Ασκήσεις…ανδροκρατίας

…«Η Καίτη θέλει ν’ αγοράσει μια κούκλα», ενώ «Ο Κώστας αγόρασε για το
ποδήλατό του μια κόρνα κι ένα φανάρι»… «Η μητέρα αγόρασε αυγά, γάλα και
τυρί», ενώ «ο πατέρας του Νίκου πληρώνει το ενοίκιο»…

Δεν είναι όμως παραμύθι, αλλά αποσπάσματα από τα βιβλία Μαθηματικών για το
Δημοτικό Σχολείο, όπου ο κόσμος είναι ανδρικός και οι γυναίκες έχουν ρόλο
διακοσμητικό…

Η έρευνα που προδημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ» αποδεικνύει πώς τα βιβλία των
Μαθηματικών του Δημοτικού Σχολείου αναπαράγουν τα κοινωνικά στερεότυπα για τα
δύο φύλα, αφού οι άνδρες και οι γυναίκες μέσα στα βιβλία σπάνια
αντιμετωπίζονται με ίσους όρους. Η υπεροχή του ανδρικού φύλου είναι σαφής,
αφού η γυναίκα εμφανίζεται ανίκανη να αντιμετωπίσει λογικά ή τεχνικά
προβλήματα, ενώ οι άνδρες εμφανίζονται ως ενεργά μέλη της κοινωνίας, κερδίζουν
μισθό, έχουν περιουσία, εξοικονομούν και επενδύουν χρήματα. Αυτά υποστηρίζει η
κ. Ευαγγελία Κανταρτζή, πτυχιούχος του Παιδαγωγικού Τμήματος και του
Μεταπτυχιακού Τμήματος Παιδαγωγικών της Φιλοσοφικής του ΑΠΘ, και δρ του
αγγλικού Πανεπιστημίου Hull, σε έρευνά της που θα δημοσιευθεί σε λίγες ημέρες
στο περιοδικό «Σύγχρονη Εκπαίδευση».

Ίδια νοοτροπία

Η έρευνα στα βιβλία των Μαθηματικών του Δημοτικού διήρκεσε πέντε χρόνια, και
όπως λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Κανταρτζή, «σκοπός ήταν να διαπιστώσω τι έχει αλλάξει
στα σχολικά εγχειρίδια τα τελευταία χρόνια, αλλά δυστυχώς συμπέρανα ότι η
νοοτροπία είναι η ίδια». Τα προβλήματα των Μαθηματικών αφορούν μόνο άνδρες,
αυτοί συμμετέχουν σε εργασίες και επιχειρήσεις, κερδίζουν χρήματα, αγοράζουν
γη και σπίτια, δανείζονται για ν’ αναπτύξουν οικονομική δραστηριότητα. Οι
γυναίκες, αντίθετα, είναι απούσες απ’ όλες τις παραπάνω δραστηριότητες και
ασχολούνται μόνο με τα οικιακά. «Τα βιβλία αυτά διδάσκονται απ’ το 1982. Τα
πράγματα από τότε έχουν αλλάξει. Άλλα είναι τα σύγχρονα προβλήματα που
αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σπίτι και άλλα αυτά που βλέπουν στα σχολικά
εγχειρίδια», εξηγεί η κ. Κανταρτζή.

Στα βιβλία και των έξι Τάξεων του Δημοτικού ο κόσμος των γυναικών εξαφανίζεται
σχεδόν από τα κείμενα, ενώ η ανδρική παρουσία καλύπτει σχεδόν το 90% του
συνόλου. Περίπου 477 άνδρες (83,5%) παρουσιάζονται στα βιβλία έναντι 94
γυναικών (16,5%). Σε καλύτερη αναλογία παρουσιάζονται τα κορίτσια σε σύγκριση
με τ’ αγόρια, αφού εμφανίζονται 421 κορίτσια (36%) και 750 αγόρια(64%).
Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το γεγονός ότι η αναλογία μεταξύ ανδρών και
γυναικών είναι πιο ισορροπημένη στα βιβλία των πρώτων Τάξεων. Για παράδειγμα,
στο βιβλίο της Α’ Τάξης υπάρχουν δύο γυναίκες και κανένας άνδρας, ενώ υπάρχει
μια μικρή υπεροχή των κοριτσιών έναντι των αγοριών με 41 κορίτσια και 40
αγόρια.

Επώνυμοι άνδρες

Όσο για τον τρόπο αναφοράς των δύο φύλων, οι γυναίκες αναφέρονται με τ’ όνομά
τους σε μικρότερο ποσοστό από τους άνδρες. Εμφανίζονται 387 επώνυμοι άνδρες
(62,6%) και 232 (37,4%) επώνυμες γυναίκες. Πολύ συχνά οι γυναίκες αναφέρονται
ως “η μητέρα του Γιώργου” ή “δύο κορίτσια”. Όσο προχωρούν οι Τάξεις, όλο και
περισσότεροι επώνυμοι άνδρες εμφανίζονται. Η εμφάνιση των γυναικείων
χαρακτήρων υπονομεύεται, αφού οι πρώτες επώνυμες γυναίκες παρουσιάζονται πολύ
αργότερα από τους άνδρες στα βιβλία. Στο βιβλίο της Α’ Τάξης η πρώτη επώνυμη
γυναίκα εμφανίζεται στην 42η σελίδα και ο πρώτος επώνυμος άνδρας στην 9η
σελίδα, ενώ στο βιβλίο της Β’ η πρώτη επώνυμη γυναίκα εμφανίζεται στην 158η
σελίδα και ο πρώτος επώνυμος άνδρας στην 54η σελίδα.

