Το ΚΚΕ αντιδρά στην ομιλία του Γρηγοριάδη

Στις συσκέψεις που γίνονταν στο σπίτι του στρατηγού Μαν. Μάντακα, στην οδό
Δεινοκράτους, για τις υποψηφιότητες στις εκλογές, ο Πασαλίδης και άλλοι
αντέδρασαν έντονα στην επιθυμία του ΚΚΕ να συμπεριληφθούν στα ψηφοδέλτια ως
υποψήφιοι, ο Μπελογιάννης και ο Πλουμπίδης. Ο Μιχάλης Κύρκος εξήγησε ότι
τέτοιες υποψηφιότητες θα έδιναν το πρόσχημα που ζητούσε η Ασφάλεια και ο ΙΔΕΑ
για να συνδέσουν την ΕΔΑ με την «παράνομη» δραστηριότητα του ΚΚΕ και να τη
διαλύσουν. Το ζήτημα αυτό προκάλεσε ζωηρές διχογνωμίες μέσα στους κύκλους της
Αριστεράς. Ο Μήτσος Μαριόλης του Δημοκρατικού Συναγερμού, υπερασπιζόμενος τις
υποψηφιότητες Μπελογιάννη, κ.λπ., αποχώρησε διαμαρτυρόμενος από την ΕΔΑ, για
να επανέλθει όμως σύντομα.

Προβληματισμοί στο ΣΚΕ

Κώστας Γαβριηλίδης. Η δραστηριότητά του στην ΕΔΑ και η αρθρογραφία του στη «Δημοκρατική», θορύβησαν τον ΙΔΕΑ και γρήγορα οι αρχές τον ξανάστειλαν εξορία, για ν’ αφήσει εκεί την τελευταία του πνοή

Η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί με τις απαιτήσεις του Δημοκρατικού
Συναγερμού, σχετικά με την πορεία της ΕΔΑ, προκάλεσε έντονους προβληματισμούς
στο Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΚΕ) το μικρό αλλά ιστορικό αυτό κόμμα, ηγέτες
του οποίου ήσαν ο Πασαλίδης και ο Σταύρος Ηλιόπουλος.

Έγιναν αρκετές συσκέψεις των στελεχών του ΣΚΕ προκειμένου να γίνει εκτίμηση
των πραγμάτων. Το ΣΚΕ ήταν αυτό που πρωτοστάτησε βέβαια στη δημιουργία της
ΕΔΑ. Και επειδή ο Πασαλίδης είχε το βάρος των επαφών και συνεννοήσεων με τα
άλλα κόμματα και ομάδες, στις συσκέψεις του ΣΚΕ προήδρευε ο Σταύρος
Ηλιόπουλος, ο οποίος μίλησε με ειλικρίνεια στα στελέχη. Τους είπε ότι ο νέος
πολιτικός οργανισμός ­ η ΕΔΑ ­ έπρεπε να κινηθεί μέσα στην ελληνική
πραγματικότητα, στα νόμιμα πλαίσια, με σαφές πρόγραμμα και την ευθύνη της
πολιτικής της, έπρεπε να έχουν και να την καθορίζουν ισότιμα οι εκπρόσωποι
κομμάτων και ομάδων που μετείχαν στην ΕΔΑ και όχι το ΚΚΕ από το εξωτερικό. Ο
Ηλιόπουλος θεωρούσε ότι αποτελούσε ζημιά για την παράταξη η αποχώρηση του
ΣΚΕΛΔ και θα έπρεπε να είχε αποφευχθεί η διάσπαση. Με την ευθύτητα που τον
χαρακτήριζε, ο Ηλιόπουλος δεν δίστασε να παραδεχθεί ότι και η ηγεσία της
Αριστεράς έφερε τις ευθύνες της απέναντι του λαού και του έθνους, και ότι η
πολιτική με τους ασυρμάτους δεν βοηθούσε τον κυνηγημένο και πολύπαθο
δημοκρατικό κόσμο.

