Οι εικόνες που μιλούν

Κάποτε, ο Αζίζ Νεσίν είχε καλέσει στην Τουρκία έναν Λατινοαμερικανό
συγγραφέα. Τις πρώτες δύο ημέρες τον ξενάγησε στα αξιοθέατα, την τρίτη τον
άφησε να περιφερθεί μόνος του. Το πρωί της επομένης που συναντήθηκαν για το
πρωινό ο Λατινοαμερικανός ήταν σκεπτικός.

Στον δρόμο. Σύμφωνα με έναν Λατινοαμερικανό συγγραφέα, για να γράψεις στην Τουρκία αρκεί μόνο να βγεις στον δρόμο και να περιγράψεις αυτά που βλέπεις

Ο Αζίζ Νεσίν που το αντελήφθη τον ρώτησε τι έχει. Εκείνος δίστασε λίγο κι
ύστερα του είπε, “αγαπητέ μου Αζίζ, μην προσβληθείς μ’ αυτό που θα σου πω,
αλλά νομίζω ότι στη χώρα σου δεν χρειάζεται να έχεις φαντασία για να γίνεις
συγγραφέας, αρκεί να βγεις στον δρόμο και να περιγράψεις αυτά που βλέπεις”.

Το περασμένο Σάββατο μου τηλεφώνησε ο Εσμπέρ Γιαγμούρντερελι να με καλέσει σε
μια συναυλία στην Γκέμπζε. “Γκέμπζε;” σκέφθηκα, “πού να τρέχω τώρα”. Είπα,
όμως, ναι ­ τραβάτε με κι ας κλαίω.

Ο 57χρονος δικηγόρος Εσμπέρ Γιαγμούρντερελι είναι κατά κάποιο τρόπο ­ ή μήπως
κυριολεκτικά; ­ η εικόνα της Τουρκίας. Αποφυλακίσθηκε τελευταία φορά τον
Δεκέμβριο του 2000. Τούτη τη φορά είχε φυλακιστεί για την εκστρατεία του “Ένα
Εκατομμύριο Υπογραφές για την Ειρήνη” (κατά, δηλαδή, του πολέμου εναντίον των
Κούρδων), τις οποίες συγκέντρωσε. Έχει περάσει 17 χρόνια της ζωής του στις
φυλακές. Ο τέλειος πολιτικός κρατούμενος. Ο Εσμπέρ είναι τυφλός.

Το ταξίδι

Στο αυτοκίνητο ήμασταν πέντε. Ο Εσμπέρ, ο οδηγός του αυτοκινήτου και φίλος
του, Βέις, η Μόνικα και ο Ρόμπερτ, Γερμανοί που βρίσκονται στην Πόλη για να
κάνουν ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Γιαγμούρντερελι, κι εγώ. Καθ’ οδόν έμαθα
ότι η συναυλία δινόταν για την υποστήριξη της τοπικής εφημερίδας “Ντεμοκράτ”,
που εκδίδεται επί 15 χρόνια, και θα τραγουδούσε ο πολύ γνωστός εδώ Εντίπ
Ακμπαϊράμ, τραγουδιστής της ποπ.

Η κωμόπολη Γκέμπζε (η Δακίβυζα της αρχαίας Βιθυνίας) απέχει 50 χιλιόμετρα από
την Πόλη. Πλούσιο μέρος. Μια κωμόπολη και ο πληθυσμός της πλησιάζει το ένα
εκατομμύριο. Στην ευρύτερη περιοχή (Μαρμαρά, περιοχή όπου έγινε ο σεισμός τον
Αύγουστο του 1999) λειτουργούν περί τις 800 επιχειρήσεις. Τώρα, με την κρίση,
η ανεργία αυξάνει με ταχύ ρυθμό, κι όμως, σύμφωνα με τη δημοσιογράφο της
“Ντεμοκράτ” Σαντέτ Ντεμίρκολ, στην Γκέμπζε “προστίθεται μια γειτονιά κάθε
μέρα” από τους πρόσφυγες-εργάτες που καταφθάνουν από την ανατολική και
νοτιοανατολική Τουρκία.

