Κρυφά χρέη και επιδόματα απειλούν την οικονομία

Έξι «ωρολογιακές βόμβες» στα θεμέλια της ελληνικής οικονομίας, στις οποίες
συμπεριλαμβάνονται και οι αποκλίσεις στον φετινό προϋπολογισμό, απειλούν να
δυναμιτίσουν τους στόχους του προγράμματος σταθερότητας και να βάλουν σε
περιπέτειες την ελληνική οικονομία μέσα στην ευρωζώνη. Πρόκειται για μια σειρά
από κρυφές και φανερές υποχρεώσεις του Δημοσίου, που αφορούν χρέη κρατικών
φορέων και οργανισμών τα οποία δεν έχουν υπολογισθεί στο πρόγραμμα
σταθερότητας αλλά και νέα βάρη που προσθέτουν στον φετινό και στους επόμενους
προϋπολογισμούς οι τρέχουσες αποκλίσεις στα δημοσιονομικά (έσοδα- δαπάνες) και
νομισματικά μεγέθη (πληθωρισμός), όπως και η καθυστέρηση στην επίλυση βασικών
προβλημάτων της οικονομίας (Ασφαλιστικό κ.ά.).

Πιο σφικτή οικονομική πολιτική

Το εκρηκτικό τοπίο που δημιουργούν στην οικονομία οι «άγραφες» αυτές
υποχρεώσεις αλλά και η διαγραφόμενη «μαύρη τρύπα» του προϋπολογισμού,
αναγκάζουν το οικονομικό επιτελείο να «σφίξει» κι άλλο την οικονομική πολιτική
σε βασικούς της τομείς, ώστε να καλυφθούν κατά το δυνατόν περισσότερο οι
έκτακτες δαπάνες. Η στροφή αυτή δρομολογείται ήδη στη μισθολογική και
φορολογική πολιτική, στην πολιτική επιδομάτων, στις προσλήψεις στο Δημόσιο,
καθώς και στις δημόσιες δαπάνες. Στους τομείς αυτούς, όπως προκύπτει από τις
κατευθύνσεις που έχουν δοθεί στα στελέχη του υπουργείου Οικονομικών που είναι
υπεύθυνα για την εκτέλεση του φετινού προϋπολογισμού και για την κατάρτιση του
προϋπολογισμού του 2002, το οικονομικό επιτελείο υιοθετεί πλέον πιο αυστηρές
επιλογές σε σχέση με τους αρχικούς σχεδιασμούς του. Οι επιλογές αυτές είναι:

* Ο περιορισμός των προσλήψεων που θα γίνουν στα υπουργεία το 2002 σε επίπεδα
χαμηλότερα από τους αρχικούς σχεδιασμούς. Οι προσλήψεις που προγραμματίζονταν
αρχικά να γίνουν κατά το επόμενο έτος θα γίνουν τώρα σταδιακά, στην επόμενη
τριετία.

* Η μη χορήγηση σε διάφορες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων των επιδομάτων που
έχουν κατοχυρωθεί ακόμη και με αποφάσεις των Ανωτάτων Δικαστηρίων. Η κίνηση
της ηγεσίας του υπουργείου Οικονομικών, την περασμένη εβδομάδα, για την
περικοπή του επιδόματος αποδοτικότητας στους εφοριακούς υπαλλήλους αντανακλά
ακριβώς αυτές τις προθέσεις του οικονομικού επιτελείου. Στην ίδια «γραμμή»
αναμένεται να κινηθεί το υπουργείο Οικονομικών και όσον αφορά στα επιδόματα
που διεκδικούν οι δικαστικοί και οι δασικοί υπάλληλοι, παρ’ ότι υπάρχουν
δικαστικές αποφάσεις που τα κατοχυρώνουν.

Όπως λένε παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών, και στις δύο περιπτώσεις θα
ακολουθηθεί η μέθοδος της προσφυγής σε δικαστήρια ανώτερου βαθμού, που
σημαίνει ότι θα υπάρξει νέα αναβολή στην τελική αντιμετώπιση των θεμάτων αυτών
από τον προϋπολογισμό. Ακόμη και η χορήγηση του οικογενειακού επιδόματος
βρίσκεται στον αέρα.

Αρμόδια ανώτερα στελέχη του υπουργείου σημειώνουν ότι η χορήγησή του
συνεπάγεται πολύ υψηλό κόστος και αποκαλύπτουν τις προθέσεις του υπουργείου να
γίνει συμψηφισμός του επιδόματος με τις αυξήσεις της εισοδηματικής πολιτικής
στους μισθούς το 2002. Στην περίπτωση αυτή, θα περιορισθούν ανάλογα οι
μισθολογικές αυξήσεις στο Δημόσιο το επόμενο έτος.