Τα στελέχη του ΣΚΕ συμφώνησαν απόλυτα με τις απόψεις του Ηλιόπουλου, όμως τα
πράγματα είχαν πάρει διαφορετική τροπή και η γραμμή της Ζαχαριαδικής ηγεσίας
μεταφερόταν στην ΕΔΑ, ενώ ο Πασαλίδης προσπαθούσε να εξισορροπήσει κάποιες
καταστάσεις, αρκετά δύσκολες.

Προς τις κάλπες

Σκίτσο του καλλιτέχνη Νικ. Καστανάκη στη «Δημοκρατική» το 1951. Ο λαός ανοίγει την πόρτα της φυλακής για να στείλει στη Βουλή τους εξορίστους Στ. Σαράφη, Μ. Χατζημιχάλη και Μαν. Γλέζο

Στις 25 Ιουλίου του 1951 το Σοσιαλιστικό Κόμμα ΕΛΔ κατέθεσε στη Βουλή πρόταση
για την αναθεώρηση του Συντάγματος με την οποία ήθελε να αποσαφηνιστούν οι
σχέσεις του βασιλέως με τη Βουλή, να περιοριστούν δηλαδή τα δικαιώματά του,
ενώ παράλληλα επεδίωκε να βελτιώσει το άρθρο περί ατομικών ελευθεριών που η
Δεξιά τα καταπατούσε με τον πιο ωμό τρόπο. Την πρόταση αναθεωρήσεως υπέγραφαν
οι Αλέξ. Σβώλος, Ηλίας Τσιριμώκος, Δημ. Ντάγγας, Νικ. Βέης, Ασημ. Πανσέληνος,
Θ. Λευκίας και Α. Μακέδος.

Στο μεταξύ, η χώρα βάδιζε στις κάλπες, αλλά η κατάσταση για την Αριστερά ήταν
δύσκολη και οι εσωκομματικές διαμάχες δεν έλειπαν εξαιτίας της γραμμής του
Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, που μέσω του ραδιοσταθμού Ελεύθερη Ελλάδα από το
Βουκουρέστι, παρενέβαινε συνεχώς στον προεκλογικό αγώνα, πρόβαλλε τις
υποψηφιότητες φυλακισμένων και εξορίστων, ενώ καταπολεμούσε με βαρείς
χαρακτηρισμούς άλλους παράγοντες της ΕΔΑ και «προειδοποιούσε» τους οπαδούς της
Αριστεράς για τους «χαφιέδες», «πράκτορες», τους «συνθηκολόγους» και τους
«ύποπτους»! Στη «Δημοκρατική» δημοσιεύθηκε χαιρετισμός της Δ.Ε. της ΕΔΑ προς
τον λαό: «Ελληνικέ λαέ! Πύκνωσε άφοβα και αποφασιστικά τις γραμμές της ΕΔΑ.
Συγκεντρώσου σε μάζα πυκνή γύρω από τα συνθήματά της. Δείξε σε όλους την
αμετάτρεπτη θέλησή σου να επιβάλεις τη γαλήνη, την ησυχία, τη συναδέλφωση. Να
καταργήσεις το περιχαρακωμένο στρατόπεδο που είναι σήμερα η Ελλάδα και που
πίσω απ’ αυτό στενάζουν τα καλύτερα παιδιά σου, οι χιλιάδες των φυλακισμένων
και εξορίστων και μαζί μ’ αυτούς όλοι οι εργαζόμενοι Έλληνες!»…

Τον χαιρετισμό υπέγραφαν οι Ιω. Πασαλίδης, Ιω. Κοκορέλης, Μιχ. Κύρκος, Δημ.
Μαριόλης και Σταμάτης Χατζήμπεης.

