ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Περιμένοντας την Ευρώπη

Θέρος, δημοσκοπήσεις, κομματική ενδοστρέφεια και προσυνεδριακές διαδικασίες
συνιστούν τις χειρότερες δυνατές συνθήκες για ενασχόληση με ζητήματα πολιτικής
ουσίας. Γι’ αυτό ξάφνιασε ευχάριστα η, καθυστερημένη έστω, συνειδητοποίηση των
κυβερνώντων ότι η μεγάλη πρόκληση της εποχής είναι, και για τη χώρα μας, η Ευρώπη.

Το μέγα πρόβλημα στη σχετική συζήτηση είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι τίθεται σε
σαθρές βάσεις. Ή μάλλον ξεκινά χωρίς βάσεις, αφού συνήθως θεωρούμε ως δεδομένα
εκείνα που στην πραγματικότητα αποτελούν τα βασικά ζητούμενα. Το είδαμε στη
ζοφερή διάσκεψη της Νίκαιας, που απέτυχε κυρίως γιατί οι περισσότεροι
συμμετέχοντες προσήλθαν θεωρώντας ότι οι πολιτικές αποφάσεις ήταν
προειλημμένες και το μόνο που έμενε προς διαπραγμάτευση ήταν κάποιες «τεχνικές
λεπτομέρειες».

Το ξαναζήσαμε στον χαρακτήρα που πήρε η απαραίτητη θεωρητική προλείανση του
θεσμικού μέλλοντος της Ένωσης: αφού ο καγκελάριος άνοιξε τον χορό, οι ηγέτες
των «μεγάλων» χωρών παίρνουν ένας ένας τον λόγο και εκθέτουν το «όραμά τους»,
που εμφανίζεται όμως τόσο αυτάρεσκο και εθνοκεντρικό, ώστε μόνο αποδοχή ή
απόρριψη και όχι δημιουργικό διάλογο μπορεί να προκαλέσει. Το επιβεβαιώσαμε με
την πρόσφατη ενδιαφέρουσα, αλλά υποβαθμισμένη μέσα στον αχό τής κατά
παραγγελίαν κρίσης, συνεισφορά του Έλληνα Πρωθυπουργού: και πάλι οι συνθήκες
και οι δυσκολίες προβάλλονται με ενάργεια, αλλά η βούληση υπέρβασης της
παθολογίας και αντιμετώπισης των ουσιωδών διλημμάτων μόνον υφέρπει και δεν
σαρκώνεται.

Ακριβώς επειδή θεωρώ ότι καθήκον του αναλυτή είναι να θέτει τα ζητήματα και
όχι να λύνει τα προβλήματα (αυτό το αφήνει ευχαρίστως στους πολιτικούς), αλλά
και επειδή πιστεύω ότι η ιδέα της ενωμένης Ευρώπης είναι η σημαντικότερη
σύγχρονη πολιτική ιδέα, νιώθω την ανάγκη να κοινωνήσω την πεποίθηση ότι
υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η επίσημη πολιτική κοινότητα, με την κωλυσιεργία
και την ατολμία της, να καταστήσει την ιδέα αυτή φόβητρο και, γρήγορα, πεδίο
συγκέντρωσης όλων των αντιδράσεων.

Έχει καταστεί πια απαραίτητο να αρχίσει, αύριο το πρωί, ένας ακηδεμόνευτος
πανευρωπαϊκός διάλογος για το πώς αντιλαμβανόμαστε την ευρωπαϊκή ισχύ, καθώς η
άποψη που προϋποθέτει στρατό, εξωτερική πολιτική, ανταγωνιστικότητα έναντι των
ΗΠΑ και γενικώς ιμπεριαλιστικά ανακλαστικά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι
συναντά την επιθυμία των περισσότερων χωρών (η Γαλλία βρίσκει εδώ διστακτική
τη Γερμανία και αντίθετες τη Βρετανία και τις σκανδιναβικές χώρες) και, ακόμα
λιγότερο, των λαών.

Για το ζήτημα της μεθόδου οικοδόμησης της Ευρώπης, δηλαδή της συνειδητοποίησης
ότι η μέθοδος Μονέ των μικρών βημάτων συντελεί νομοτελειακά στην όξυνση της
γραφειοκρατίας και στο έλλειμμα δημοκρατίας και ότι σήμερα μια πολιτική Ευρώπη
οποιουδήποτε χαρακτήρα δεν μπορεί να είναι παρά μια Ευρώπη αλμάτων και ρήξεων.
Για το ζήτημα του βαθμού της ευκταίας αλλά και της δυνατής ενοποίησης, που
σημαίνει, μεταξύ άλλων, λύση των γόρδιων δεσμών τής συμφωνηθείσας αλλά ακόμα
άδηλης προς Ανατολάς διεύρυνσης, της αυξητικά συνεχιζόμενης ιδιοτυπίας της
Βρετανίας, της σχέσης μεγάλων και μικρών χωρών και της επιλογής, στη θέση του
αέναου πολλαπλασιασμού, κοινών εργαλείων νομιμοποίησης (Σύνταγμα, άμεσες
εκλογές), συνεννόησης και διαμόρφωσης σχεδίου (πανευρωπαϊκά κόμματα, συμμετοχή
των πολιτών).

Μόνο αφού υπάρξει πρόοδος στα παραπάνω μέτωπα θα έρθει, πιστεύω, η ώρα
επίλυσης της κουραστικής σήμερα για τις κοινωνίες πολιτειακής σπαζοκεφαλιάς
(ομοσπονδία ή κάτι άλλο, πάντως σίγουρα όχι η σημερινή αμφισημία). Υπ’ αυτήν
μόνο την έννοια η δυσφορία των Ευρωπαίων πολιτών είναι ακόμα ­ αλλά για λίγο ­
δυνατόν να μην εκληφθεί ως οριστική αδιαφορία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.