ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σνομπισμός από τα κάτω

Περνάνε τα καλοκαίρια και η παλιά εκείνη πρόβλεψη πως η Ελλάδα θα γίνει
«χώρα γκαρσονιών» (ενός επιπέδου εννοείται) δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.

Φυσικά, κάθε χρόνο εξακολουθούν να καταφθάνουν οι τουρίστες με την προσδοκία
πως θα βρουν αυτό που φαντάζονταν τους προηγούμενους μήνες. Άνεση πάνω απ’
όλα. Αλλά εδώ ακριβώς ανακύπτει το πρόβλημα. Όσο οι ξένοι ζητούν διακαώς τις
ευκολίες, τόσο η σερβιτόρα χώρα δυσκολεύεται να τις προσφέρει.

Δεν είναι ότι λείπουν τα μέσα για τη βελτίωση των υπηρεσιών. Είναι ότι
παραμένει ισχυρή στην κοινή συνείδηση, η σύνδεση της εξυπηρέτησης με τη
δουλικότητα. Το να δέχεται μια παραγγελία από τον αλλοδαπό ο ντόπιος, φθάνει
να θεωρείται ισοδύναμο με το να του κάνει ένα χατίρι αδικαιολόγητο. Η ίδια η
χειρονομία της παραγγελίας μοιάζει ανάλογη με πρόκληση. Πίσω από το
ευγενέστερο «θα μπορούσα να έχω;…» αντηχεί το προσβλητικό «φέρε!».

Μπερδεύεται εδώ το δικαίωμα του πελάτη με την υποχρέωση του εργαζομένου,
μπερδεύονται όλα και καταλήγουν σ’ έναν κρυφό αγώνα ανάμεσα σ’ εκείνον που
διαθέτει το χρήμα και σ’ εκείνον που διαθέτει το ποτήρι με το νερό.

Με άλλα λόγια, δύσκολο να παιχθεί ως το τέλος ο ρόλος του Υποδοχέως στην
Ελλάδα. Γιατί σ’ αυτή τη χώρα μπορεί ο περαστικός να ειδοποιήσει κάποιον πως
του έπεσε ένα χαρτάκι από την τσέπη. ‘Η ένας οδηγός να φωνάξει σ’ έναν άλλο
πως η πόρτα του αυτοκινήτου του δεν έκλεισε καλά. Αν όμως ανατεθεί σ’ αυτόν
τον ίδιο τον εθελοντή να εκτελέσει κάτι παρόμοιο, τότε το πιθανότερο είναι να
αγανακτήσει. Υπάρχει λοιπόν πάντα ένα περιθώριο για δράσεις και αντιδράσεις
που δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί. Στη χώρα αυτή δεν σου δίνουν αυτό που
ζητάς, μπορεί όμως να σου δώσουν αυτό που δεν περιμένεις.

Αυτό ισχύει βέβαια και στον τουρισμό. Αδύνατον να στερεωθεί μια σχέση τυπικά
εμπορική εδώ. Ο ξενοδόχος δεν πουλά ένα αντικείμενο ή μια υπηρεσία, ενοικιάζει
μάλλον έναν τόπο και έναν κόσμο. Αυτό το «γαλάζιο» θα το χαρούν κάποιοι που
δεν είναι γηγενείς. Κι αμέσως χτυπάει εκείνο το νεύρο που συνήθως χτυπάει όταν
οι άλλοι απολαμβάνουν αυτό που θα έπρεπε να το απολαύσουμε εμείς. Το σύνδρομο
της υπεξαίρεσης.

Το αίσθημα πως την ώρα που ο πελάτης ξαπλώνει στην παραλία, αφαιρεί τη
δυνατότητα από τον ντόπιο να ξαπλώσει κι αυτός. Γιατί ο τελευταίος δεν έχει
τον χρόνο. Πρέπει να εργαστεί, να τηρήσει τα συμφωνημένα. Θεραπεύεται άραγε η
πληγή του αυτή με όσα εισπράττει; Ικανοποιείται κάπως επειδή μαζί με τον
λογαριασμό παίρνει και το φιλοδώρημα; Προφανώς όχι.

Αν συνέβαινε αυτό δεν θα μιλούσαμε ακόμη για το πρόβλημα ποιότητας στον
τουρισμό. Δεν θα παραδέχονταν τις τόσες ελλείψεις κράτος και ιδιώτες.

Επομένως τι μένει; Τι άλλο από το να βρεθεί ο εργαζόμενος σ’ ένα πλαίσιο
πολυτέλειας, έτσι που να εργάζεται κολακευμένος. Νιώθοντας πως είναι μέρος
αυτού του νέου σκηνικού (με την υποβλητικότητα και την τάξη του) θα αποκτήσει
τους τρόπους ενός υπευθύνου για τη διατήρηση της όλης ατμόσφαιρας. Το καθεστώς
της αγγαρείας θα το διαδεχθεί ένα πρωτόκολλο επίδειξης. Χρειάζεται αυτός ο
«αέρας» στο ύφος. Στον τομέα των υπηρεσιών είναι προτιμότερος ο σνομπισμός των
υπαλλήλων από την εκδικητική τους αγένεια.

Είναι καιρός αυτή η χώρα να γίνει λιγότερο «απλή και συμπαθητική». Να κοστίζει
στον επισκέπτη της πιο ακριβά. Αλλά κι εκείνος να ξέρει πως όταν ζητάει ένα
ποτήρι νερό, δεν θα έχει πέσει εκεί μέσα ούτε σταγόνα από κάποιο σιχτίρισμα.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.