ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διάλογος παράλογος

Διάλογος, άλλη μια έννοια που η ελληνική κοινωνία κατάφερε να μετατρέψει
στο αντίθετό της. Ανάμεσα σε αυτούς που τον εννοούν ως καταναγκαστικό έργο και
αυτούς που τον χρησιμοποιούν ως προκάλυμμα ακινησίας, ο κοινωνικός διάλογος
έχει απολέσει το πεδίο του, πριν ακόμα χάσει το νόημά του.

Η εθνική περιπέτεια του Ασφαλιστικού είναι αδυσώπητα αποκαλυπτική. Για να
πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, η κυβέρνηση προσπάθησε σε μια πρώτη φάση
(που πιθανώς να ήταν και τελευταία, αν δεν ξεσήκωνε εναντίον της και τις
πέτρες) να αποφύγει τον διάλογο. Κι ας απαιτούσε εγγενώς το συγκεκριμένο θέμα
την έκφραση και τη λήψη υπόψη, δίπλα στα τεχνικά δεδομένα (δημογραφικά,
οικονομικά, ευρωπαϊκά), και της άποψης κοινωνικών προσώπων και φορέων με το
μεγαλύτερο δυνατό εύρος (αφού τις συνέπειες της μεταρρύθμισης επρόκειτο να τις
υποστεί η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων εργαζομένων).

Μέσα από αυτή τη στάση, η κυβέρνηση παρουσίασε ένα πρόσωπο αποκομμένο από τη
βάση της και από την πραγματικότητα ­ και το πλήρωσε, όχι μόνο σε επίπεδο
εντυπώσεων αλλά κυρίως σε επίπεδο αξιοπιστίας και συνοχής. Όμως, έστω και
αναγκαστικά, έστω και καθυστερημένα, ίσως και με μισή καρδιά ­ πάντως, σε κάθε
περίπτωση, επιδεικνύοντας πολιτικό θάρρος ­ παραδέχθηκε δημόσια το λάθος
μεθόδου και προσέγγισης και, το κυριότερο, έκανε το απαραίτητο βήμα για να
ξαναρχίσει σε άλλες βάσεις η επίπονη διαδικασία: «καθάρισε», κατά τον σχετικό
νεολογισμό, το διαπραγματευτικό τραπέζι από κάθε προηγούμενο και κάλεσε τους
μη προσκληθέντες στον αρχικό διάλογο σε εξ υπαρχής και εκ βάθους συζήτηση για
την εξεύρεση λύσης.

Σε αυτό το σημείο ­ που περίπου βρισκόμαστε σήμερα ­ συνέβη το καταπληκτικό,
πλην όμως βαθύτατα ελληνικό. Οι κληθέντες στον διάλογο, αυτοί οι ίδιοι οι
δικαίως αγανακτήσαντες για την αρχική αγνόηση των προτάσεων και των επιθυμιών
τους, αίφνης απώλεσαν κάθε διάθεση συνδιαλλαγής. Ωσάν να ήταν η αρχική
κυβερνητική στάση το προπατορικό αμάρτημα που δεν ξεπλένεται με τίποτα (ή,
μάλλον, το αμάρτημα που κατέστησε στο διηνεκές εκτός συζήτησης, άρα και εκτός
λύσης, το ίδιο το ασφαλιστικό ζήτημα), οι εταίροι, αφού έπαιξαν ­ και κάλλιστα
­ τον κοινωνικό τους ρόλο εναντίωσης στην αλαζονεία της εξουσίας, τώρα
αρνούνται να εκπληρώσουν την ακόμα κρισιμότερη αποστολή της συμβολής στην
κατάληξη της απαραίτητης, όπως όλοι παραδέχονται, μεταρρύθμισης.

Κι αυτό δεν αφορά μόνο τα συνδικάτα, τους άμεσους αποδέκτες της καθυστερημένης
πρόσκλησης διαλόγου, αλλά και τα κόμματα, ιδίως της αντιπολίτευσης, που
καρπώθηκαν την κυβερνητική ήττα και τώρα σφυρίζουν αδιάφορα, καθώς και όσα
στελέχη της λεγόμενης εσωκομματικής αντιπολίτευσης δείχνουν να ενδιαφέρονται
περισσότερο για την επισώρευση κυβερνητικής φθοράς παρά για συμμετοχή στην
αναστροφή του κλίματος και, κυρίως, στην αντιμετώπιση του ουσιαστικού
προβλήματος.

Γιατί βέβαια δεν γίνεται πραγματικός διάλογος με τη διευκρίνιση ότι θα έχει
μόνο εθιμοτυπικό χαρακτήρα, ούτε νοείται σοβαρή συζήτηση όταν τα δεσμευτικά
προαπαιτούμενα θέλει τώρα να τα επιβάλει ο αδικημένος του πρώτου γύρου. Τα
πράγματα, δυστυχώς, είναι απλά. Αφενός απουσιάζει, εκτός από την παιδεία και
τη συνήθεια του διαλόγου, η προετοιμασία ­ η μελέτη και οι ιδέες ­ που θα
έκανε να προχωρήσουν τα πράγματα. Αφετέρου λείπει, από τη μία κυρίως πλευρά, η
διάθεση σύγκλισης, μέσα από αναγκαστικά σκληρές αλλά καλοπροαίρετες
διαπραγματεύσεις. Προκειμένου να καταγράψουν τακτικά οφέλη, κάποιοι θυσιάζουν
το δημόσιο συμφέρον. Η ακινησία της κοινωνίας και των θεσμών μοιάζει, αδιέξοδο
αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί επιλογή και επιβολή συγκεκριμένης πολιτικής.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.