Στη δίνη της κρίσης οικονομία και αγορά

Τα πρώτα σοβαρά εμπόδια στην πορεία βελτίωσης που ακολουθεί τα τελευταία έτη
βλέπει πλέον η ελληνική οικονομία, με αποτέλεσμα να αναθεωρούνται προς το
χειρότερο οι προβλέψεις για την εξέλιξη των βασικών της μεγεθών.

Τα εμπόδια θέτει η σοβαρή, όπως αποδεικνύεται πλέον, επιδείνωση της εικόνας
της διεθνούς οικονομίας, σε συνδυασμό με την αρνητική πορεία του
Χρηματιστηρίου, ενώ πρόσφατα την εικόνα συμπλήρωσε η κρίση στην κυβέρνηση.

Προσγείωση ανάπτυξης

Ο πρώτος δείκτης ο οποίος θα επηρεασθεί από όσα προαναφέρθηκαν, θα είναι,
βεβαίως, ο ρυθμός ανάπτυξης, δηλαδή η αύξηση του ΑΕΠ σε σύγκριση με τον
προηγούμενο χρόνο. Οι πληροφορίες από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας
αναφέρουν ότι στο εξαμηνιαίο δελτίο θα προβλέπεται ένας ετήσιος ρυθμός
ανάπτυξης της τάξεως του 4,6%, έναντι μιας αρχικής προβλεψης, η οποία είχε
περιληφθεί και στον προϋπολογισμό του 2001, για 5%.

Όπως αναφέρουν πηγές του ΥΠΕΘΟ, η υποχώρηση αυτή οφείλεται εν μέρει στη διεθνή
επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης, αλλά εν μέρει και στην αναθεώρηση του
περυσινού ΑΕΠ, κάτι που ανέβασε τη βάση υπολογισμού για το φετινό. Έτσι, το
ΑΕΠ του 2000 υπολογίζεται πλέον, απολογιστικώς, ότι αυξήθηκε κατά 4,3% και όχι
κατά 4,1% που είχε αναφερθεί παλαιότερα.

Σε ό,τι αφορά τη διεθνή επιβράδυνση, το υπουργείο δέχεται ότι αυτή θα υπάρξει
και θα επηρεάσει την ελληνική οικονομία, αλλά δεν υιοθετεί τα πιο απαισιόδοξα
σενάρια, τα οποία έχουν επικρατήσει το τελευταίο διάστημα.

Έτσι, σύμφωνα με πληροφορίες, υπολογίζει ότι το ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα
αυξηθεί περίπου κατά 2,4% και στη Γερμανία, που αποτελεί και τον κύριο
προορισμό των ελληνικών εξαγωγών, κατά 2,2%. Αντίθετα, το τελευταίο διάστημα
έχουν διατυπωθεί εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες ο ρυθμός ανάπτυξης στη
Γερμανία μπορεί να πέσει και κάτω από το 2%.

Όπως, όμως, υποστηρίζουν οι πηγές του ΥΠΕΘΟ, οι εξαγωγές μας στις ευρωπαϊκές
χώρες αφορούν κυρίως τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης, τα οποία δεν
αναμένεται να επηρεασθούν σημαντικά από την υποχώρηση της ανάπτυξης στις χώρες
αυτές.

Επίσης, οι ίδιοι υπολογίζουν ότι ο ρυθμός ανάπτυξης θα επηρεασθεί θετικά από
την παρατηρούμενη μεγάλη πιστωτική επέκταση (τα δάνεια αυξάνονται με ρυθμούς
της τάξεως του 50%), η οποία θα δημιουργήσει ζήτηση ικανή να τροφοδοτήσει την
ανάπτυξη. Όμως, εκτός από την αβεβαίοτητα σχετικά με το μέγεθος της κρίσης
στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, υπάρχει αβεβαιότητα και ως προς την πορεία εκτέλεσης
των έργων του ΚΠΣ, στα οποία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό οι προσδοκίες
ανάπτυξης στη χώρα μας. Εκεί έχει ήδη σημειωθεί καθυστέρηση και αν η πολιτική
κατάσταση οδηγήσει σε αναβολή αποφάσεων, ενδεχομένως θα καθυστερήσουν έργα, με
αποτέλεσμα να καθυστερήσει ο ρυθμός ανάπτυξης.

Από την άλλη πλευρά, ο ιδιωτικός τομέας εμφανίζει θετικές προσδοκίες σε ό,τι
αφορά τις επενδύσεις, και προβλέπει ρυθμό αύξησής τους κατά 13%.

Ο πληθωρισμός

Το άλλο κρίσιμο μέγεθος που επηρεάζεται, είναι ο πληθωρισμός. Σχεδόν όλη η
Ευρώπη κινείται πλέον σε πληθωριστικά επίπεδα πάνω από το 3%, παραβιάζοντας
βάναυσα τον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για σταθερότητα των τιμών,
που την ορίζει ως ποσοστό 2%. Η Ελλάδα πρωτοστατεί με 3,6%, τον Μάιο, ενώ τον
Ιούνιο αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο το ποσοστό αυτό.

Στη συνέχεια, το οικονομικό επιτελείο ευελπιστεί ότι θα αρχίσει η σταδιακή
υποχώρηση, αλλά προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα κλείσει πολύ πάνω από τις
αρχικές εκτιμήσεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η εξαμηνιαία έκθεση θα προβλέπει πληθωρισμό 3,1% -3,2%
για το 2001.

Αν, όμως, επηρεασθούν οι μισθολογικές διαπραγματεύσεις από τον ήδη υψηλό
πληθωρισμό, το αποτέλεσμα θα είναι πιθανότατα δυσμενέστερο.

Επίσης, ο δείκτης θα επηρεασθεί, αν αυξηθεί κι άλλο η τιμή του πετρελαίου και
αν πέσει κι άλλο η ισοτιμία του ευρώ. Κάτι που, φυσικά, δεν μπορεί να
αποκλεισθεί.

Αυτό, όμως, που ανησυχεί ιδιαιτέρως το οικονομικό επιτελείο, είναι ο κίνδυνος
όχι απλώς να μην κλείσει ο προϋπολογισμός με πλεόνασμα, αλλά να εμφανίσει
τελικώς έλλειμμα.

Ο προϋπολογισμός του 2001 προβλέπεται ότι θα κλείσει με πλεόνασμα 0,5% του ΑΕΠ
και σ’ αυτό θα επιμείνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας στην εξαμηνιαία
έκθεσή του.

Όμως, στην πραγματικότητα έχουν αρχίσει να ισχυροποιούνται οι ενδείξεις ότι ο
στόχος αυτός δεν θα επιτευχθεί, κυρίως λόγω της υστέρησης των εσόδων, που έχει
αρχίσει να εμφανίζεται.

Η υποχώρηση του Χρηματιστηρίου έχει συμβάλει σημαντικά σ’ αυτή την εξέλιξη,
αφού έχει οδηγήσει σε μείωση των φορολογικών εσόδων από τις σχετικές
συναλλαγές, ενώ έως το τέλος του χρόνου υπολογίζεται ότι η σχετική υστέρηση θα
φτάσει τα 300 δισ. δρχ.

Εξάλλου, άλλα 200 δισ. δρχ. υστέρηση υπολογίζεται ότι θα επιφέρει η μείωση των
κερδών της βιομηχανίας.

Από την άλλη πλευρά, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας εκτιμούν ότι οι μειώσεις
αυτές θα αντισταθμισθούν εν μέρει από την υψηλή τιμή του πετρελαίου, η οποία
οδηγεί σε αντίστοιχα υψηλά έσοδα από τη φορολογία των σχετικών προϊόντων.
Μένει να αποδειχθεί ποια δύναμη θα υπερισχύσει. Πάντως, οι τεχνοκράτες του
υπουργείου λένε πλέον ότι «θα είμαστε ευχαριστημένοι με ισοσκελισμένο
προϋπολογισμό» και υπολογίζουν να τροποποιήσουν τις προβλέψεις τους περί τον
Νοεμβριο, όταν θα υποβάλουν το επικαιροποιημένο πρόγραμμα σταθερότητας.

Τέλος, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι για την ανεργία το εξαμηνιαίο δελτίο του
ΥΠΕΘΟ θα προβλέπει οριακή υποχώρηση σε σύγκριση με το 2000.

Η Σοφοκλέους χτυπά απασχόληση και επιχειρήσεις

Η μείωση της αξίας των χαρτοφυλακίων των επενδυτών και των θεσμικών είναι μόνο
μία πτυχή των επιπτώσεων της κρίσης του Χρηματιστηρίου. Η άλλη έχει να κάνει
με την απειλή της απασχόλησης, την αδυναμία άντλησης κεφαλαίων για τη
χρηματοδότηση επιχειρηματικών προγραμμάτων και τη μείωση των
χρηματοοικονομικών εσόδων για τις εταιρείες (εισηγμένες και μη) από την πώληση
χρεογράφων.

Όλα αυτά αυξάνουν την ανασφάλεια των καταναλωτών, καθώς ο οικογενειακός
προϋπολογισμός απειλείται και δημιουργούνται αλυσιδωτές αντιδράσεις:
μειώνονται οι αγορές, τα καταναλωτικά δάνεια, συρρικνώνονται τα έσοδα του
εμπορίου και των τραπεζών. Και αυτά, με τη σειρά τους, επιδεινώνουν το κλίμα
στη Σοφοκλέους.

Στον χρηματιστηριακό χώρο είναι γνωστό ότι πρώην πετυχημένα και
ακριβοπληρωμένα στελέχη ζητούν σήμερα δουλειά ή απειλούνται με απόλυση. Ο
πρόεδρος του ΣΕΔΥΚΑ (σύνδεσμος των ΕΛΔΕ) διετύπωσε πρόσφατα την εκτίμηση ότι
οι ΕΛΔΕ σήμερα λειτουργούν με το 50% του προσωπικού τού 1999. Το ποσοστό αυτό
αντιστοιχεί σε μεγάλο αριθμό εργαζομένων, αν λάβει κανείς υπόψη του ότι οι
ΕΛΔΕ ξεπερνούν τις 1.000 σε όλη τη χώρα.

Τα πράγματα στις χρηματιστηριακές εταιρείες δεν είναι καλύτερα. Η κερδοφορία
τους κινείται στα επίπεδα του 1997 και, αν διατηρηθεί το σημερινό επίπεδο
τζίρου στη Σοφοκλέους και δεν υπάρξει βελτίωση στις τιμές των μετοχών, τα
συνολικά κέρδη προ φόρων υπολογίζονται φέτος σε 36 δισ. δραχμές, έναντι 79
δισ. δραχμών το 2000 και 315 δισ. δραχμών το 1999.

Η μείωση αυτή της κερδοφορίας στα επίπεδα του 1997 (22,1 δισ. δραχμές) παρά
την αύξηση του τζίρου στο ΧΑΑ, οφείλεται στο γεγονός της μείωσης, στο μισό,
του μέσου περιθωρίου κέρδους προ φόρων. Το 1997 το ποσοστό αυτό ήταν 40,47%
και το 2000 διαμορφώθηκε γύρω στο 23%. Η συρρίκνωση αυτή του περιθωρίου
κέρδους προ φόρων οφείλεται στην πτώση των τιμών στο ΧΑΑ.

Από την πλευρά τους, οι εισηγμένες μπορούν σήμερα να αντλήσουν δύσκολα
κεφάλαια από τη Σοφοκλέους για να χρηματοδοτήσουν τα επενδυτικά τους
προγράμματα. Τα 6 τρισ. δραχμές που αντλήθηκαν στη διετία 1999-2000 φαντάζουν
σήμερα τεράστιο ποσό, καθώς από την αρχή του έτους έχουν αντληθεί περίπου 160
δισ. δραχμές. Αν η κερδοφορία των χρηματιστηριακών επέστρεψε στο 1997 και ο
γενικός δείκτης στο 1998, η άντληση κεφαλαίων επέστρεψε στο 1996.

Επιβράδυνση της ανάπτυξης βλέπει ο Παπαδήμος

Επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης, σε επίπεδο κάτω από το 4,5%, βλέπει πλέον
και η Τράπεζα της Ελλάδος, όπως είπε ο διοικητής της κ. Λουκάς Παπαδήμος μετά
τη συνάντησή του χθες με τον Πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη, τον οποίο ενημέρωσε
σχετικά με τις προβλέψεις της τράπεζας για την πορεία της οικονομίας.

Ο κ. Παπαδήμος είπε επίσης ότι ο πληθωρισμός θα σταθεροποιηθεί και ίσως και να
επιταχυνθεί στο προσεχές διάστημα, έναντι του ήδη υψηλού επιπέδου του 3,6% που
διαμορφώθηκε τον Μάιο. Προέβλεψε, εξάλλου, ότι η υποχώρηση προς το 3%
τοποθετείται πλέον στο τελευταίο τρίμηνο του έτους. Μάλιστα, επέστησε την
προσοχή της κυβέρνησης στην εφαρμογή της οικονομικής της πολιτικής με
αυστηρότητα, ώστε να μην υπάρξουν κίνδυνοι μεγαλύτερης αναζωπύρωσης του
πληθωρισμού.

Χαρακτηριστική των ανησυχιών για τον πληθωρισμό είναι η σύσκεψη που
πραγματοποιήθηκε χθες μεταξύ των υπουργών Εθνικής Οικονομίας κ. Γ.
Παπαντωνίου, Ανάπτυξης κ. Ν. Χριστοδουλάκη και Γεωργίας κ. Γ. Ανωμερίτη για τη
συγκράτηση των τιμών των αγροτικών προϊόντων, τα οποία πρωταγωνιστούν στις αυξήσεις.