[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Ένας παλιός Αθηναίος δικηγόρος με πολυετή πείρα σε διαζύγια είχε δύο είδη
απαντήσεων για τους πελάτες που ζητούσαν τη συμβουλή του. Στους ξένους που
έρχονταν αποφασισμένοι να πάρουν την εκδίκησή τους από το έτερόν τους ήμισυ,
πρότεινε αγωγές και σκληρές δικαστικές διαμάχες. Και αν δεν κέρδιζαν αυτοί, ο
ίδιος θα καρπωνόταν μια γερή αμοιβή. Στους φίλους όμως, τους οποίους θα ήταν
αναγκασμένος να βλέπει και μετά το διαζύγιο, συνιστούσε υπομονή. Ο χρόνος,
τους έλεγε, θα τα λύσει όλα. Και όπως ίσως θα περίμενε κανείς, αυτή η δεύτερη
συμβουλή είχε αποδειχθεί αλάνθαστη. Τα διαζύγια φυσικά δεν έχουν άμεση σχέση
με την πολιτική. Ο χρόνος όμως έχει. Υπάρχουν, βλέπετε, πολλές αντιπαραθέσεις,
ιδεολογικού κυρίως χαρακτήρα, που είναι καλύτερα να τις αφήνει κανείς να
περάσουν. Το να επιχειρήσει να μπει σε διάλογο είναι συχνά μάταιο. Ό,τι και αν
πει θα χρησιμοποιηθεί εναντίον του ­ ακριβώς όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις
των δύσκολων διαζυγίων όπου οι κουβέντες διαστρεβλώνονται και καταλήγουν να
εκλαμβάνονται για το αντίθετό τους. Αν αποφύγει τη σύγκρουση όμως ­ και αν
φυσικά κάτι τέτοιο είναι δυνατόν ­ έπειτα από λίγα χρόνια το πρόβλημα ως εκ
θαύματος παύει να υφίσταται. Το περίφημο μακεδονικό, για παράδειγμα. Στη
δεκαετία του ’90, όποιος επιχειρούσε μια πιο νηφάλια προσέγγιση κινδύνευε να
χαρακτηριστεί ως μειοδότης. Σήμερα ισχύει ­ σχεδόν ­ το «ποιος θυμάται το
όνομα». Ανάλογα παραδείγματα μπορεί να αντλήσει κανείς πολλά από την πρόσφατη
ιστορία μας: το γλωσσικό, ο πολιτικός γάμος, οι ταυτότητες, τα μεταλλαγμένα…
Ορισμένα ανήκουν ήδη στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Σε άλλα μπορεί να
διαπιστώσει κανείς μια απόλυτη αδυναμία επικοινωνίας. Είναι εκείνα τα οποία
ομάδες φανατικών έχουν αναγάγει σε υπαρξιακή τους συνιστώσα. Κάτι ανάλογο
τείνει να συμβεί σήμερα με τη Γένοβα. Για την «παγκοσμιοποίηση» θα μπορούσε να
ξεκινήσει ένας σοβαρός διάλογος για τις τόσες και τόσες αρνητικές της όψεις.
Την ατζέντα ωστόσο μοιάζει όλο και πιο πολύ να τη διαμορφώνουν κάποιες ακραίες
μειοψηφίες σε βαθμό που η παγκοσμιοποίηση τείνει να πάρει ελευθέρας διά πάσαν
νόσον. Η απλουστευτική συνθηματολογία ­ του τύπου «ο άνθρωπος πάνω από τα
κέρδη», λες και η παγκοσμιοποίηση εφηύρε τον καπιταλισμό ­ απλώς επιτείνει τη
σύγχυση. Με αυτά τα δεδομένα, το «μπόρα είναι θα περάσει» ίσως και να είναι η
πιο σοφή αντίδραση στο ζήτημα. Σε αντίθετη περίπτωση ­ της σύγκρουσης δηλαδή ­
μοναδικοί κερδισμένοι ίσως βγουν… οι δικηγόροι. Οι αυτόκλητοι συνήγοροι
δηλαδή που αντιμετωπίζουν την παγκοσμιοποίηση ως σημαία ευκαιρίας…