Η παγκοσμιοποίηση και οι εχθροί της

Οι πολέμιοι. Χιλιάδες διαδηλωτές στη Γένοβα θα επιχειρήσουν βίαια να σταματήσουν τη «Σύνοδο των 8», όπως έκαναν και στο Γκέτεμποργκ

Μετά το Σιάτλ, η Πράγα. Μετά την Πράγα, η Λισσαβώνα, η Νίκαια και το
Γκέτεμποργκ. Τώρα ήρθε η σειρά της Γένοβας. Χιλιάδες διαδηλωτές θα
προσπαθήσουν να στρέψουν τα φώτα της δημοσιότητας επάνω τους επιχειρώντας
βίαια να σταματήσουν τη «Σύνοδο των 8» μαζί με τη Ρωσία, στο μεγάλο αυτό
ιταλικό λιμάνι. Οι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης είναι ασαφές τι ακριβώς δεν
θέλουν. Εξίσου άγνωστο είναι το τι ακριβώς θέλουν. Κι αυτό επειδή τα συνθήματά
τους είναι αντιφατικά, συγκεχυμένα και κατά κύριο λόγο κοινωνικά άδικα.

Βασικό επιχείρημα των εχθρών των ελεύθερων αγορών είναι πως αυτές προκαλούν
κοινωνικές αδικίες και ανισότητες. Τα εμπειρικά στοιχεία που ο καθένας θα
μπορούσε να συγκεντρώσει αποδεικνύουν πως τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι.
Οι ελεύθερες αγορές βελτιώνουν το επίπεδο ζωής των φτωχών κυρίως λαών του
Τρίτου Κόσμου μιας και επιτρέπουν την προώθηση των φτηνών τους προϊόντων στις
ακριβές αγορές της Δύσης, ενώ διευκολύνουν τις επενδύσεις στις οικονομίες
τους, εφ’ όσον το χαμηλότερο κόστος ελκύει τις μεγάλες εταιρείες της Δύσης.
Αντίθετα, τα αιτήματα των διαδηλωτών του Σιάτλ και του Γκέτεμποργκ, που
ζητούσαν την εφαρμογή των εργατικών νόμων της Δύσης σε όλες τις αναπτυσσόμενες
χώρες, το κλείσιμο των συνόρων στο ελεύθερο διεθνές εμπόριο και την επιβολή
ελέγχων στη διακίνηση κεφαλαίων και συναλλάγματος, θα οδηγούσαν τους φτωχούς
εργάτες της Αφρικής και της Ασίας στην ανεργία και τα παιδιά τους στην πείνα,
στις θανατηφόρες αρρώστιες και την πορνεία.

Δεν είναι τυχαίο το σχόλιο υπουργού χώρας τής πρώην Σοβιετικής Ένωσης στη
διάρκεια των επεισοδίων στο Σιάτλ: «Δουλέψαμε σκληρά για να γίνουμε δεκτοί
στον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου. Και τώρα δεν μπορούμε να φθάσουμε στην πόρτα
για να μπούμε μέσα»!! Όπως σημείωσε ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος, και
σκληρός πολέμιος του νεοφιλελευθερισμού, Πωλ Κρούγκμαν: «Οι διαδηλωτές είτε
δεν έχουν εγκέφαλο είτε δεν γνωρίζουν να τον χρησιμοποιούν»!!

Αυτοί που κινητοποιούνται σε όλες τις διεθνείς συναθροίσεις για το μέλλον των
παγκόσμιων αγορών και το διεθνές εμπόριο και εκείνοι που βρίσκονται πίσω τους
είναι κυρίως οι ακόλουθοι: κατ’ αρχήν οι παραδοσιακές εταιρείες της λεγόμενης
παλιάς οικονομίας που αντιπαθούν τον ανταγωνισμό και προτιμούν τον
προστατευτισμό των επιδοτήσεων και τον έλεγχο των εισαγωγών. Μία απ’ αυτές
αποκαλύφθηκε πως είχε χρηματοδοτήσει τις εκδηλώσεις στο Σιάτλ!!

Είναι επίσης πολλά συνδικάτα αναπτυγμένων χωρών που φοβούνται τον ανταγωνισμό
της φθηνότερης εργασίας από κράτη του Τρίτου Κόσμου και την ευχέρεια των
βιομηχανιών των δικών τους χωρών να μεταφέρονται σε άλλες χώρες και ηπείρους.

Είναι ανάμεσά τους επίσης οι οπαδοί του προστατευτισμού και της απομόνωσης,
κυρίως λαϊκιστές νεοφασίστες τύπου Χάιντερ και Μπουκάναν, που επιχειρούν να
στηρίξουν το εισόδημα των βιομηχανικών εργατών των κρατών τους αποκλείοντας
από τις εθνικές τους αγορές τα φθηνότερα προϊόντα των χωρών του Τρίτου Κόσμου
και τους μετανάστες-εργάτες από τις χώρες αυτές. Βασικό σύνθημα στην
Ουάσιγκτον και το Σιάτλ ήταν ο αποκλεισμός της Κίνας από τον Διεθνή Οργανισμό
Εμπορίου.

