Οι νέες τεχνολογίες, μοχλός ανάπτυξης

Η τεχνολογία είναι εργαλείο ανάπτυξης. Βοηθά τον άνθρωπο να ζήσει
περισσότερο και καλύτερα. Γι’ αυτό, αν οι νέες τεχνολογίες χρησιμοποιηθούν
σωστά, μπορούν να αντιμετωπίσουν τα σημαντικά προβλήματα των φτωχότερων χωρών.
Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα της νέας Έκθεσης για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη
2001, του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, που παρουσιάστηκε χθες, δίνοντας έμφαση
στον ρόλο της τεχνολογίας στην υπηρεσία του ανθρώπου.

Οι επιστήμονες του ΟΗΕ επισημαίνουν πως η τεχνολογία της πληροφορίας και των
επικοινωνιών, καθώς και η βιοτεχνολογία μπορούν να συνεισφέρουν σημαντικά στη
μείωση της παγκόσμιας φτώχιας. Οι τεχνολογικές επαναστάσεις στην ιατρική, στη
γεωργία και στην πληροφόρηση μπορούν να μεταμορφώσουν τις ζωές των φτωχών
ανθρώπων. Ο αναμενόμενος μέσος όρος ζωής έχει, άλλωστε, αυξηθεί σημαντικά,
χάρη στα ιατρικά επιτεύγματα σε όλες τις χώρες, που βελτιώνουν το επίπεδο ζωής
των κατοίκων.

Πρωτιά Φινλανδίας

Για πρώτη φορά φέτος, ο ΟΗΕ δημοσιεύει έναν πίνακα τεχνολογικών επιτευγμάτων,
κατατάσσοντας τις χώρες με βάση τη δημιουργία και τη χρήση νέας τεχνολογίας.
Πρώτη στη λίστα βρίσκεται η Φινλανδία, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ, τη Σουηδία
και την Ιαπωνία. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 26η θέση, στο γκρουπ των χωρών που
διαθέτουν τις δυνατότητες να φτάσουν τους πρωτοπόρους, στα επόμενα χρόνια. Οι
πρώτες 18 χώρες του πίνακα διαπρέπουν στην παραγωγή και στην αξιοποίηση των
νέων τεχνολογιών. Η Φινλανδία κατέχει την πρώτη θέση, χάρη στο υψηλότατο
ποσοστό των κατοίκων της που χρησιμοποιούν το Ίντερνετ, αλλά και χάρη στον
μεγάλο αριθμό των πολιτών της που είναι εκπαιδευμένοι στις προηγμένες
επιστήμες.

Η έκθεση του ΟΗΕ επισημαίνει ότι διανύουμε την Εποχή του Δικτύου και τονίζει
τον κίνδυνο που παραμονεύει για όσες χώρες δεν καταφέρουν να ακολουθήσουν τις
τεχνολογικές εξελίξεις και αποτύχουν να κάνουν αποτελεσματική χρήση της
τεχνολογίας. «Είναι πιθανό να βρεθούν πίσω σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη
ανάπτυξη και να περιθωριοποιηθούν, όσον αφορά την παγκόσμια οικονομία». Για
αυτό ακριβώς, πρέπει όλες οι χώρες, «ακόμα και οι πιο φτωχές, να εφαρμόσουν
πολιτικές που ενθαρρύνουν τις καινοτομίες, τις προηγμένες δεξιότητες και την
πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες».

Οι επιστήμονες συμφωνούν πως ο κόσμος μας βασίζεται, σήμερα, στην τεχνολογία.
Ο κ. Λευτέρης Οικονόμου, πρόεδρος του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, είναι
κατηγορηματικός: «Δεν υπάρχει μέλλον της ανθρωπότητας, ενός πληθυσμού
μεγαλύτερου των έξι δισεκατομμυρίων, χωρίς την τεχνολογία». Όμως, κάθε
καινοτομία μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους και το ίδιο συμβαίνει και με
την τεχνολογία. «Όσο προχωρά αυτό που λέμε σήμερα πρόοδος, τόσο μεγαλύτερη
προσοχή χρειάζεται για τις συνέπειές της. Σήμερα, είναι εύκολο, με ένα λάθος
βήμα, να ανατρέψουμε τη βιολογική και οικολογική ισορροπία με δύσκολα
προβλέψιμες συνέπειες».

