Τα ράσα κάνουν την… τηλεθέαση

«Ποτέ δεν συζητούμε για πολιτική και θρησκεία σε τραπέζι ή σαλόνι με ξένους
καλεσμένους». Οι καλοί τρόποι μπορεί να θεωρούνται αναχρονισμός στη
μετα-μοντέρνα εποχή μας. Ωστόσο, η επιταγή αυτή που τηρούσαν απαρεγκλίτως την
παλιά εποχή οι οικοδέσποινες της καλής κοινωνίας αλλάζοντας τη συζήτηση,
προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για ένα τηλεοπτικό φαινόμενο.

Ο λόγος για την εισβολή των παπάδων στη μικρή οθόνη. Από τα παράθυρα των
δελτίων ειδήσεων έως τα talk-shows, από το prime-time έως τους ξενύχτηδες, από
τα μεγάλα κανάλια έως τους τηλεοπτικούς σταθμούς της περιφέρειας, από τον
«επικοινωνιακό» Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο έως τους «περιθωριακούς» των
απανταχού ενοριών, η τηλεόραση «έχει γεμίσει ράσα» ­ κυριολεκτικώς.

Ο λόγος; Η θρησκεία προκαλεί αντιρρήσεις και διαφωνίες, έριδες και φωνές. Αυτό
που τρομοκρατούσε κάποτε τις καθωσπρέπει οικοδέσποινες, ενθουσιάζει τους
τηλεπαρουσιαστές. Σε μια τηλεοπτική κουλτούρα που πάσχει από κορεσμό
(καναλιών, εκπομπών, προσώπων και «γεγονότων»), η θρησκεία προσφέρει ένα από
τα ελάχιστα ερεθίσματα στα οποία φαίνεται ότι αντιδρά ακόμη ο μέσος
τηλεθεατής: καβγάδες! Οι αφορμές, τα τελευταία χρόνια, είναι αναρίθμητες. Η
Συνθήκη του Σένγκεν, το 666, το «διευθυντήριο των Βρυξελλών», οι ταυτότητες, η
έλευση του Πάπα.

Η αλήθεια είναι ότι «οι παπάδες», όπως λέγεται, «πουλάνε». Στην πατρίδα του
καπιταλισμού, τις Ηνωμένες Πολιτείες, η διαπίστωση ίσχυσε κατά κυριολεξίαν. Τα
χρόνια της δεκαετίας του ’80, αναρίθμητοι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως ιερωμένοι ή
«άνθρωποι του Θεού» κατέκλυσαν την αμερικανική τηλεόραση, αξιοποιώντας τη
συντηρητική ατμόσφαιρα που είχε δημιουργήσει ο «ρηγκανισμός». Πρόκειται για
τους λεγόμενους «τηλε-ευαγγελιστές», σύμφωνα με τον γνωστό νεολογισμό. Οι
«τηλε-ευαγγελιστές» έσωζαν ψυχές «στον αέρα», συνομιλώντας ζωντανά με πιστούς.
Αρκετοί εξ αυτών ίδρυσαν «εκκλησίες» και δέχονται ενισχύσεις και εισφορές.
Αναπόφευκτα, ενεπλάκησαν αργότερα σε σκάνδαλα, προσωπικά ή οικονομικά, όπως ο
αιδεσιμότατος Τζέρι Φάλγουελ.

Το ενδιαφέρον είναι, πάντως, ότι στην Ελλάδα οι παπάδες δεν συνέδραμαν την
ιδιωτική τηλεόραση από τα πρώτα της βήματα. «Επί χρόνια», αναφέρει ένα
τηλεοπτικό στέλεχος, «εμφανιζόταν στα τηλεοπτικά παράθυρα μόνον ο κ. Ι.
Χατζηφώτης, ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος». Αποτελεί σύμπτωση ότι
Αρχιεπίσκοπος ήταν τότε ο κ. Σεραφείμ; «Μάλλον όχι». Ως διάδοχός του, ο κ.
Χριστόδουλος θα κομίσει ένα διαφορετικό προσωπικό στυλ. Ο νέος Αρχιεπίσκοπος
αφηγείται ανέκδοτα και είναι όχι μόνον προσιτός, αλλά και φιλικός προς τα
media. Ένας προκάτοχος του κ. Δ. Ρέππα στη θέση του κυβερνητικού εκπροσώπου
τον χαρακτηρίζει κατ’ ιδίαν «Αβραμόπουλο plus».

Αν, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Ελλάδα έχει πλέον μετατραπεί σε
«τηλε-δημοκρατία», η Εκκλησία σπεύδει να λάβει θέση. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι
το παράδειγμα του Χριστόδουλου θα βγάλει την Ιεραρχία στα τηλεοπτικά παράθυρα.
Οι μητροπολίτες εμφανίζονται στα δελτία ειδήσεων, συνομιλούν με υπουργούς,
βουλευτές, δημοσιογράφους και διανοούμενους. Εξοικειωμένοι με τον άμβωνα και
συνηθισμένοι στην επαφή με τους πιστούς, είναι καλά προετοιμασμένοι και
συμμετέχουν με άνεση στον τηλεοπτικό δημόσιο διάλογο. Συχνά όμως η πρόοδος
είναι μόνον επικοινωνιακή. Αντιθέτως, ο πυρήνας των αντιλήψεων της Εκκλησίας
φαίνεται να έχει σκληρύνει ­ με πρόσφατο παράδειγμα την αντίθεση στις
αμβλώσεις. Ούτως ή άλλως, οι τηλεοπτικές επιδόσεις των κορυφαίων της Ιεραρχίας
αποενοχοποιούν τους ανώνυμους ιερείς της βάσης. Οι τελευταίοι εμπλέκονται
γρήγορα στα reality shows, που σαρώνουν από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 την
ελληνική τηλεόραση. Ιερείς και λαϊκοί φιλονικούν, ανταλλάσσουν κατηγορίες και
καταθέτουν τις προσωπικές τους ιστορίες. Στις μεταμεσονύκτιες εκπομπές, οι
αντιθέσεις που δημιουργούνται σε ενορίες της επαρχίας δίνουν τροφή, δηλαδή
πρόγραμμα, στο «αδηφάγο τέρας» που είναι ο τηλεοπτικός χρόνος. Ορισμένοι εξ
αυτών, γνωστές πλέον μορφές στους τηλεθεατές, έχουν αναχθεί σε «cult»
φιγούρες, ενός παράδοξου περιθωρίου με ράσα. Η τηλεόραση καταλύει το άδυτον
της Εκκλησίας, βάζοντας τους παπάδες στο ρεπερτόριο των «ηρώων» της.
Ομολογουμένως, δεν είναι μόνοι. Στο τηλεοπτικό τραπέζι ­ όπου όλες οι
συζητήσεις επιτρέπονται ­ κάθονται πλάι σε δικηγόρους, σε απόστρατους και σε
όλους εκείνους που γνωρίζουν καλά την «τέχνη της φιλονικίας».