Μύθοι και αλήθειες για τα μεταλλαγμένα

Θολό παραμένει το τοπίο τών γενετικά μεταλλαγμένων προϊόντων που
κυκλοφορούν στην χώρα μας. Η Greenpeace αλλάζει τον κατάλογο της περασμένης
εβδομάδας με τα τρόφιμα που χαρακτηρίζονται ως ύποπτα να περιέχουν
διαγονιδιακά συστατικά, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων βρήκε μεν ίχνη
μεταλλαγμένων οργανισμών στους ελέγχους που πραγματοποίησε, αλλά δεν έχει
ολοκληρώσει ακόμα την έρευνα και αρνείται να παρουσιάσει τις αναλύσεις.

«ΤΑ ΝΕΑ», με τη βοήθεια ειδικών επιστημόνων, επιχειρούν να διευκρινίσουν
σήμερα μύθους και αλήθειες για τα γενετικά τροποποιημένα φυτά, τα οποία με τον
ένα ή τον άλλο τρόπο περνούν στη διατροφική αλυσίδα.

Διάσταση απόψεων

Υπάρχει σοβαρή διάσταση απόψεων ως προς τα οφέλη και τις ενδεχόμενες
επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν από την παραγωγή και τη χρήση γενετικά
μεταλλαγμένων προϊόντων στον καταναλωτή, στην ευρύτερη τροφική αλυσίδα και στο
περιβάλλον.

Τα περισσότερα από τα φυτά αυτά έχουν δημιουργηθεί έτσι ώστε να ανθίστανται σε
ζιζανιοκτόνα (χαρακτηριστικό παράδειγμα, η μεταλλαγμένη σόγια) ή σε βλαβερούς
μικροοργανισμούς (όπως το γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι). Όπως εξηγεί ο κ.
Τάσος Κουράκης, αναπληρωτής καθηγητής στο Ιατρικό Τμήμα του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: «Κάποια άλλα φυτά σχεδιάζονται έτσι ώστε να
αναπτύσσονται σε αντίξοες συνθήκες (άνυδρα εδάφη, για παράδειγμα) ή να
παράγουν τροφή με ειδική σύσταση (όπως το γενετικά τροποποιημένο ρύζι, που
έχει ενσωματωμένο το γονίδιο της βιταμίνης Α)».

Ο ίδιος τονίζει πως δεν έχουν γίνει ακόμα οι απαραίτητες έρευνες που θα
κρίνουν αν τα προϊόντα αυτά είναι ασφαλή ή όχι. Ωστόσο, ο κ. Νίκος Πανόπουλος,
καθηγητής Βιοτεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, τονίζει ότι εφόσον τα
προϊόντα αυτά έχουν πάρει την έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημαίνει πως
είναι απολύτως ασφαλή για τον άνθρωπο και το περιβάλλον: «Τα εγκεκριμένα
προϊόντα έχουν υποβληθεί στον έλεγχο κάθε χώρας για τοποθέτηση στην αγορά. Οι
εγκρίσεις για συγκεκριμένες χρήσεις τους έχουν δοθεί μόνο εφόσον προκύψει
απόφαση ότι δεν έχουν κανέναν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία».