Υπάρχουν, βέβαια, οι πολέμιοι της τεχνολογίας, που υποστηρίζουν ότι η εξάπλωσή
της αλλοιώνει τον χαρακτήρα και τις παραδόσεις της κοινωνίας και την ίδια τη
φύση του ανθρώπου. Ο κ. Οικονόμου πιστεύει ότι οι φανατισμοί, τόσο από την
πλευρά των αντιπάλων της τεχνολογίας όσο και από τους επιστήμονες, δεν βοηθούν
κανέναν και γι’ αυτό ο πολίτης πρέπει να είναι καλά ενημερωμένος, ώστε να μην
παρασύρεται σε βεβιασμένα συμπεράσματα. «Πρέπει να ακολουθήσουμε μία μέση οδό.
Με νηφαλιότητα και σοβαρή ανάλυση, εμείς οι επιστήμονες να εργαστούμε για να
επιλύσουμε τα προβλήματα της ανθρωπότητας, χωρίς να επηρεαζόμαστε από πολιτικά
ή οικονομικά συμφέροντα, τα οποία πάντα πιέζουν την επιστημονική έρευνα».

Οφέλη για τους φτωχούς από τις τεράστιες δυνατότητες της βιοτεχνολογίας

Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα είναι ένας από τους τομείς της νέας
τεχνολογίας, που μπορούν να αποδειχθούν επαναστατικοί για τις αναπτυσσόμενες
χώρες, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ. Πολλά είναι τα οφέλη που μπορούν να
αποκομίσουν, αρκεί βέβαια να προσεχθούν οι κίνδυνοι για την υγεία και το
περιβάλλον.

Οι τεχνικές γενετικής τροποποίησης μπορούν να δημιουργήσουν σοδειές ανθεκτικές
στους ιούς και στην ξηρασία και με μεγαλύτερη διατροφική αξία. Οι σοδειές
αυτές θα μπορούσαν να μειώσουν τον υποσιτισμό που επηρεάζει 800 εκατομμύρια
ανθρώπους σε όλον τον κόσμο. Η έκθεση τονίζει ότι η επιστημονική έρευνα πρέπει
να προσανατολιστεί στις ανάγκες των αναπτυσσομένων χωρών και όχι μόνο στο
κέρδος από την κατανάλωση στον Δυτικό Κόσμο. «Υπάρχει επείγουσα ανάγκη να
αναπτυχθούν νέες ποικιλίες κερχιού, σόργου και μανιόκας, τρόφιμα που
θεωρούνται είδη πρώτης ανάγκης για τους φτωχούς σε πολλές αναπτυσσόμενες
χώρες». Πρόσφατα, οι επιστήμονες κατάφεραν να βελτιώσουν ποικιλίες ρυζιού,
αυξάνοντας την παραγωγή κατά 50%. Η ωρίμανσή τους γίνεται 30 με 50 μέρες
νωρίτερα, είναι πλουσιότερες σε πρωτεΐνες, ανθεκτικότερες στις αρρώστιες, στην
ξηρασία και στα παράσιτα, ενώ εξολοθρεύουν και τα ζιζάνια. Αναπτύσσονται χωρίς
ζιζανιοκτόνα και λιπάσματα, τα οποία πολλοί φτωχοί αγρότες δεν μπορούν να
αγοράσουν. «Αυτή η πρωτοβουλία δείχνει τις τεράστιες δυνατότητες της
βιοτεχνολογίας για την βελτίωση της εξασφάλισης τροφής σε Αφρική, Ασία και
Λατινική Αμερική». Ο ΟΗΕ τονίζει, επίσης, την ανάγκη περισσοτέρων διεθνών
επενδύσεων για την έρευνα και την ανάπτυξη. Στην έκθεση αναφέρεται ως
επείγουσα η ανάγκη επιστημονικής έρευνας για εμβόλια ελονοσίας, HIV,
φυματίωσης, «νόσου του ύπνου» και «τύφλωσης του ποταμού», που πλήττουν τις
αναπτυσσόμενες χώρες. Απαραίτητη είναι, επίσης, η παραγωγή ηλεκτρονικών
υπολογιστών χαμηλού κόστους και η δυνατότητα ασύρματης σύνδεσης για τους
φτωχούς κατοίκους απομονωμένων περιοχών. Τα ενεργειακά συστήματα χαμηλού
κόστους μπορούν να μεταφέρουν ηλεκτρισμό σε δύο δισεκατομμύρια άτομα που δεν
έχουν ακόμη ρεύμα.