Κινητοποιούνται επίσης και ομάδες παλαιοκομμουνιστών που βρίσκουν την ευκαιρία
να πάρουν ένα είδος ρεβάνς από κάποιο νοητό αντίπαλο ­ την παγκοσμιοποίηση ­
που κατά κάποιον τρόπο εκφράζει τον καπιταλισμό.

Κοντά σε όλους αυτούς βρίσκονται και οι φοβισμένοι αντίπαλοι κάθε τι
καινούργιου. Σαν τους Λουδίτες που έσπαγαν ρολόγια για να σταματήσει ο χρόνος
και τους Οπαδούς της Επίπεδης Γης που ήθελαν να ματαιώσουν την αντίληψη πως η
Γη είναι στρογγυλή. Όλους εκείνους δηλαδή που αντιδρούν φοβισμένα σε κάθε νέα
κατάκτηση της τεχνολογίας.

Εμφανίζεται έτσι το αντιφατικό φαινόμενο να συσπειρώνονται στις δυναμικές
κινητοποιήσεις κατά του ελεύθερου διεθνούς εμπορίου πολλά κομμουνιστικά
εργατικά συνδικάτα της Ευρώπης, οι αναρχικές συσπειρώσεις χωρών της Μεσογείου,
τα ρατσιστικά και σούπερ εθνικιστικά κινήματα της Κεντρικής Ευρώπης και της
Αμερικής, καθώς και συντεχνιακά εργατικά κινήματα της Δύσης που αγωνίζονται
για την εξασφάλιση κρατικών επιδοτήσεων, για εσωστρεφή προστατευτισμό και για
την απαγόρευση της εισόδου ξένων εργατών στις χώρες τους.

Αυτή η περίεργη συμμαχία παραδοσιακών παλαιο-κομμουνιστών και εθνικιστών
ξενόφοβων ακραιο-συντηρητικών συνθέτει τελικά ένα κοκτέιλ αντιφατικότητας,
ασάφειας και, σε τελική κατάληξη, παράλογης έκρηξης βίας.

Δεν είναι βέβαια η ανισότητα η ουσία του προβλήματος. Διότι οι ανισότητες
γίνονται μεγαλύτερες όσο περισσότερο βελτιώνεται η απόδοση της οικονομίας. Εν
τούτοις ελάχιστοι τότε ενοχλούνται. Διότι σχεδόν όλα τα κοινωνικά στρώματα
απολαμβάνουν μέρος της ευημερίας. Εφ’ όσον όλων το εισόδημα αυξάνεται, δεν
έχει ιδιαίτερη σημασία αν κάποιων αυξάνεται περισσότερο από τους άλλους. Όταν
όμως οι οικονομίες τελματώνουν, μεγαλώνουν οι αντιδράσεις και οι γκρίνιες.

Αν και τότε οι ανισότητες μειώνονται. Με τη σημερινή κρίση των χρηματιστηρίων
οι εύποροι χάνουν ολόκληρες περιουσίες. Η ψαλίδα της ανισότητας με τους
φτωχότερους έτσι κλείνει. Οι πρώτοι βλέπουν να μειώνεται η περιουσία τους. Οι
άλλοι όμως φοβούνται μήπως χάσουν τις δουλειές, τα σπίτια και τις οικογένειές
τους. Η οργή τους λοιπόν μεγαλώνει…

Καμία βέβαια παγκοσμιοποίηση δεν εμποδίζει τις ενδιαφερόμενες χώρες να
εφαρμόσουν όποιο κοινωνικό μοντέλο επιθυμούν. Όπως σωστά σημειώνει ο Adair
Turner στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του Just Capital (Λονδίνο: MacMillan,
2001), το ευρωπαϊκό μοντέλο των κοινωνικών παροχών μπορεί ελεύθερα να
εφαρμοσθεί σε ένα περιβάλλον διεθνών ανοιχτών αγορών. Μόνο που το μοντέλο αυτό
σημαίνει περισσότερους φόρους και μικρότερες αμοιβές για τους πληθυσμούς της
Δύσης. Και για την ώρα, ενώ όλοι επιθυμούν τις παροχές, κανείς δεν φαίνεται να
δέχεται τις ανάλογες επιιβαρύνσεις…

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι η ανισότητα, αλλά η φτώχεια. Και αποτελεί ευθύνη
των κυβερνήσεων της Δύσης να εξαφανίσουν από τις κοινωνίες τους τη φτώχεια.
Μόνον έτσι θα εκτονωθούν οι αντιδράσεις και θα κατασιγάσουν οι ανησυχίες των
μεσαίων κυρίως κοινωνικών στρωμάτων που αισθάνονται την ανασφάλεια μιας
ρευστής και αβέβαιης οικονομικής και επαγγελματικής εξέλιξης.