Ιδιότητες

Ο κατάλογος με τις δεκάδες ποικιλίες γενετικά μεταλλαγμένων προϊόντων που
καλλιεργούνται και καταναλώνονται στις ΗΠΑ δείχνει πως οι περισσότερες από
αυτές σχεδιάζονται στα εργαστήρια γενετικής μηχανικής, με στόχο να αποκτήσουν
αγρονομικές ιδιότητες (αντίσταση στα έντομα, ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα και
μικροοργανισμούς) και λιγότερες είναι εκείνες που έχουν τροποποιηθεί
προκειμένου να βελτιωθεί η θρεπτική αξία τους. Ορισμένες ποικιλίες ντομάτας
έχουν φτιαχτεί ώστε να ωριμάζουν αργότερα, μία ποικιλία σόγιας είναι ικανή να
παράγει περισσότερο σογιέλαιο και κάποιες ποικιλίες ρυζιού είναι
εμπλουτισμένες σε βιταμίνη Α και σίδηρο. Οι περισσότερες (και οι επίμαχες στην
Ευρώπη) ποικιλίες καλαμποκιού, σόγιας και βαμβακιού έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε
να είναι ανθεκτικές σε συγκεκριμένα ζιζανιοκτόνα. Όπως λέει ο κ. Χαράλαμπος
Λαζαρίδης, καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων στο Τμήμα Γεωπονίας του ΑΠΘ: «Φαίνεται
πως η γενετική μηχανική προσφέρει στις εταιρείες αγροχημικών έναν νέο δρόμο
για εύκολο κέρδος. Με την παραγωγή φυτών ανθεκτικών σε συγκεκριμένα
φυτοφάρμακα, μπορούν και πουλάνε πια σπόρο και φάρμακο μαζί». Σύμφωνα πάλι με
τους υποστηρικτές της νέας τεχνολογίας, ίσως ο κυριότερος λόγος που η Ευρώπη
δεν πρέπει να μείνει πίσω στον δρόμο της βιοτεχνολογίας, σε σχέση με τις ΗΠΑ,
είναι οικονομικός. «Ο μισός προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προορίζεται
για τη στήριξη της αγροτικής παραγωγής. Ως αποτέλεσμα της ταχύτατης ανάπτυξης
των γενετικά μεταλλαγμένων προϊόντων στα τρία κράτη με τη μεγαλύτερη αγροτική
παραγωγή ­ ΗΠΑ, Καναδάς και Αργεντινή ­ η προσφορά των προϊόντων θα αυξηθεί
και οι τιμές παγκοσμίως θα πέσουν. Το κόστος διατήρησης των εξαγωγών αγροτικών
προϊόντων για την Ε.Ε. θα αυξηθεί ανάλογα», επισημαίνει ο Στεν Στίμε,
καθηγητής στο σουηδικό Πανεπιστήμιο Αγροτικών Επιστημών, τονίζοντας την ανάγκη
να γίνει η Ευρώπη πρωτοπόρος στην έρευνα και καλλιέργεια γενετικά
μεταλλαγμένων φυτών. «Αν οι Ευρωπαίοι αγρότες δεν παρακολουθήσουν τις
εξελίξεις, τα ήδη υπάρχοντα προβλήματα στον χώρο τους θα εξελιχθούν σε
καταστροφή και ένα μεγάλο μέρος της αγροτικής βιομηχανίας θα καταρρεύσει».

Τα «κόκκινα» προϊόντα που γίνονται «πράσινα»

Αλλαγές στον κατάλογο των προϊόντων που πιθανόν να περιέχουν γενετικά
μεταλλαγμένους οργανισμούς ανακοίνωσε χθες η περιβαλλοντική οργάνωση
Greenpeace, ύστερα από τις εγγυήσεις πέντε εταιρειών ότι τα προϊόντα τους δεν
περιέχουν μεταλλαγμένα συστατικά. Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση της Greenpeace
αναφέρει πως «τα παγωτά Αγνό, τα κριτσίνια Ferro με σκόρδο ή σουσάμι της
εταιρείας Αθηναϊκή Οικογενειακή Αρτοποιία, τα προϊόντα της Mediterranean
Foods, Brava Ketchup και μουστάρδα και Delicia μουστάρδα, οι σοκολάτες της
Oscar και τα προϊόντα της ΦΑΓΕ, After School Choco, FruYo γιαούρτι με
δημητριακά και φρούτα, Nouvelle, Καραμελέ, Σικάγο, τα οποία είχαν αρχικά
καταχωρηθεί ως “κόκκινα” στον Οδηγό Καταναλωτών της Greenpeace, καταχωρούνται
πλέον ως “πράσινα”, καθώς οι εταιρείες που τα παράγουν και τα διακινούν
εγγυώνται ότι δεν περιέχουν μεταλλαγμένα συστατικά».

Στην ίδια ανακοίνωση, η περιβαλλοντική οργάνωση αναφέρεται στην ανυπαρξία
σήμανσης των προϊόντων που περιέχουν γενετικά μεταλλαγμένους οργανισμούς και
τονίζει μεταξύ άλλων πως «η ενημέρωση των καταναλωτών είναι ανεπαρκής και αυτό
το πιστοποιεί και ο Ενιαίος Φορέας Τροφίμων, ο οποίος παραδέχεται πως ένα
ποσοστό 12% των προϊόντων που ελέγχθησαν και περιείχαν συστατικά σόγιας και
αραβοσίτου δεν είχαν τη σωστή σήμανση που επιβάλλει η νομοθεσία. Και παρ’ όλο
που η νομοθεσία παραβιάζεται, το υπουργείο Ανάπτυξης αρνείται να
δημοσιοποιήσει τον συγκεκριμένο κατάλογο των προϊόντων αυτών».