Τέλος, επισημαίνεται η ανάγκη διαφορετικής τιμολόγησης νέων τεχνολογιών και
των προϊόντων τους για τις αναπτυσσόμενες χώρες, που βασίζεται στην πολιτική
βούληση και στη σύμφωνη κοινή γνώμη των ανεπτυγμένων χωρών, η οποία μπορεί να
επιτευχθεί με μεγάλες καμπάνιες ενημέρωσης.

Τεχνολογικό επίτευγμα η μείωση της θνησιμότητας

Τα επιστημονικά επιτεύγματα, τα οποία αναφέρονται στην έκθεση του ΟΗΕ,
αποδεικνύουν την ανάγκη χρήσης των νέων τεχνολογιών προς όφελος των λιγότερο
ανεπτυγμένων κρατών. Ο κ. Πάρβιζ Φαρτάς, αναπληρωτής αντιπρόσωπος του
προγράμματος ανάπτυξης του ΟΗΕ στην Αλβανία, που παρουσίασε την έκθεση χθες,
στην Αθήνα, εξηγεί: «Τεχνολογικά επιτεύγματα στις ψηφιακές, γενετικές και
μοριακές επιστήμες, τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν βοηθήσει στην ανθρώπινη
ανάπτυξη, μέσω μίας σειράς καινοτομιών, από νέες ποικιλίες καλλιεργειών,
εμβόλια και βελτιωμένα φάρμακα, μέχρι την ασύρματη επικοινωνία. Για
παράδειγμα, σύμφωνα με μία από τις έρευνες που αναφέρονται στην έκθεση, στην
τεχνολογική πρόοδο οφείλεται η μείωση της θνησιμότητας κατά 40-50% από το 1960
μέχρι το 1990».

Δεν χρησιμεύουν, όμως, το ίδιο όλες οι τεχνολογίες για όλες τις χώρες, αφού
διαφέρουν όχι μόνο οι ανάγκες, αλλά και το επίπεδο εξοικείωσης. «Στη σημερινή
παγκόσμια αγορά, που είναι βασισμένη στη γνώση», συμπεραίνουν οι ειδικοί
επιστήμονες, που συμμετείχαν στην σύνταξη της φετινής έκθεσης, «κάθε χώρα,
άσχετα από το πόσο φτωχή είναι, πρέπει να οικοδομήσει τη δική της ικανότητα
εξοικείωσης με τις παγκόσμιες τεχνολογίες και προσαρμογής τους στις τοπικές
ανάγκες». Ένας βασικός παράγοντας που μπορεί να βοηθήσει προς αυτήν την
κατεύθυνση, είναι ο κατάλληλος προσανατολισμός της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,
ταυτόχρονα με επενδύσεις στην πανεπιστημιακή έρευνα και δημιουργία κινήτρων
για τις εταιρίες, προκειμένου να εκπαιδεύσουν τους εργαζομένους. Η Έκθεση
τονίζει την ανάγκη πολιτικής βούλησης από τις ανεπτυγμένες χώρες, ώστε να
βρεθούν οι απαραίτητοι πόροι για τη μόρφωση και την εκπαίδευση των πολιτών
αναπτυσσόμενων χωρών.