Δέκα μεγάλες αλήθειες σχετικά με την παγκοσμιοποίηση

Ο κόσμος μας είναι σήμερα πλουσιότερος από ποτέ. Ταυτόχρονα, όμως, είναι πεδίο
μεγάλης ανέχειας και ανισοτήτων. Αυτή ακριβώς την αντίφαση πρέπει να έχει
κανείς υπόψη προκειμένου να καταλάβει τον σκεπτικισμό που εμπνέει η παγκόσμια
τάξη, καθώς και η απήχηση που έχει η αντιπαγκοσμιοποίηση. Η συζήτηση γύρω από
την παγκοσμιοποίηση προϋποθέτει καθαρό μυαλό και απροκατάληπτη αναζήτηση της
αλήθειας:

1. Οι διαδηλώσεις εναντίον της παγκοσμιοποίησης δεν έχουν στόχο την
παγκοσμιοποίηση.

Δύσκολα μπορούν οι συμμετέχοντες, στο σύνολό τους, να αντιταχθούν στο σύστημα,
όταν η αμφισβήτησή τους συγκαταλέγεται στα πιο παγκοσμιοποιημένα γεγονότα του
σύγχρονου κόσμου.

2. Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, ούτε μια απλή
δυτικοποίηση.

Για χιλιάδες χρόνια, η παγκοσμιοποίηση εξελισσόταν μέσω του εμπορίου, της
συνάφειας των πολιτισμών, της διάδοσης της γνώσης. Υπάρχει μία παγκόσμια
κληρονομιά αλληλεπίδρασης και τα σύγχρονα κινήματα εγγράφονται σε αυτή.

3. Η παγκοσμιοποίηση αυτή καθεαυτή δεν είναι ανοησία.

Ωφέλησε τον πλανήτη από επιστημονική και πολιτιστική πλευρά, ωφέλησε επίσης
πολλούς σε οικονομικό επίπεδο. Πρέπει όμως να κατανεμηθούν περισσότερο ισότιμα
οι καρποί της παγκοσμιοποίησης.

4. Το βασικό πρόβλημα είναι αυτό των ανισοτήτων.

Οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές ανισότητες που υπάρχουν ανάμεσα στα
έθνη και εντός των εθνών, αυτό είναι το κόκκινο πανί όσων αντιτίθενται στην
παγκοσμιοποίηση.

5. Στο επίκεντρο του προβλήματος βρίσκονται οι ανισότητες στο σύνολό τους,
όχι οι επιμέρους μεταβολές.

Με το να διαδηλώνουν ότι οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί
φτωχότεροι, οι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης διεξάγουν συχνά τη λάθος μάχη.
Στόχος είναι οι ανισότητες, η φτώχεια στο σύνολό τους, όχι οι επιμέρους
μεταβολές.

6. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει όφελος για όλους τους ενδιαφερόμενους,
αλλά αν το όφελος αυτό κατανέμεται ισότιμα.

Αν θέλουμε να αποδείξουμε ότι η οργάνωση μιας σεξιστικής οικογένειας είναι
άδικη, δεν χρειάζεται να δείξουμε ότι οι γυναίκες θα ήταν ευτυχέστερες μακριά
από την οικογένεια, απλώς ότι η κατανομή του οφέλους είναι άνιση και άδικη
στην παρούσα κατάσταση.

7. Η οικονομία της αγοράς είναι συμβατή με ποικίλες θερμικές καταστάσεις.

Η οικονομία της αγοράς μπορεί να δώσει ποικίλα αποτελέσματα, ανάλογα με τον
τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα υλικά μέσα και αξιοποιούνται οι ανθρώπινοι
πόροι, ανάλογα με τους κανόνες του παιχνιδιού που επικρατούν κ.λπ.

8. Ο κόσμος έχει αλλάξει από την εποχή των συμφωνιών του Μπρέτον Γουντς.

Οι περισσότεροι διεθνείς οργανισμοί ιδρύθηκαν τη δεκαετία του 1940, μετά τη
Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς. Την εποχή εκείνη, υπήρχε πολύ μεγαλύτερη ανοχή
απέναντι στην ανασφάλεια και τη φτώχεια, πολύ λιγότερος σεβασμός απέναντι στα
ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία σαφώς δεν εθεωρείτο διεθνές δικαίωμα.

9. Είναι απαραίτητο να γίνουν αλλαγές τόσο πολιτικές όσο και θεσμικές.

Οι υπάρχοντες διεθνείς οργανισμοί έχουν προσπαθήσει να ανταποκριθούν στις
απαιτήσεις των καιρών. Χρειάζεται όμως να γίνουν κι άλλες αλλαγές. Στην
πραγματικότητα, πρέπει να επανεξεταστούν σε σχέση με την νέα πολιτική
κατάσταση όχι μόνο οι στόχοι αλλά και η ίδια η δομή των οργανισμών.

10. Η μόνη απάντηση στους φόβους που εγείρει η παγκοσμιοποίηση είναι η ίδια
η οικοδόμηση της παγκοσμιοποίησης.

Ακόμα κι αν έχουμε λόγους να υποστηρίζουμε την παγκοσμιοποίηση, πρέπει να
αντιμετωπίσουμε τους πολιτικούς και θεσμικούς κινδύνους που ενέχει. Δεν μπορεί
κανείς να διαλύσει τις αμφιβολίες και τους φόβους που εγείρει η
παγκοσμιοποίηση χωρίς να ασχοληθεί με τα βαθύτερά τους αίτια.

Ο Amartya Sen είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Το 1998,
τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Οικονομίας.