Από την πλευρά της, η κ. Χριστίνα Παπανικολάου, πρόεδρος του ΕΦΕΤ, εξηγεί στα
«ΝΕΑ» ότι δεν είναι δυνατόν να δημοσιευθεί ο κατάλογος των προϊόντων, καθώς
δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η ανάλυση στο εργαστήριο – κάτι που θα γίνει
περίπου σε δύο μήνες.

«Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε προϊόντα για έλλειψη της απαραίτητης σήμανσης,
χωρίς να ξέρουμε ακόμα αν περιέχουν γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς σε
ποσοστό μεγαλύτερο του 1%. Πάντως, τα περισσότερα δείγματα όπου ανιχνεύθηκαν
μεταλλαγμένοι οργανισμοί είναι παράγωγα της σόγιας που χρησιμοποιούνται ως
πρώτες ύλες σε διάφορα τρόφιμα».

Διάσταση απόψεων δύο υπουργείων

«Διάσταση απόψεων» ­ στην καλύτερη περίπτωση ­ ή «πολιτική κόντρα» ­ στη
χειρότερη ­ εκδηλώνεται μεταξύ των υπουργείων Περιβάλλοντος και Γεωργίας,
σχετικά με τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Σχολιάζοντας όσα ανέφερε
ο υπουργός Γεωργίας κ. Γιώργος Ανωμερίτης στη χθεσινή συνέντευξή του προς «ΤΑ
ΝΕΑ», σχετικά με το πράσινο φως της Ευρώπης για το μεταλλαγμένο βαμβάκι, ο
υφυπουργός Περιβάλλοντος κ. Ηλίας Ευθυμιόπουλος διευκρινίζει: «Η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή δεν εγκρίνει (ούτε απορρίπτει) την καλλιέργεια νέων μεταλλαγμένων
φυτών. Αυτό γίνεται από διυπουργικές επιτροπές και το Συμβούλιο Υπουργών
Περιβάλλοντος. Μονομερής έγκριση καλλιέργειας από ένα κράτος-μέλος γίνεται
μόνο έπειτα από σύμφωνη γνώμη (ή με ένσταση) από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της
Ε.Ε. Όταν, για παράδειγμα, κατατέθηκε σχετικό αίτημα για το μεταλλαγμένο
βαμβάκι, η Ελλάδα προέβαλε ένσταση. Με την έννοια αυτή, η πιθανή του
καλλιέργεια στην Ισπανία είναι παράνομη». Ο κ. Ευθυμιόπουλος τονίζει επίσης:
«Δεν μπορεί να υπάρξει έγκριση εισαγωγής στο γεωργικό σύστημα των κρατών-μελών
της Ε.Ε. νέων μεταλλαγμένων οργανισμών όσο διαρκεί η πολιτική δέσμευση ομάδας
χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα».

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο της Ζακύνθου είναι η μοναδική προστατευόμενη περιοχή
της χώρας μας που έχει θεσμοθετημένο Οργανισμό Διαχείρισης.

Το θαλάσσιο πάρκο δημιουργήθηκε πριν από έναν χρόνο και στα όριά του
βρίσκονται οι σημαντικότερες παραλίες ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Καρέτα –
Καρέτα.

Όπως τόνισε στη Ζάκυνθο ο υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ Ηλίας Ευθυμιόπουλος: «Το Εθνικό
Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου είναι το πρώτο του είδους του στην Ελλάδα και είναι
υπόδειγμα και γι’ άλλες περιοχές της χώρας».

Το θαλάσσιο πάρκο περιλαμβάνει τη θαλάσσια έκταση και τις νησίδες του Κόλπου
Λαγανά, τον υγρότοπο της λίμνης Κερίου και τα νησάκια Στροφάδες, περίπου 40
μίλια νοτίως της Ζακύνθου.