Η συναυλία

Εσμπέρ Γιαγμούρντερελι. Για κάποιους είναι η εικόνα της Τουρκίας

Η συναυλία δινόταν στο κλειστό γήπεδο της πόλης, δύο χιλιάδων θέσεων. Ήταν
γεμάτο. Ένα άνευ προηγουμένου χειροκρότημα ξέσπασε όταν μπήκε ο Εσμπέρ.
Εκείνος με τον Βέις κάθησαν με τους επίσημους ­ τον δήμαρχο, τον καϊμακάμη,
τον εκπρόσωπο του νομάρχη (ναι, έτσι γίνεται στην Τουρκία όταν έχει κανείς
δικαιωθεί στη συνείδηση του κόσμου). Εμείς, βρήκαμε θέσεις πίσω πίσω.

Βγαίνεις 50 χιλιόμετρα από την Πόλη και βλέπεις μιαν άλλη Τουρκία. Ήταν η
πρώτη σκέψη που έκανα σαν κάθησα. Με εντυπωσίασε το γεγονός ότι οι επίσημοι
δεν φορούσαν κοστούμι και γραβάτα, πράγματα εκ των ουκ άνευ στις μεγάλες
πόλεις. Αυτό δείχνει μιαν άνεση. Δίπλα μου καθόταν ένα ανδρόγυνο με το
κοριτσάκι τους. Ο κύριος με ρώτησε από πού είμαι, Ελληνίδα του είπα.
Κοντοστάθηκε. Ύστερα, το πρόσωπό του φωτίστηκε.”Έμεινα ένα πολύ μικρό διάστημα
στην Ελλάδα,” άρχισε… για να μου διηγηθεί ότι ήταν από τους δραπέτες των
φυλακών Μετρίς της Κωνσταντινούπολης (1983). Είχαν σκάψει τούνελ. Εκείνος
πέρασε στην Ελλάδα. “Δεν θα ξεχάσω ποτέ τους ανθρώπους που με φιλοξένησαν”.
Γύρισε “γιατί η επανάσταση δεν μπορούσε να περιμένει”. Τον συνέλαβαν. Έμεινε
μέσα 11 χρόνια. Τώρα εργάζεται στο γραφείο Τύπου του Δημαρχείου της Ίζμιτ
(Νικομήδεια). (Πολλοί στη δική του κατάσταση βρήκαν δουλειά στους δήμους
μεταξύ 1991-94, που είχε σαρώσει στις δημοτικές το Σοσιαλδημοκρατικό
Λαϊκιστικό Κόμμα).

Τα παιδιά

Κορυφαία στιγμή της συναυλίας ήταν την ώρα που σε ένα πολύ γνωστό, προφανώς,
τραγούδι πετάχτηκαν από τις κερκίδες στο γήπεδο καμιά δεκαριά παιδιά θέλοντας
να στήσουν χορό. Η περιφρούρηση προσπάθησε να τα εμποδίσει. Κατέβηκαν κι άλλα.
Έγιναν καμιά πενηνταριά. Εκείνος ο νέος με το κίτρινο μπλουζάκι, τον έβλεπα
από ώρα στις απέναντι κερκίδες, κουνούσε συνεχώς τη γροθιά του ψηλά μαζί με
άλλους. Εκείνος έπεισε την περιφρούρηση και πιάσανε τον χορό. “Αυτός με το
κίτρινο τα κατάφερε”, είπα στον διπλανό μου, “πολύ ζωντανός τύπος”. “Ναι, ο
Λατίφ,” απάντησε, “δεν πάει πολύς καιρός που βγήκε. Τον είχαν συλλάβει ως
μέλος του ΡΚΚ. Του λείπουν τα δάχτυλα των ποδιών, ξέρεις. Είχαν σαπίσει μετά
τη φάλαγγα και του τα κόψανε…”.

Στον δρόμο της επιστροφής ­ μια πλατιά και εξαιρετικά καλής κατασκευής
δενδροφυτεμένη δεξιά κι αριστερά δημοσιά ­ θυμήθηκα την ιστορία του
Λατινοαμερικανού συγγραφέα…