* Ο περιορισμός του εύρους των φοροαπαλλαγών που θα προβλέπει το πακέτο της
φορολογικής μεταρρύθμισης του 2003. Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας
εμφανίζονται τώρα πιο φειδωλοί σε σχέση με τις αρχικές εξαγγελίες για τις
φοροαπαλλαγές που θα προβλέπει η φορολογική μεταρρύθμιση. Οι κατευθύνσεις που
έχουν δοθεί από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γιάννο
Παπαντωνίου προς την επιτροπή των καθηγητών και των στελεχών του υπουργείου
Οικονομικών που επεξεργάζεται τη φορολογική μεταρρύθμιση, είναι οι όποιες
προτάσεις τους για μειώσεις φόρων να συνοδεύονται από ανάλογες προτάσεις
αναπλήρωσης των απολεσθέντων εσόδων.

* Η περαιτέρω συγκράτηση των δαπανών του φετινού προϋπολογισμού, που θα
συνδυασθεί με τις μεγάλες περικοπές δαπανών που θα γίνουν στους
προϋπολογισμούς της επόμενης τριετίας. Οι αποφάσεις για τις περικοπές των
δαπανών του προϋπολογισμού του 2001 αναμένεται να ληφθούν στις αρχές
Αυγούστου, αφού φανεί και η πορεία των εσόδων τον Ιούλιο. Όσον αφορά στις
περικοπές των δαπανών της τριετίας, θα αποφασισθούν στο πλαίσιο κατάρτισης του
προϋπολογισμού του επόμενου έτους, ο οποίος θα κατατεθεί στη Βουλή τον
Οκτώβριο.

Οι έξι «βόμβες», που απειλούν την οικονομία και αναγκάζουν την κυβέρνηση να
κάνει στροφή προς μια αυστηρότερη οικονομική πολιτική, είναι οι ακόλουθες:

1. Οι χορηγήσεις των επιδομάτων

Οι αλλεπάλληλες δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν, η μία μετά την άλλη,
προσφυγές των δημοσίων υπαλλήλων για τη χορήγηση επιδομάτων. Πρόκειται για την
απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου για τη χορήγηση του οικογενειακού
επιδόματος και στους δύο συζύγους, για την απόφαση του Συμβουλίου της
Επικρατείας που ορίζει ότι η σύνταξη των δικαστικών θα υπολογίζεται επί του
ύψους του μισθού αλλά και των επιδομάτων, καθώς και ανάλογες αποφάσεις που
αφορούν στους δασικούς και άλλους δημοσίους υπάλληλους. Πρόκειται για
αποφάσεις που, αν υλοποιηθούν, αντιστοιχούν σε ένα πρόσθετο κόστος εκατοντάδων
δισεκατομμυρίων δραχμών, που θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των επόμενων
ετών. Στο υπουργείο Οικονομικών αναφέρουν ότι το κόστος των αποφάσεων αυτών
δεν είχε υπολογισθεί στο πρόγραμμα σταθερότητας και ανάπτυξης και ότι η
υλοποίησή τους οδηγεί στον εκτροχιασμό του από τους βασικούς του στόχους για
το έλλειμμα και το δημόσιο χρέος.