Στις 31 Αυγούστου, στη σειρά των προεκλογικών ομιλιών από τον Ραδιοφωνικό
Σταθμό Αθηνών, μίλησε εκ μέρους της ΕΔΑ ο στρατηγός Νεόκοσμος Γρηγοριάδης. Η
ομιλία του φυσικά είχε εγκριθεί από την ηγεσία του κόμματός του, αλλά παρ’ όλα
αυτά, προκάλεσε την οργή του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, επειδή περιείχε
ορισμένες διακηρύξεις για την ελληνικότητα και την ακεραιότητα της ελληνικής
Μακεδονίας, που ήσαν αντίθετες με την ατυχή απόφαση της Ε’ ολομέλειας της Κ.Ε.
του ΚΚΕ (1949), με την οποία είχε επαναφερθεί το σύνθημα της Γ’ Διεθνούς για
«αυτοδιάθεση των Σλαβομακεδόνων». Για να μην προκληθεί διάσπαση, και μάλιστα
λίγες μέρες προ των εκλογών, ο Πασαλίδης δέχθηκε να δηλώσει ότι ο στρατηγός
Γρηγοριάδης δεν μίλησε ως εκπρόσωπος της ΕΔΑ, αλλά εξέφρασε τις προσωπικές του
απόψεις. Έτσι ορίζεται ως εκπρόσωπος της ΕΔΑ για να μιλήσει από το ΕΪΡ ο
Μιχάλης Κύρκος, αλλά η κυβέρνηση δεν του έδωσε άδεια να εκφωνήσει λόγο, αφού
είχε μιλήσει προηγουμένως ο Γρηγοριάδης. Η «Δημοκρατική» την επομένη,
δημοσίευσε τον λόγο που θα εκφωνούσε ο Μιχ. Κύρκος, ο οποίος μεταξύ άλλων
τόνιζε:

Η Φωνή της Ελλάδος

«Εις την σφαίραν της κυριάρχου εσωτερικής πολιτικής, θα αγωνισθώμεν διά την
αποκατάστασιν και πλήρη και ουσιαστικήν λειτουργίαν των δημοκρατικών
ελευθεριών του λαού». Και πρόσθεσε: «Αντιστρατευόμεθα την συμμετοχήν της
Ελλάδος εις πολεμικάς επιχειρήσεις ξένας προς τα αποκλειστικά συμφέροντα του
Ελληνικού Λαού ως π.χ. η επιχείρησις της Κορέας, και ζητούμεν την άμεσον
ανάκλησιν τού εκεί σταλέντος ελληνικού εκστρατευτικού σώματος. Η φωνή της
Ελλάδος είναι ασθενής, διότι η Ελλάς είναι χώρα μικρά. Αλλ’ η φωνή του
ελληνικού λαού είναι ισχυροτέρα. Και η φωνή αυτή, απ’ τού βράχου της
Ακροπόλεως εκκινούσα, ας προσεγγίσει προς τας πέντε κραταιάς δυνάμεις, ίνα διά
καταλλήλου και προσφόρου μεταξύ των συνεννοήσεως, κατοχυρώσουν την ανθρωπότητα
κατά της πολεμικής απειλής, και χαρίσωσιν εις αυτήν, αδιατάρακτον και δικαίαν
ειρήνην…».

«Όχι δεν είναι χαμένη η ψήφος σας»

Ο στρατηγός Νεόκ. Γρηγοριάδης. Η προεκλογική ομιλία του το 1951 στο ραδιόφωνο προκάλεσε τη δυσαρέσκεια του ΚΚΕ. (Σκίτσο του Νικ. Καστανάκη)