Άγνωστη η ευγένεια

Κάθε σχολική χρονιά τα κορίτσια πρέπει να περιμένουν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι
τ’ αγόρια για ν’ αντικρύσουν τον εκπρόσωπο του δικού τους φύλου μέσα στις
σελίδες των βιβλίων τους. Εκτός απ’ τον χρόνο και τη συχνότητα παρουσίασης, η
κ. Κανταρτζή ασχολείται ακόμη με τη σειρά παρουσίασης των γυναικών. «Οι
γυναίκες παρουσιάζονται συνήθως μετά τους άνδρες, “Κώστας και Ελένη”, “Γιάννης
και Χρυσούλα”, έτσι η γυναικεία εικόνα είναι και λιγότερο συχνή ως παρουσία
και λιγότερο δυναμική σε σχέση με την ανδρική».

Στο βιβλίο της ΣΤ’ Τάξης υπάρχουν επίσης οι περισσότερες αναφορές στον ρόλο
του άνδρα ως πατέρα (31 άνδρες έναντι 14 γυναικών). «Στην προσπάθειά τους να
καλυτερεύσουν την εικόνα των δύο φύλων οι συγγραφείς πετυχαίνουν να δώσουν
περισσότερη έμφαση στον ανδρικό ρόλο. Έτσι ο άνδρας παρουσιάζεται εκτός από
τον επαγγελματικό του ρόλο και στον ρόλο του ως πατέρα μέσα και έξω απ’ το
σπίτι», σημειώνει η ερευνήτρια. Ο πατέρα λοιπόν αναλαμβάνει όλα τα έξοδα: «Ο
πατέρας του Νίκου πλήρωσε για το ενοίκιο του μήνα». Πληρώνει την ασφάλεια. «Ο
πατέρας του Δημήτρη έχει ασφαλίσει το σπίτι τους». Εμφανίζεται σε
δραστηριότητες εκτός του σπιτιού. «Ο πατέρας οδήγησε το αμάξι του».
Παρουσιάζεται ακόμη και να δίνει χρήματα στα παιδιά. «Αν ο πατέρας τους δώσει
από 100 δραχμές». Από την άλλη πλευρά η μητέρα… μοιράζει φρούτα και γλυκά.
«Το απόγευμα η μητέρα της έδωσε 4 γλυκά ακόμα».

Μόνο δασκάλες, δακτυλογράφοι, εργάτριες…

Ο επαγγελματικός κόσμος φαίνεται ότι είναι απαγορευμένος στις γυναίκες, αφού
υπάρχουν 13 αναφορές στον επαγγελματικό ρόλο των ανδρών και μόνο επτά στον
αντίστοιχο των γυναικών. Οι άνδρες μπορούν να επιλέξουν από τα παραδοσιακά
επαγγέλματα του γεωργού, του βοσκού, του ηλεκτρολόγου, του εργάτη, του οδηγού,
και επαγγέλματα γοήτρου όπως του αστροναύτη, του δημάρχου, του προέδρου, του
γιατρού. Τα κορίτσια, αντίθετα, λαμβάνουν το μήνυμα ότι δεν υπάρχει χώρος γι’
αυτά στην αγορά εργασίας. Τα παραδοσιακά γυναικεία επαγγέλματα που τους
αποδίδονται είναι της δασκάλας, της δακτυλογράφου και της εργάτριας. Είναι
χαρακτηριστικό ότι πουθενά στα βιβλία των Μαθηματικών δεν παρουσιάζεται η
γυναίκα να κερδίζει χρήματα ή να παίρνει μισθό, γεγονός που υπογραμμίζει τον
βοηθητικό ρόλο της γυναικείας εργασίας και τη μοναδική φορά που παρουσιάζεται
γυναίκα να πληρώνεται παίρνει λιγότερα απ’ ό,τι ο άνδρας: «Ο πατέρας κερδίζει
2.150 δραχμές από την εργασία του και η μητέρα 1.780».

«Τα κορίτσια εμφανίζονται ανίκανα να λύσουν ακόμη και απλά αριθμητικά
προβλήματα. Αυτή είναι μια εικόνα που αποθαρρύνει τα κορίτσια απ’ το ν’
ασχοληθούν με τα Μαθηματικά και επιπλέον συγγκρούεται με την πραγματικότητα,
αφού τα κορίτσια στο Δημοτικό Σχολείο έχουν καλύτερες επιδόσεις απ’ τ’ αγόρια
στα Μαθηματικά. Οι γυναίκες εμφανίζονται ικανές μόνο να μοιράζουν γλυκά και να
κάνουν ψώνια.

Τα βιβλία καθρεφτίζουν έναν κόσμο ο οποίος αρνείται τη συμμετοχή των
κοριτσιών, δημιουργώντας ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που τ’ αποθαρρύνει»,
καταλήγει η κ. Κανταρτζή.