2. Τα κρυφά χρέη των νοσοκομείων

Τα χρέη των νοσοκομείων, που αυξάνονται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Ενδεικτικό
είναι ότι το υπουργείο Οικονομικών έχει αναγκασθεί να αλλάξει τουλάχιστον δύο
φορές το ακριβές ύψος τού υπό ρύθμιση χρέους στη σχετική τροπολογία που έχει
επεξεργασθεί και η οποία έχει κατατεθεί στη Βουλή. Στην αρχή, το υπουργείο
έκανε λόγο για ανάληψη χρέους των νοσοκομείων ύψους 200 δισ. δραχμών. Τώρα, το
ποσό αυτό έχει ανέβει στα 300 δισ. δρχ. Τα χρέη αυτά δεν είχαν υπολογιστεί στο
πρόγραμμα σταθερότητας και ανάπτυξης 2001-2004, με αποτέλεσμα η εμφάνισή τους
τώρα να αποτελεί ένα μεγάλο «αγκάθι» για τη δημοσιονομική πολιτική της
επόμενης τριετίας. Βεβαίως, η τροπολογία που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει τη
ρύθμιση του χρέους με τη λήψη από τα νοσοκομεία ισόποσου δανείου από την
Εθνική Τράπεζα. Το δάνειο αυτό θα πρέπει να ξεπληρώσουν τα νοσοκομεία στο
μέλλον από επιχορηγήσεις που θα λάβουν από τον προϋπολογισμό. Είναι, όμως,
περισσότερο και από βέβαιο ότι και στο μέλλον τα βάρη της αποπληρωμής του
δανείου αυτού θα πέσουν στις πλάτες του Δημοσίου, που θα αναγκασθεί να δώσει
μεγαλύτερες επιχορηγήσεις για την κάλυψή τους αλλά και για να κλείσει τις νέες
«μαύρες τρύπες» των νοσοκομείων, που προβλέπεται ότι θα υπάρξουν λόγω της
ανυπαρξίας μέτρων ελέγχου των οικονομικών των νοσοκομείων. Το πρόσφατο «άλμα»,
από τα 200 δισ. δρχ. στα 300 δισ. δρχ. των χρεών των νοσοκομείων προς τους
προμηθευτές τους, δεν οφείλεται μόνο στους ιλιγγιώδεις ρυθμούς αύξησής τους
αλλά και στην ανυπαρξία συστημάτων αξιόπιστης καταγραφής τους, με αποτέλεσμα
να υπάρχουν χρέη αφανή, που εμφανίζονται ξαφνικά και αυξάνουν τον συνολικό
λογαριασμό. Έτσι, είναι πιθανόν τέτοια κρυφά χρέη να εξακολουθούν να υπάρχουν
και σήμερα και να εμφανισθούν κάποια στιγμή αύριο, κάνοντας οξύτερο το
πρόβλημα.

3 . Το κόστος του Ασφαλιστικού

Η καθυστέρηση στην επίλυση του ασφαλιστικού προβλήματος, καθώς και η ανάληψη
των χρεών των ασφαλιστικών ταμείων των υπό ιδιωτικοποίηση ΔΕΚΟ. Η
αναντιστοιχία μεταξύ των εισφορών και των παροχών στο ασφαλιστικό σύστημα της
χώρας, που εντοπίζεται σχεδόν σε όλες τις μελέτες για το Ασφαλιστικό, σημαίνει
ότι όσο καθυστερεί η λήψη των κατάλληλων μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος
τόσο συσσωρεύεται ένα αφανές χρέος, το οποίο θα αποκαλυφθεί στο μέλλον. Αυτό
σημαίνει ότι το χρέος αυτό διογκώνεται όσο η κυβέρνηση αναβάλλει την
ασφαλιστική μεταρρύθμιση, η οποία, σύμφωνα με τα αρχικά σενάρια, είχε
προγραμματισθεί να ολοκληρωθεί στο πρώτο εξάμηνο του 2001.

4. Οι ιδιωτικοποιήσεις αφήνουν χρέη

Τα χρέη των ασφαλιστικών ταμείων των Δημοσίων Επιχειρήσεων και Οργανισμών που
πρόκειται να ιδιωτικοποιηθούν. Τα χρέη αυτά, που επίσης δεν είχαν
συνυπολογισθεί στο πρόγραμμα σταθερότητας, πρέπει να αναλάβει το Δημόσιο
προκειμένου να προχωρήσει η ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Όμως, και στην
περίπτωση αυτή, υπάρχει άγνοια για το ποιο είναι το ακριβές ύψος του χρέους
που έχει κάθε ταμείο και το οποίο πρόκειται να αναληφθεί από το Δημόσιο.

5. Το «φέσι» της Ολυμπιακής Αεροπορίας

Η ιδιωτικοποίηση της Ολυμπιακής Αεροπορίας, η οποία προκαλεί ένα μεγάλο
ερωτηματικό όσον αφορά τις υποχρεώσεις που θα κληρονομήσει το Δημόσιο από
αυτήν. Αρμόδια στελέχη του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης θεωρούν
δεδομένο ότι η υπόθεση της ιδιωτικοποίησης της Ολυμπιακής Αεροπορίας, στο
βαθμό που θα ολοκληρωθεί, θα αφήσει πίσω της ένα μεγάλο «φέσι» για το Δημόσιο,
αφού οι νέοι αγοραστές θα πρέπει να πάρουν την επιχείρηση «καθαρή» από
υποχρεώσεις. Μέχρι και αυτή τη στιγμή δεν είναι σαφές το ύψος των υποχρεώσεων
της Ολυμπιακής που θα πέσουν στις πλάτες του Δημοσίου. Αυτό θα φανεί όταν
ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις και πέσουν οι υπογραφές στα συμβόλαια πώλησης
της επιχείρησης, εφόσον βέβαια ολοκληρωθεί με επιτυχία το εγχείρημα.