Στη ραδιοφωνική ομιλία του ο πρόεδρος του ΣΚΕΛΔ Αλέξ. Σβώλος έδωσε έμφαση στη
σημασία της ψήφου προς τους σοσιαλιστές, λέγοντας: «Σας ομιλεί ένα κόμμα, που
τα μεγάλα κόμματα απεφάσισαν να εξοντώσουν με το τερατούργημα του εκλογικού
νόμου των. Εμπιστευόμεθα όμως σε σας. Μας πολεμά η Δεξιά και το Κέντρον,
επειδή είμεθα Αριστεροί και τους αφαιρούμεν παραπλανημένην πελατείαν. Μας
πολεμά το ΚΚΕ επειδή δεν είμαστε υποτακτικοί του. Αλλ’ εμείς πιστεύομεν και το
απεδείξαμεν με συνέπειαν και ειλικρίνειαν, ότι είμεθα το αληθινόν κόμμα του
Ελληνικού λαού, που εκφράζει τους πόθους του για Δημοκρατία, ειρήνη,
ελευθερία, δουλειά, πρόοδο, ομαλότητα, ισοπολιτεία, δικαιοσύνη και πραγματική
κοινωνική αλλαγή. Θα σας πουν ότι η ψήφος σας υπέρ ενός μικρού κόμματος θα
πάει χαμένη. Όχι. Δεν είναι χαμένη η ψήφος σας, αν με αυτήν στείλετε εις την
Βουλήν έστω και ολίγους αντιπροσώπους, που θα μεταφέρουν την φωνήν σας, την
φωνήν σας γνήσια, σαν πολιτικοί εκφρασταί του εργαζόμενου λαού. Τι σας ωφελεί
αν ψηφίσετε τα λεγόμενα μεγάλα κόμματα, που δεν θα εκπροσωπούν στην πράξη τα
συμφέροντα και τους πόθους σας;»…

Σ’ όλη την προεκλογική περίοδο, η «Δημοκρατική» κατηγορούσε το ΣΚΕΛΔ για
«διασπαστική τακτική». Στις 31 Αυγούστου 1951 ο Ηλ. Τσιριμώκος έστειλε μακρά
επιστολή στη «Δημοκρατική», με την οποία για μιαν ακόμη φορά, αποσαφήνιζε τις
θέσεις του ΣΚΕΛΔ, και μεταξύ άλλων υπογράμμιζε: «Το κόμμα μας είχε την
πεποίθησιν, την οποίαν έχει εκφράσει και δημοσία, ότι ο Δημοκρατικός
Συναγερμός κατεσκευάσθη από αρριβίστες και χαφιέδες διά να διασπάσουν το
λαϊκόν κίνημα και έβλαψαν τον δημοκρατικό αγώνα διότι, διά να παραπλανήσουν
τους ψηφοφόρους της Αριστεράς, έδωσαν εις την “κίνησίν” των (με παράδοξον
θάρρος) το χρώμα του υποκαταστάτου του ΚΚΕ, αδιάλλακτον και
“υπερεπαναστατική”. Με τέτοιου είδους κίνησιν το κόμμα μας δεν επιθυμεί να
έλθει ούτε καν εις συνομιλίας. Την ιδίαν γνώμην είχε και ο μακαρίτης
Σοφιανόπουλος. Ο Σοφιανόπουλος επείσθη να μετάσχει εις συζητήσεις δι’
αντιπροσώπου του, κατόπιν παρακλήσεως του κ. Πασαλίδη και ρητής δηλώσεώς του,
ότι έχει και εκείνος και σεις (εννοούσε τον Μιχ. Κύρκο, διευθυντή της
“Δημοκρατικής” προς τον οποίον απηύθυνε την επιστολή) τας αυτάς γνώμας περί
Δημοκρατικού Συναγερμού και ότι η τελική ενότητα θα εγίνετο μεταξύ ΣΚΕΛΔ,
Σοφιανόπουλου, Πασαλίδη και Κύρκου και ο Δημοκρατικός Συναγερμός θα εξεβάλλετο
τη φροντίδι σας. Κατόπιν αυτών των διαβεβαιώσεων προς ημάς του Σοφιανόπουλου,
εδέχθημεν να μετάσχωμεν εις τας συζητήσεις. Ελάβαμε παρ’ όλα αυτά την πρόνοιαν
να δηλώσωμεν ότι ημείς αντιμετωπίζομεν την συνεργασίαν με νόμιμα κόμματα,
διότι παρέχουν συνομιλητάς υπευθύνους ανθρώπους και έχουν βασικάς αρχάς, που
τα ξεχωρίζουν από κάθε άλλο. Και εξεφράσαμεν την ελπίδα ότι αι βασικαί αρχαί
του Δημοκρατικού Συναγερμού θα διευκρινίζοντο κατά την συζήτησιν επί του
προγράμματος. Η περαιτέρω εξέλιξις δεν ήρε φυσικά την επιφύλαξίν μας…».

