ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Από το Σαράγεβο στα Σκόπια

Βοσνία, Κόσοβο, ΠΓΔ της Μακεδονίας. Μήπως τελικά οι μουσουλμάνοι είναι ένας
παράγων αστάθειας;

Στο Κουμάνοβο: Αλβανοί προσεύχονται σ’ ένα από τα τζαμιά της πόλης

Η Βοσνία αποτελεί χωρίς αμφιβολία ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Οι γάμοι μεταξύ
μελών διαφορετικών εθνοτήτων, οι οικονομικοί δεσμοί μεταξύ τους, εκείνη η
ισχυρή αίσθηση ότι είσαι από τη «Βοσνία» ή από την «Ερζεγοβίνη», δεν εμπόδισαν
το ξέσπασμα ενός άγριου και παρατεταμένου πολέμου. Ο πόλεμος έχει μια δική του
πολωτική δυναμική. Σήμερα πίνεις καφέ με τον γείτονα και την επομένη τον
αναγνωρίζεις στο αντίπαλο στρατόπεδο. Μόλις εμφανιστούν οι πρώτοι νεκροί ή οι
πρώτοι πρόσφυγες, αρχίζουν ο φαρισαϊσμός, η θυματοποίηση και η καλλιέργεια
στερεοτύπων. Μια ιδανική ευκαιρία δηλαδή για τους διάφορους εγκληματίες να
αναλάβουν δράση με πρόσχημα τον «εθνικό πατριωτισμό».

Οι ίδιοι κίνδυνοι, σημειώνει ο Έντουαρντ Τζόζεφ, ο οποίος έχει υπηρετήσει σε
σημαντικές θέσεις του ΟΗΕ, του ΝΑΤΟ και του ΟΑΣΕ στα Βαλκάνια, ήταν
υποδιοικητής της περιοχής της Μιτρόβιτσα και διδάσκει σήμερα στο Πανεπιστήμιο
Τζων Χόπκινς, ελλοχεύουν στην ΠΓΔ της Μακεδονίας. Υπάρχουν βέβαια ουσιαστικές
διαφορές. Το γεγονός ότι οι Σέρβοι κληρονόμησαν τον βαρύ οπλισμό του
γιουγκοσλαβικού στρατού και το φάσμα μιας ΝΑΤΟϊκής επέμβασης επηρέασαν
αποφασιστικά τις εξελίξεις των δέκα τελευταίων ετών. Εδώ, η αντίδραση των
κυβερνητικών δυνάμεων είναι πολύ πιο μετρημένη, η κυβέρνηση των Σκοπίων δεν
μπορεί να συγκριθεί με το καθεστώς Μιλόσεβιτς. Οι Μουσουλμάνοι της Βοσνίας δεν
έχουν καμιά σχέση με τους Αλβανούς του Κοσόβου. Το ουσιαστικό ερώτημα όμως,
τόσο στη Βοσνία και στο Κόσοβο όσο και στην ΠΓΔΜ, είναι το ίδιο. Πού σταματούν
οι αδικίες και αρχίζουν οι εθνικές διεκδικήσεις; Ο αγώνας γίνεται για τα
ανθρώπινα δικαιώματα μιας εθνότητας ή για την απόσχισή της;

Τα Βαλκάνια προσφέρονται για την καλλιέργεια διαφόρων μύθων. Όπως οι περίφημες
πατροπαράδοτες έχθρες: μπορεί η διακυβέρνηση του Τίτο να μην ήταν υπόδειγμα
αντικειμενικότητας, οι παραδόσεις όμως της συνύπαρξης και της αλληλεπίδρασης
ήταν κυρίαρχες. Ορισμένοι από τους αντιπάλους των τελευταίων ετών, άλλωστε,
δεν είχαν προϊστορία έχθρας. Γιατί οι Κροάτες επιτέθηκαν στους Μουσουλμάνους
στη Βοσνία; Πώς εξηγείται η ενδομουσουλμανική διαμάχη στο Μπίχατς; Ένας άλλος
μύθος αφορά τον περίφημο «αμερικανικό παράγοντα». Οι λαοί των Βαλκανίων, λέει
ο Τζόζεφ στο Central Europe Review, είναι τόσο απορροφημένοι από τις
θεωρίες των συνωμοσιών, ώστε ξεχνούν ένα στοιχείο που χαρακτήριζε ανέκαθεν την
αμερικανική πολιτική στην περιοχή: την έλλειψη μιας στρατηγικής διάστασης.
Τούτου λεχθέντος, κανείς δεν είναι διατεθειμένος να υποστεί τις συνέπειες μιας
νέας καταστροφής στην ΠΓΔ της Μακεδονίας. Κάτι τέτοιο, εκτός από το κόστος σε
ανθρώπινες ζωές, θα είχε συνέπειες τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για τις
ευρωαμερικανικές σχέσεις.

Όσο αίμα κι αν έχει χυθεί, η πολυεθνική συνύπαρξη παραμένει ένα στοίχημα για
τα Βαλκάνια. Αλλά αυτό απαιτεί πολιτικές μεταρρυθμίσεις, δημοκρατία, κράτος
του νόμου, οικονομική ανάπτυξη, επιστροφή των προσφύγων και σοβαρή διεθνή
διαμεσολάβηση. Λουλούδια, δηλαδή, που δεν ανθίζουν εύκολα στην περιοχή.