου 2002, επαρκούν για να κατασκευαστούν 35 Πύργοι του Άϊφελ

«Η αιτία είναι απλή», λέει ο Σιν. «Αν κινείσαι στη μαύρη αγορά, δεν θέλεις να
εμφανιστείς στην τράπεζα με μια μεγάλη βαλίτσα που θα περιέχει μάρκα και να
εξηγήσεις από που προήλθαν, για να τα ανταλλάξεις με ευρώ». Έτσι, τους
τελευταίους μήνες, η βαλκανική και η ρωσική μαφία έχουν ανακαλύψει ότι τα
δολάρια είναι ασφαλέστερα και προσφέρουν μεγαλύτερη κάλυψη στις παράνομες
δραστηριότητές τους.

Συνεπώς, μειώνεται ο όγκος των μετρητών σε κυκλοφορία στην ευρωζώνη, καθώς
πολλοί δεν μένουν σε κάποια χώρα της ευρωζώνης και μεταφέρουν τα μάρκα στις
χώρες τους, προκειμένου να τα ανταλλάξουν με δολάρια.

Από την άλλη, Πολωνοί, Τσέχοι, Ανατολικο-γερμανοί και άλλοι κάτοικοι των πρώην
κομμουνιστικών χωρών έχουν επιφυλάξεις έναντι του ευρώ. Έχοντας αποκτήσει
πρόσβαση στα δυτικά νομίσματα, έπειτα από δεκαετίες κατά τις οποίες στα
πορτοφόλια τους υπήρχαν μόνο νομίσματα του σοβιετικού μπλοκ, ανησυχούν για το
κατά πόσο το ευρώ θα καταφέρει να έχει την αξιοπιστία του γερμανικού μάρκου.
Προκειμένου να μην το διακινδυνεύσουν, πολλοί προχωρούν σε αγορές δολαρίων.

Αυτές οι πωλήσεις μάρκων και άλλων εθνικών ευρωπαϊκών νομισμάτων σημαίνουν
πτώση του ευρώ, έναντι του δολαρίου, καθώς τα εθνικά νομίσματα αποτελούν
υποδιαιρέσεις του ευρώ, το οποίο υπάρχει προς το παρόν μόνο σε λογιστική
μορφή. Υπάρχουν και άλλοι λόγοι για την εξασθένηση του ευρώ, έναντι του
δολαρίου. Πολλοί επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες
προσφέρουν τις ασφαλέστερες μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Και αυτό, διότι
παραμένουν η μεγαλύτερη και η ισχυρότερη οικονομία του πλανήτη.

Η εικόνα του ευρώ επλήγη και από το ασυνήθιστο στάτους του, ως νόμισμα-
φάντασμα, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για τραπεζικές συναλλαγές.
Προκειμένου να μη γίνει η μετάβαση στο ευρώ μέσα σε μία νύχτα, οι Ευρωπαίοι
ηγέτες αποφάσισαν ότι ήταν αναγκαία μια τριετής περίοδος μετάβασης. Έτσι, από
τον Ιανουάριο του 1999 τόσο τα τραπεζικά προϊόντα όσο και οι τιμές των
καταναλωτικών αγαθών εμφανίζονται τόσο σε ευρώ όσο και σε εθνικά νομίσματα.
Την 1η Ιανουαρίου θα κυκλοφορήσουν τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα του ευρώ.

Τόσο τα ευρώ όσο και τα εθνικά νομίσματα θα είναι αποδεκτά στις συναλλαγές
στις χώρες της ευρωζώνης έως τις 28 Φεβρουαρίου, την ημέρα που το ευρώ θα
γίνει το μοναδικό επίσημο νόμισμα της ευρωζώνης. Οι τράπεζες θα ανταλλάσσουν
τα εθνικά νομίσματα με το ευρώ έως την 31η Δεκεμβρίου του 2002.

Πολιτικό βήμα

Η άφιξη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος ως ένα απτό νόμισμα αποτελεί για
πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες μια ψυχολογική ώθηση για την επιτυχία της
προσπάθειας να δημιουργηθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. Ωστόσο, πολλοί
αναλυτές θεωρούν ότι η παρατεταμένη εξασθένηση του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος αντανακλά τον σκεπτικισμό των επενδυτών σχετικά με την αξιοπιστία
του, αλλά και τον κίνδυνο επικράτησης χάους την ημέρα της μετάβασης στο ευρώ
σε φυσική μορφή. Τώρα που η Κεντρική Αμερικανική Τράπεζα έχει μειώσει το
βασικό της επιτόκιο, κάτω από το αντίστοιχο επίπεδο του επιτοκίου της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έχουν δημιουργηθεί οι τεχνικές προϋποθέσεις για
την άνοδο του ευρώ. Παρ’ όλα αυτά το ευρώ εξακολουθεί να κινείται κάτω από τα
90 σεντς ­ περίπου 28% χαμηλότερα από την ισοτιμία γέννησης του ευρώ, έναντι
του δολαρίου. Σημειώνεται ότι τον περασμένο Σεπτέμβριο η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα αναγκάστηκε να παρέμβει στις αγορές συναλλάγματος, προκειμένου να
στηρίξει το ευρώ.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η χαμηλή ισοτιμία ενός νομίσματος είναι προτιμότερη
από τις έντονες διακυμάνσεις. «Στις αγορές δεν αρέσουν οι έντονες
διακυμάνσεις, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω», δήλωσε σε μια συνέντευξη ο
Ρομάνο Πρόντι, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Σύντομα, ίσως το μεγαλύτερο
πρόβλημα να είναι η απότομη άνοδος του ευρώ ­ και η απότομη πτώση του δολαρίου
­ που μπορεί να απειλήσει την σταθερότητα των τιμών».

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης