Άσυλο και εκλογές

Παλιότερα, ήμουν πολιτικός. Πρόσφατα, ανέλαβα νέα καθήκοντα, ως Ύπατος
Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Ως πρωθυπουργός της Ολλανδίας, η ευθύνη
μου ήταν να φροντίζω τον ολλανδικό λαό.

ΓΕΝΕΥΗ

Ως επικεφαλής της Ύπατης Αρμοστείας, έχω να φροντίσω 21 εκατομμύρια ανθρώπους
σε ολόκληρο τον κόσμο, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι πρόσφυγες.
Σχεδόν ένα εκατομμύριο από αυτούς ζητούν άσυλο, άνθρωποι που ενδέχεται να
είναι πρόσφυγες, αλλά που η ιδιότητά τους δεν έχει ακόμη καθορισθεί.

Παρ’ όλο που είμαι επιφορτισμένος με ισχυρή νομική εντολή να προστατεύω τους
πρόσφυγες, δεν έχω καμιά δυνατότητα να επιβάλω τις αποφάσεις μου. Εξαρτώμαι
από την καλή πίστη των πολιτικών που ελέγχουν τις περίπου 150 χώρες όπου ζουν
αυτή τη στιγμή πρόσφυγες και άνθρωποι που ζητούν άσυλο. Όμως, μόλις πέντε
μήνες αφότου ανέλαβα τα καθήκοντά μου, βρίσκω αυτή τη δέσμευση ανησυχητικά
διαβρωμένη. Με ανησυχεί ο τόνος της πολιτικής συζήτησης για το άσυλο σε
αρκετές ανεπτυγμένες χώρες, πλούσια κράτη που έχουν την οικονομική δυνατότητα
να είναι πιο γενναιόδωρα απέναντι στους πρόσφυγες.

Σε ορισμένες χώρες, τη Σουηδία και την Ελβετία για παράδειγμα, παρά τις
πιέσεις του αυξημένου αριθμού ανθρώπων που ζητούν άσυλο, οι οποίοι καταφθάνουν
τα τελευταία χρόνια, οι πολιτικοί έχουν αποφύγει τον πειρασμό να ρίξουν λάδι
στη φωτιά με εμπρηστικές ρητορείες. Δυστυχώς, δεν έχει συμβεί το ίδιο σε
κάποιες άλλες χώρες, όπου ορισμένοι πολιτικοί φαίνονται αποφασισμένοι να
χρησιμοποιήσουν αυτούς που ζητούν άσυλο, μεταξύ των οποίων είναι πολλοί
πρόσφυγες, ως πολιτικό μπαλάκι για να προωθήσουν τις δικές τους εκλογικές
φιλοδοξίες.

Οι αιτήσεις

Οι άνθρωποι που ζητούν άσυλο έχουν γίνει προεκλογικό θέμα σε διάφορες
πρόσφατες και επικείμενες εκλογικές μάχες, με τις κυβερνήσεις και τα κόμματα
της αντιπολίτευσης να ανταγωνίζονται ποιος θα φανεί πιο σκληρός απέναντι στις
«κάλπικες» αιτήσεις για άσυλο που «πλημμυρίζουν» τις χώρες τους. Σε ορισμένα
κράτη, για παράδειγμα στην Αυστραλία, την Αυστρία, τη Δανία, την Ιταλία και τη
Μεγάλη Βρετανία, μεμονωμένοι πολιτικοί και ΜΜΕ μοιάζουν κατά καιρούς να
φουσκώνουν επίτηδες το ζήτημα. Συχνά, στατιστικές χαλκεύονται, γεγονότα
χρησιμοποιούνται με τρόπο άσχετο με το πλαίσιό τους, η υπόληψη των αιτούντων
άσυλο διαστρεβλώνεται ομαδικά προκειμένου να τους εμφανίσουν ως μια τρομερή
απειλή ­ μια απειλή που μπορούν τότε, αυτοί που τους κακολογούν, να υποσχεθούν
ότι θα συντρίψουν.

Οι πολιτικοί που ακολουθούσαν αυτή τη γραμμή ανήκαν σε μικρά εξτρεμιστικά
κόμματα. Όμως σήμερα, αυτό το θέμα είναι σε θέση να καθορίζει τις
προτεραιότητες πολύ μεγαλύτερων κομμάτων. Οι αντίπαλοί τους, διαπιστώνοντας
ότι το κόμμα τους παρουσιάζεται ως αδύναμο απέναντι στις ορδές των ξένων που
χτυπούν την πόρτα, αντιδρούν υιοθετώντας πιο σκληρή πολιτική, επιδιώκοντας πιο
περιοριστική νομοθεσία, κάνοντας πιο δύσκολη την είσοδο στο έδαφός τους για
κάθε ξένο. Καταλήγει να είναι ένα παιχνίδι αριθμών: μείωση των αφίξεων πάση
θυσία.

Σε ορισμένες χώρες, μεγάλος αριθμός ανθρώπων που ζητούν άσυλο τίθενται υπό
κράτηση, μπορεί και για χρόνια. Αλλού τους συγκεντρώνουν συστηματικά σε κέντρα
κράτησης, που στοιχίζουν μια περιουσία. Μετά τους φορτώνουν την ευθύνη για το
υψηλό κόστος. Παιδιά γεννιούνται υπό κράτηση.

Μερικές φορές, οι κρατούμενοι κατεβαίνουν σε απεργία πείνας ή εξεγείρονται,
και χαρακτηρίζονται ως ταραξίες. Αλλού, με τα επιδόματα μειωμένα κάτω από τα
εθνικά επίπεδα κοινωνικής ασφάλισης, μερικοί από εκείνους που ζητούν άσυλο
καταφεύγουν σε μικροαδικήματα, όπως μικροκλοπές, επαιτεία ή πορνεία. Τότε σε
αυτό δίνεται εντελώς δυσανάλογη δημοσιότητα, συνεχίζοντας τον κύκλο της
δαιμονοποίησης και της ποινικοποίησης.

Έτσι, ζητώ από όσους βρίσκονται στον δημόσιο στίβο να θυμούνται ότι, όταν
παίζουν με τα στατιστικά στοιχεία και υποδαυλίζουν τις φοβίες για τους ξένους
ανάμεσά μας, δεν πετυχαίνουν απλώς έναν πόντο έναντι του αντιπάλου τους. Στην
πραγματικότητα, έμμεσα, θέτουν δυνητικά σε κίνδυνο ζωές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Τους ζητώ να ρίξουν τον τόνο της ρητορείας τους.

Η διαστρέβλωση, η μεγαλοποίηση και η υπερβολή δεν είναι τρόπος για να
προσεγγίζει κανείς ένα ζήτημα που, στη ρίζα του, δεν έχει να κάνει απλώς με
αριθμούς, πραγματικούς ή διαστρεβλωμένους, αλλά με τη σωτηρία ανθρώπινων ζωών.
Οι πραγματικοί πρόσφυγες δεν πρέπει να γίνουν θύματα για μία ακόμη φορά,
εμφανιζόμενοι στις χώρες μας ως «κάλπικοι».

Οπωσδήποτε, υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να κερδίσει κανείς τις εκλογές.

Ο Ruud Lubbers είναι ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Με
την ευκαιρία της σημερινής Παγκόσμιας Ημέρας των Προσφύγων, έστειλε το
παραπάνω σχόλιο σε μία εφημερίδα σε κάθε χώρα του κόσμου, το οποίο
δημοσιεύουμε σήμερα στα «ΝΕΑ».