ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετά την (πρώτη) θύελλα

«Η πληροφορία επιθυμεί να είναι ελεύθερη» ήταν η αποφθεγματική ρήση των
φανατικών του Διαδικτύου όταν έπρεπε να σχολιάσουν τη δωρεάν διάθεση κάθε
είδους πληροφορίας στο Ίντερνετ. Παρεμφερείς δηλώσεις έκαναν και οι εκδότες
των δωρεάν εφημερίδων με την εμφάνιση κάθε νέου τέτοιου τίτλου. Με την
προσθήκη δύο επιπλέον δωρεάν μέσων στο σκηνικό των ΜΜΕ, σε τι θέση βρίσκονται
σήμερα οι παραδοσιακοί εκδότες;

Όχι πως οι δύο αυτές εξελίξεις είχαν, προς το παρόν, ισομέγεθες αντίκτυπο στην
κατεστημένη βιομηχανία των επί πληρωμή εφημερίδων. Παρά τις ατέλειωτες
συζητήσεις και αναλύσεις για την (σίγουρα θορυβώδη) εισβολή του Ίντερνετ στην
αγορά των Μέσων, μια νηφαλιότερη εξέταση των δεδομένων δείχνει ότι,
ενδεχομένως, οι δωρεάν εφημερίδες έχουν συμβάλει περισσότερο στη σημερινή
εικόνα. Ή, τουλάχιστον, ότι οι ημέρες τους ως «αποσταθεροποιητικού παράγοντα»
είναι μετρημένες.

Και αυτό είναι φυσικό: αντίθετα με το Διαδίκτυο που παρέχει τη δωρεάν
ενημέρωση μέσω ενός πολύπλοκου μηχανήματος, μιας (συχνά διόλου φθηνής)
σύνδεσης και μίας κουραστικής οθόνης, η δωρεάν εφημερίδα είναι διαθέσιμη σε
οποιονδήποτε εγγράμματο πολίτη, είναι εντελώς δωρεάν (δεν χρειάζεται ούτε
κάποια συσκευή όπως στη ραδιοτηλεόραση) και αποτελεί (οικονομικότερη) εκδοχή
ενός ήδη γνωστού προϊόντος. Το τελευταίο έχει βοηθήσει και σε μία άλλη,
κρισιμότατη διάσταση: την προσέλκυση διαφήμισης, μόνης πηγής εσόδων γι’ αυτά
τα έντυπα. Όχι μόνον είναι το μέσον γνώριμο, αλλά οι διαφημιστές δεν
χρειάζεται να κάνουν επιπλέον δουλειά ­ το ίδιο δημιουργικό υλικό πάει σε όλες
τις εφημερίδες, ανεξάρτητα από την τιμή τους. Τέλος, σε αντιδιαστολή με το
Ίντερνετ που «εφευρέθηκε» και μετά άρχισε να ψάχνει το κοινό του, η δωρεάν
εφημερίδα ήταν το μέσον που ήρθε μεταγενέστερα από την αγορά του (την πρωινή ­
ή και απογευματινή πλέον ­ διαδρομή σπίτι – γραφείο) για να την καλύψει.

Η απειλή από τα δωρεάν έντυπα είχε και δύο επιπλέον ενδιαφέρουσες πτυχές:
καθώς μια τέτοια έκδοση απαιτούσε σημαντική επένδυση, οι εκδότες δεν μπορούσαν
να αγνοήσουν τους ανταγωνιστές ως ερασιτέχνες «χομπίστες», όπως έκαναν με
ορισμένους δικτυακούς τόπους. Κατά δεύτερο λόγο, από τις δύο νέες πηγές δωρεάν
ενημέρωσης, αυτή που έμοιαζε περισσότερο στο προϊόν τους ήταν, φυσικά, η
εφημερίδα. Γι’ αυτό και πολλοί εκδότες έσπευσαν ­ χωρίς να διστάσουν, όπως
έγινε και γίνεται ακόμα συχνά στο Ίντερνετ ­ να δημιουργήσουν δικές τους
τέτοιες εκδόσεις. Και καθώς το μέσον είναι οικείο, οι επιτυχίες των
παραδοσιακών εκδοτών είναι περισσότερες ­ όπως, για παράδειγμα, του «Metro UK»
των Associated Newspapers στη Μεγάλη Βρετανία, του «Spits» της De Telegraaf
στην Ολλανδία και της «La Razon» του Ομίλου Clarin στην Αργεντινή ­ απ’ ό,τι
στο Διαδίκτυο.

Ωστόσο, ο κύκλος της «έντυπης» δωρεάν αποσταθεροποίησης κλείνει και παντού τα
αποτελέσματα είναι ίδια ή παρεμφερή: οι δωρεάν εφημερίδες διαβάζονται κυρίως
από ανθρώπους που δεν διάβαζαν ή διάβαζαν σποραδικά τις επί πληρωμή και
αποτελούν πολύ περισσότερο δέλεαρ για αγορά «κανονικής» εφημερίδας παρά πηγή
διαρροής αγοραστών και αναγνωστών. Έτσι, οι εφημερίδες ετοιμάζονται να γίνουν
και αυτές «διζωνικό» μέσον, με δωρεάν και επί πληρωμή προϊόντα. Σαν την
τηλεόραση; Ναι και όχι ­ πέραν της αρχικής ομοιότητας, η τηλεόραση εξασφαλίζει
κυρίως μέσω ψυχαγωγίας (αποκλειστική μετάδοση αθλητικών αγώνων και ταινιών)
την αξία για την οποία ο χρήστης θα πληρώσει. Οι εφημερίδες πρέπει να
δημιουργήσουν την αντίστοιχη αξία με βάση το βάθος, την πληρότητα και την
ποιότητα της ενημέρωσης που παρέχουν. Τουλάχιστον, σε αυτό έρχονται πλέον στην
ίδια θέση με τους (ειδησεογραφικούς) εκδότες στο Ίντερνετ. Εκεί δηλαδή που
κάθε υπηρεσία παλεύει να δημιουργήσει το μοντέλο συμβίωσης της βασικής
(δωρεάν) και της αναλυτικής (επί πληρωμή) ενημέρωσης. Και εκεί που το αρχικό
αντίκτυπο του νέου μέσου έχει μόλις αρχίσει να γίνεται αισθητό, ενώ η
μελλοντική τελική εικόνα παραμένει άγνωστη…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.