Στη συνέχεια της επιστολής του προς τον Κύρκο, ο Τσιριμώκος εξήγησε για ποιο
λόγο τελικά το ΣΚΕΛΔ κατέβαινε μόνο του στις εκλογές της 9ης Σεπτεμβρίου:
«Όταν ο κ. Πλαστήρας ηρνήθη την συνεργασίαν μαζί μας, η Κεντρική Επιτροπή του
κόμματός μας ευρέθη προ του διλήμματος: Να πραγματοποιήσει μίαν ένωσιν με την
ΕΔΑ αντίθετον προς τας ιδικάς της αντιλήψεις διά τον τρόπον με τον οποίον
πρέπει να διεξαχθεί ο δημοκρατικός αγών ή να αναδεχθεί το βάρος ενός σκληρού
εκλογικού αγώνος διά να δύναται να είπει προς τον Λαόν την αλήθειαν. Εκλογικώς
μάς συνέφερε το πρώτον. Επροτιμήσαμε όμως το δεύτερον, διότι αυτό εκρίναμεν
ότι είναι το πολιτικόν μας καθήκον: Η καθοδήγηση του λαϊκού κινήματος εις τον
δρόμον της νομιμότητας και της γονίμου δημοκρατικής πάλης…».

Η συγκέτρωση

Ο Στ. Ηλιόπουλος επέμενε ότι η ΕΔΑ έπρεπε να κινηθεί στα νόμιμα πλαίσια. Στη φωτογραφία: Ηλ. Τσιριμώκος, Βασ. Εφραιμίδης και Στ. Ηλιόπουλος συζητούν φιλικά

Τη Δευτέρα 3 Σεπτεμβρίου 1951, πραγματοποιήθηκε η προεκλογική συγκέντρωση της
ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη. Παρά την αστυνομοκρατία, πυκνές μάζες λαού κατέκλυσαν την
πλατεία Αριστοτέλους με πλακάτ και πανό που ανέγραφαν συνθήματα για ειρήνη,
δημοκρατία, κ.λπ. Η εμφάνιση του Πασαλίδη προκάλεσε θύελλα ενθουσιασμού. Τον
πρόεδρο της ΕΔΑ συνόδευαν ο Μιχάλης Κύρκος, ο δικηγόρος Μιχάλης Βουρνάς και ο
Χαρ. Μελανιφίδης. Κάτω από συνεχείς επευφημίες, ο Πασαλίδης διεκήρυξε: «Εμείς
είμαστε οι Έλληνες που αγωνιζόμαστε για τα δίκαια του λαού μας. Εμείς είμαστε
οι Έλληνες που δοξάζουμε τον Παρθενώνα σαν ενσάρκωση του ελεύθερου πνεύματος
του Ελληνισμού, που είναι ολότελα αντίθετο προς το σκοτεινό πνεύμα που
συμβολίζει η Μακρόνησος. Εμείς είμαστε οι Έλληνες που δοξάζουμε τη βασανισμένη
Ελλάδα και τρεις φορές θα δοξάσουμε την Ελλάδα της ειρήνης, της δημοκρατίας,
της αμνηστίας…». Την ίδια μέρα δημοσιεύθηκε στη «Δημοκρατική» υπόμνημα του
εξόριστου αρχηγού του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας Κώστα Γαβριηλίδη που έστειλε
στον γραμματέα του βασιλιά Παύλου, με το οποίο του επεσήμαινε την αδικία για
την παράνομη παράταση των εκτοπίσεων, τόσο της δικής του, όσο και άλλων
εξορίστων.

