ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ρύποι ιδεολογημάτων

Για μια ακόμα φορά οι εξετάσεις και τα φροντιστήρια στο προσκήνιο: η έξαρση
του εξεταστικού και των φροντιστηρίων, η λίστα των «παρανόμων» εκπαιδευτικών,
η «προσομοίωση» κ.ά. Τελευταία ήρθε και η «γκάφα» της Επιτροπής Εξετάσεων
(Κ.Ε.Ε.). Ακούστηκαν προτάσεις για ακύρωση ή επανάληψη, για παραίτηση των
αρμοδίων κ.ά. με σκοπό να αρθεί η αδικία, η άνιση μεταχείριση, η «πριμοδότηση» κ.τ.ο.

Αυτά δεν θα συνέβαιναν, όπως υποστηρίζεται, εάν τα μέλη της Κ.Ε.Ε. απέκλειαν
τα θέματα που δόθηκαν στις εξετάσεις «προσομοίωσης» ή που κατά καιρούς
δημοσίευσαν εφημερίδες και φροντιστήρια. Αυτή η εκδοχή, βέβαια, είναι επιεικώς
απλοϊκή. Ενδεχόμενη υιοθέτησή της θα οδηγούσε τους μαθητές/τριες σε πρακτικές
επιλεκτικής μελέτης, εξαιρώντας τα δημοσιευμένα θέματα. Σε μια τέτοια
περίπτωση, όπως είναι φανερό, εφημερίδες και φροντιστήρια αναβαθμίζονται:
ορίζουν τον τρόπο που η Κ.Ε.Ε. μπορεί να βάζει τα θέματα των εξετάσεων! Αυτές,
βέβαια, είναι παρενέργειες της επιλογής για ταύτιση διδακτέας και εξεταστέας
ύλης που είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ύλης και την εκτροπή της
μελέτης σε αποστήθιση.

Θεωρούμε ότι η όλη ανάλυση είναι αποπροσανατολιστική και συσκοτίζει τις
πραγματικές διαστάσεις. Κατ’ αρχήν, η διεξαγωγή των εξετάσεων προβάλλεται ως
διαδικασία υψηλής προτεραιότητας (αδιάβλητο, κύρος, ομοιομορφία κ.ά.) εις
βάρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Παρακάμπτεται η ανάλυση των τρόπων με
τους οποίους το εξεταστικό εκτρέπει την εκπαιδευτική διαδικασία. Γιατί δεν
σχολιάστηκε η εμμονή σε θέματα απομνημόνευσης που «κρύβεται» πίσω από τους
νέους τρόπους («πηγές», σκίτσα κ.ά.) διατύπωσης των θεμάτων; Έτσι, μάλλον, το
εξεταστικό παγιώνεται, εξασφαλίζεται η «περιφρούρησή» του και ευνοείται η
εγκαθίδρυσή του με όλες τις προϋποθέσεις κοινωνικής διάκρισης και επιλογής.

Εκείνο όμως που κυρίως προβάλλεται είναι η αναβάθμιση των φροντιστηρίων σε
συντελεστή μάθησης και επιτυχίας. Ας ξανασκεφθούμε. Όπως έχουμε υποστηρίξει, η
ιδιωτική δαπάνη για τα φροντιστήρια είναι πολύ υψηλή, όπως και ο χρόνος που
διατίθεται. Η λειτουργία των φροντιστηρίων επιτείνει τις κοινωνικές
ανισότητες. Ωστόσο, κάποιες παραδοχές φαίνεται ότι συμβάλλουν με ιδιαίτερο
τρόπο στη διαπαιδαγώγηση της κοινής γνώμης για το έργο των φροντιστηρίων. Έτσι
π.χ. ακούμε πως χωρίς φροντιστήριο δεν είναι δυνατή η σχολική επιτυχία. Είναι
σαφές, πως όσο επιτείνεται ο ανταγωνισμός στις εισαγωγικές δεν υπάρχει
εξεταστικό σύστημα που να συμβάλλει στην κατάργηση των φροντιστηρίων. Μόνο η
ελεύθερη πρόσβαση θα μείωνε δραστικά τη λειτουργία των φροντιστηρίων.

Αλλά ας επανεξετάσουμε σοβαρά κάποιες παραδοχές. Διαβάζουμε π.χ. διαφημίσεις
φροντιστηρίων που συγχαίρουν τους μαθητές «τους» (sic) για την επιτυχία. Όμως,
το φροντιστήριο οικειοποιείται και ιδιοποιείται τη σχολική εργασία που έχει
προηγηθεί στο νηπιαγωγείο και στο υποχρεωτικό σχολείο (για 9 χρόνια)! Ποιο
φροντιστήριο θα μπορούσε να εξασφαλίσει την επιτυχία αν οι μαθητές/τριες δεν
είχαν ουσιαστική σχέση με τη γνώση έγκαιρα και νωρίς στο σχολείο; Πέρα από
αυτό, ο παροξυσμός των φροντιστηρίων αναστέλλει τη μορφωτική λειτουργία του
Λυκείου για την «εκγύμναση» των υποψηφίων. Ευτυχώς που τα σχολεία δεν κάνουν
φροντιστηριακά μαθήματα!

Μήπως, τελικά, επενδύουμε σε λάθος χρονική στιγμή για πρόσθετη διδακτική
στήριξη; Δεν προτείνουμε φροντιστήρια στο νηπιαγωγείο. Αλλά εκεί και στο
εννιάχρονο σχολείο είναι αποτελεσματικότερη η όποια παιδαγωγική παρέμβαση.
Πρόκειται για μια επιλογή προληπτικής παιδαγωγικής. Πάντως, το εξεταστικό
σύστημα δεν είναι απλώς υπόθεση αδιάβλητης διεξαγωγής. Η εμμονή στο αδιάβλητο
αποκρύπτει τη βαθιά «γραμματική» της κοινωνικής διάκρισης και διαχείρισης της
ροής του μαθητικού πληθυσμού με πριμοδότηση της μηχανιστικής αποστήθισης.

Ο Γιώργος Μαυρογιώργος είναι καθηγητής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.