6. Η μαύρη τρύπα του προϋπολογισμού

Οι φετινές αποκλίσεις στα μεγέθη του προϋπολογισμού, που οφείλονται στην
πορεία τόσο των εσόδων όσο και των δαπανών. Οι εκτιμήσεις των αρμοδίων
στελεχών του υπουργείου Οικονομικών κάνουν λόγο για υστέρηση των εσόδων στον
φετινό προϋπολογισμό της τάξεως των 500 και πλέον δισ. δραχμών. Αυτή
προβλέπεται ότι θα προέλθει από την καθίζηση, σε σχέση με τις αρχικές
εκτιμήσεις, των από τις χρηματιστηριακές συναλλαγές εσόδων, λόγω της μεγάλης
πτώσης του Χρηματιστηρίου, καθώς και από τα μειωμένα έσοδα που θα εισπραχθούν
φέτος από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων. Από την πρώτη πηγή η υστέρηση
των εσόδων υπολογίζεται σε 250 – 300 δισ. δρχ. ενώ από τη δεύτερη σε 250 δισ.
δρχ.

Έτσι, σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτές, η υστέρηση των εσόδων θα ανέλθει
τουλάχιστον σε 500 δισ. δρχ. Σημειώνεται ότι στις εκτιμήσεις αυτές δεν έχουν
υπολογισθεί ενδεχόμενες υστερήσεις σε άλλες κατηγορίες εσόδων του
προϋπολογισμού, που είναι πιθανές λόγω της κάμψης του ρυθμού ανάπτυξης της
ελληνικής οικονομίας.

Όμως, πρόβλημα αρχίζει να υπάρχει και στο σκέλος των δαπανών του
προϋπολογισμού, ιδιαίτερα των δαπανών για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους.
Οι δαπάνες για την πληρωμή τόκων και χρεολυσίων του δημοσίου χρέους
παρουσιάζουν ήδη σημαντική υπέρβαση από τους στόχους του προϋπολογισμού, λόγω
της κατακόρυφης ανόδου της ισοτιμίας του δολαρίου.

Η εκτίμηση που κάνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες του Γενικού Λογιστηρίου του
Κράτους είναι ότι, αν το δολάριο παραμείνει πάνω απο τις 400 δρχ. μέχρι το
τέλος του έτους, η υπέρβαση από τον τομέα αυτόν θα ανέλθει τουλάχιστον σε 100
δισ. δρχ. Σημειώνεται ότι ο προϋπολογισμός του 2001 είχε καταρτισθεί με την
εκτίμηση ότι το δολάριο θα βρισκόταν κάτω απο τις 400 δρχ.

Παράλληλα, πρόβλημα δημιουργείται και από τη μεγάλη άνοδο του πληθωρισμού, στα
επίπεδα του 3,9% τον Ιούνιο. Ακόμη και στην περίπτωση που ο πληθωρισμός πέσει
το τελευταίο τρίμηνο του έτους στα επίπεδα του 3,2% -3,4%, όπως προβλέπουν
τώρα στο οικονομικό επιτελείο, θα υπερβεί κατά περίπου μία μονάδα τον αρχικό
στόχο του 2,3%. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργείται πίεση για μεγαλύτερες αυξήσεις
μισθών στο Δημόσιο, με την εισοδηματική πολιτική του 2002, οι οποίες θα πρέπει
να καλυφθούν με δαπάνες από τον προϋπολογισμό που δεν είχαν υπολογισθεί στο
πρόγραμμα σταθερότητας.

Οι αστάθμητοι παράγοντες

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι εκτός των άλλων η ελληνική οικονομία θα
εξακολουθήσει και το 2002 να βρίσκεται αντιμέτωπη με τους αστάθμητους
παράγοντες της τιμής του δολαρίου και του πετρελαίου. Πρόκειται για δύο
μεγέθη, η εξέλιξη των οποίων τα τελευταία δύο χρόνια προκάλεσε σημαντικά βάρη
στον προϋπολογισμό και στην οικονομία. Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας
προβλέπουν ότι το 2002 η τιμή του πετρελαίου θα σταθεροποιηθεί στα επίπεδα
μεταξύ 24-25 δολαρίων το βαρέλι. Για την ισοτιμία του ευρώ σε σχέση με το
δολάριο εκτιμούν ότι θα σταθεροποιηθεί στα επίπεδα μεταξύ 90-95 σεντς. Με βάση
τις δύο αυτές παραδοχές εκτιμάται ότι θα καταρτισθεί ο προϋπολογισμός του
2002. Στην περίπτωση όμως που το δολάριο και το πετρέλαιο ακολουθήσουν ανοδική
τροχιά και το 2002 σε επίπεδα πάνω από τις προβλέψεις αυτές, θα προκληθούν
νέες επιβαρύνσεις και θα υπάρξει πρόβλημα στην εκτέλεση του προϋπολογισμού.