Ο Μήτσος Μαριόλης που μίλησε σε προεκλογική συγκέντρωση της ΕΔΑ στον Πειραιά,
δήλωσε: «Η έντονος προσπάθεια η οποία κατεβλήθη από μέρους της ΕΔΑ Πειραιώς
και η πολύτιμος συνδρομή της νεολαίας, συνέβαλον ώστε να κατορθωθεί σε μικρό
χρονικό διάστημα να υπερνικηθούν τα εμπόδια, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε
ούτε μία πεντάρα και από ελάχιστες προσφορές τις οποίες προσέφεραν αυθορμήτως
οι εργαζόμενοι, κατορθώθη να εκτυπωθούν μόνο τα ψηφοδέλτια, ένα μέρος των
οποίων έγινε επί πιστώσει. Σημειωτέον ότι δεν κατέστη δυνατόν, λόγω ελλείψεως
οικονομικών μέσων, να εκτυπωθεί ούτε μία προκήρυξις προς τον Πειραϊκόν λαόν
και να λειτουργήσει κατάλληλον εκλογικόν κέντρον…».

10,57% και 10 έδρες

Την Παρασκευή 7 Σεπτεμβρίου, έγινε η προεκλογική συγκέντρωση της ΕΔΑ στην
Αθήνα. Πλήθη κόσμου κατέκλυσαν την πλατεία Κλαυθμώνος, ενώ ισχυρές αστυνομικές
δυνάμεις υπήρχαν γύρω, με προκλητική παρουσία για εκφοβισμό. Παρά ταύτα, ο
λαός δεν κάμφθηκε, και δεν έλειψε ο ενθουσιασμός και ο ζωηρός παλμός. Ομιλητές
ήσαν ο Πασαλίδης, ο Βασίλης Εφραιμίδης και ο Κώστας Μπασιάκος. Στην αρχή του
λόγου του ο Πασαλίδης αναφέρθηκε στους σκληρούς και αιματηρούς αγώνες του
ελληνικού λαού για να μπορέσει να κρατήσει ψηλά τη σημαία της εθνικής τιμής
του και της δημοκρατίας και τόνισε ότι οι αγώνες του ελληνικού λαού
συνεχίζονταν. Καταφέρθηκε κατά των κυβερνώντων οι οποίοι «φροντίζουν να
δικαιολογούν την επέμβαση των ξένων στη χώρα μας, με τον μύθον ότι απειλείται
η εθνική μας ανεξαρτησία» και πρόσθεσε: «Η πολιτεία των κυβερνήσεων της
εξαετίας υπήρξε πολιτεία των καταχρήσεων, της ηθικής καταπτώσεως και διαφθοράς
που υποδούλωσε τη χώρα μας στα ξένα συμφέροντα, κατήργησε τις συνταγματικές
ελευθερίες και ωδήγησε τον λαό μας κάτω από τους υπέρογκους εξοπλισμούς, στην
οικονομική εξαθλίωση. Η ΕΔΑ θ’ αγωνισθεί να πάψουν να στέλνονται τα παιδιά της
Ελλάδας στην Κορέα για τα ξένα συμφέροντα. Θα αγωνισθεί για την
δημοκρατικοποίηση της Ελλάδας, για την κατάργηση του νόμου 509 και των
επιτροπών ασφαλείας. Η ΕΔΑ θα επιδιώξει ίση φιλία με όλες τις δυνάμεις που
αναγνωρίζουν και σέβονται την ανεξαρτησία της Ελλάδας και τα κυριαρχικά
δικαιώματα του λαού…». Τέλος, κάλεσε το λαό να πυκνώσει τις τάξεις της ΕΔΑ,
και να δώσει τη νίκη «στους αληθινούς εκπροσώπους του λαού»… Οι εκλογές της
9ης Σεπτεμβρίου 1951 διεξήχθησαν με σχετική ησυχία σε ολόκληρη τη χώρα. Στις
κάλπες κατέβηκαν 9 κόμματα (μαζί με τους αρχειομαρξιστές που πήραν μόνο 53
ψήφους) και διάφοροι ανεξάρτητοι. Τα τελικά αποτελέσματα που, με την
καθυστέρηση των στρατιωτικών τμημάτων, ανακοινώθηκαν… 17 μέρες μετά τις
εκλογές, είναι αυτά που βλέπουμε στον πίνακα.