ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δρόμος και οδός

Η αρχιτεκτονική είναι μια διαρκής μετάβαση μετ’ επιστροφής από το σχέδιο
στην κατασκευή, από την κατασκευή στη ζωή, από το προβλέψιμο στο απρόβλεπτο,
από το μετρήσιμο στο άπειρο.

Από το οριοθετημένο κενό, επεξεργασμένο με τους όρους της επιστήμης του
δομείν, στο απεριόριστο αεράκι, στην πνοή της ποίησης που γεμίζει τους χώρους
και τους ταξιδεύει πέρα από την τυπική καθημερινότητα, στην επικράτεια της
επιθυμίας και της επιστροφής.

Η μετάβαση παραπέμπει στην κίνηση και στη συν-κίνηση, στο ταξίδι ανάμεσα στα
πράγματα και τους ανθρώπους.

Ο αρχιτεκτονικός λόγος συμπυκνώνει στη δική του χωρική περιοχή όσα γράφει ο
Foucault για τη φιλοσοφία, δηλαδή τη μοναδικότητα της ιστορίας, τον τοπικό
ορθολογισμό της επιστήμης και το βάθος της μνήμης μέσα στη συνείδηση.

Στην αρχιτεκτονική, η μοναδικότητα της ιστορίας εγγράφεται στα κτίρια που
σχεδιάστηκαν για να υποδεχτούν την πολυτιμότητα της στιγμής, από άψυχα κελύφη
μεταμορφώνονται σε τόπους που υποδέχονται, συγκρατούν και προστατεύουν τη ζωή.

Το κτίριο αδειάζει και γεμίζει αδιάκοπα, καταγράφοντας τις επάλληλες και
παράλληλες ιστορίες ανθρώπων και αντικειμένων, ομιλίες και σιωπές, πλήρη και
κενά: ίχνη του χρόνου.

Το νόημα της χωρικής και χρονικής διαδοχής εγγράφεται στα «κατώφλια».

Το κατώφλι, πολύτιμο εργαλείο της αρχιτεκτονικής, παρέμβλημα ανάμεσα σε ένα
εσωτερικό και ένα εξωτερικό, είναι ο τόπος του δισταγμού και της επιθυμίας,
της υποδοχής και της αναμονής. Το προοίμιο αυτό της εισόδου συνδέεται άμεσα με
τη θύρα και με τον μαγικό κόσμο που συμβολίζει.

Η φαινομενολογία της ποιητικής φαντασίας, όπως γράφει ο Gaston Bachelard,
επιτρέπει την εξερεύνηση της ενδιάμεσης ζώνης ανάμεσα στο μέσα και στο έξω,
ανάμεσα στο κλειστό και το ανοιχτό, ανάμεσα στον κόσμο του «ίδιου» και τον
κόσμο του «άλλου».

Τα κατώφλια ­ «τόπος» όπου σωματοποιείται η περιοχή της μετάβασης, το πέρασμα
στην αντίπερα όχθη ­ όλο και καταργούνται, φαινόμενο που δεν παρατηρείται μόνο
στην αρχιτεκτονική.

Κάθε συνεπές αρχιτεκτονικό έργο συγκροτεί έναν κόσμο διαδοχικών κατωφλιών, που
χαρακτηρίζει την οργάνωση και την πλοκή των χώρων και των υλικών, την
επεξεργασία των ορίων και την οργανική ένταξή τους στο κτισμένο και φυσικό
περιβάλλον.

Από το ένα επίπεδο στο άλλο, από το ένα υλικό στο άλλο, από τη μια υφή στην
άλλη, η μετάβαση συντελείται με όρους μουσικής, με συνέχειες και διακοπές, με
θέματα και παραλλαγές. Το πέρας αντιμετωπίζεται με το νόημα του περάσματος και
όχι του αμείλικτου «τέλους».

Στην πόλη και στα κτίρια, οι διαδικασίες, τα προγράμματα και ο σχεδιασμός,
αλλά και οι απαιτήσεις των κατοίκων, οδηγούν σε μια αρχιτεκτονική
ετοιμοπαράδοτη, που αποφεύγει ως άκρως επικίνδυνο τον ποιητικό λόγο, η ένδεια
εγκαθίσταται στην πόλη και τη μετατρέπει από εξαιρετικά σύνθετο σύμβολο σε
ανούσιο δίκτυο εξυπηρετήσεων.

Ο Milan Kundera, στην «Αθανασία», γράφει για τη σχέση της
οδού, γραμμής που συνδέει το ένα σημείο με το άλλο, και του
δρόμου, που αποτελεί μια τιμητική προσφορά στον χώρο ­ η οδός
δεν έχει κανένα νόημα, έχουν μόνο τα δύο σημεία που συνδέει,
είναι μια θριαμβευτική υποτίμηση του χώρου… Ο χρόνος της ζωής έχει
καταντήσει απλό εμπόδιο που πρέπει να υπερπηδήσουμε με ολοένα αυξανόμενη
ταχύτητα. Πριν ακόμα εξαφανιστούν από το τοπίο οι δρόμοι,
εξαφανίστηκαν από την ανθρώπινη ψυχή.

Υπάρχουν άραγε ακόμα περιθώρια στη ζωή και στην αρχιτεκτονική για κατώφλια ­
μετάβαση από τον κόσμο των οδών στον κόσμο των δρόμων;

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.