Αλληλεγγύη ή σύγκρουση των γενεών;

Παρά τους αντίθετους ισχυρισμούς, το σημερινό αναδιανεμητικό δημοσίου
χαρακτήρα συνταξιοδοτικό σύστημα είναι κοινωνικά άδικο, οικονομικά αδιέξοδο
και λειτουργεί καταχρηστικά εις βάρος των νεώτερων γενεών στηρίζοντας
προνομιακά τις απολαβές των παλαιοτέρων.

To πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνία μας έχει δύο διαστάσεις. Ζούμε
περισσότερα χρόνια και γεννάμε λιγότερα παιδιά. Ως αποτέλεσμα, εκείνοι που
καλούνται να στηρίξουν με τις εισφορές ή με τους φόρους τους το πλέγμα των
παροχών προς τους ήδη συνταξιούχους είναι πολύ λιγότεροι απ’ όσους χρειάζεται
το σύστημα για να λειτουργήσει. Κατά συνέπεια, αυτοί που σήμερα εργάζονται και
συνεισφέρουν είναι μάλλον απίθανο να κατορθώσουν να εξασφαλίσουν παροχές για
τα δικά τους γηρατειά. Εκείνοι μάλιστα που έρχονται ύστερα απ’ αυτούς, οι
αυριανοί δηλαδή ασφαλισμένοι, είναι σίγουρο πως θα ενταχθούν σ’ ένα σύστημα
ερειπωμένο και σχεδόν ανύπαρκτο.

Σύμφωνα με την επιτυχημένη περιγραφή του καθηγητή Δ. Δημητράκου, σε πρόσφατο
άρθρο του στο «Βήμα», το σημερινό αναδιανεμητικό σύστημα έχει τα
χαρακτηριστικά αλβανικής πυραμίδας. «Λειτουργεί εντυπωσιακά όσο επεκτείνεται η
πυραμίδα και πολλαπλασιάζονται τα μέλη και οι συνεισφορές τους. Αν ανατραπεί
το σχήμα αυτό, οι τελευταίοι πληρώνουν για τους πρώτους. Αυτός είναι ο λόγος
για τον οποίο αυτά τα σχήματα διώκονται από τον νόμο, εκτός αν οργανώνονται
από το ίδιο το κράτος». Πρόκειται δηλαδή περί συστημάτων οργανωμένης από το
κράτος οικονομικής απάτης. Κι όμως, τα θύματά του βγαίνουν στους δρόμους
δίνοντας μάχες για τη… διάσωσή του!

Εφ’ όσον το σύστημα δεν αλλάξει εκ βάθρων, κάθε λύση γιά τη διαιώνισή του με
τη σημερινή του μορφή (δηλαδή δημόσιου χαρακτήρα αναδιανεμητικό σύστημα με
κρατική χρηματοδότηση) θα είναι επαχθέστατη για εκείνους ακριβώς που οι
κινητοποιήσεις υποτίθεται πως στοχεύουν να προστατεύσουν τους σημερινούς
δηλαδή και αυριανούς εργαζομένους. Και για να γίνω σαφέστερος: για να
επιβιώσει σε κάποιο βάθος χρόνου το σημερινό σύστημα, οι λύσεις είναι μόνο
δύο: είτε μείωση των εξόδων είτε αύξηση των εσόδων. Στην πρώτη περίπτωση,
μείωση δηλαδή των μελλοντικών συντάξεων, το αποτέλεσμα θα είναι μία άδικη
αφαίρεση εισοδήματος από αυτούς που σήμερα στηρίζουν με την εργασία τους το
σύστημα και τις απολαβές μιας γενιάς που λόγω κοινωνικών και πολιτικών
ανωμαλιών του παρελθόντος έχει συνεισφέρει οικονομικά πολύ λιγότερα απ’ όσα
εισπράττει.

Στη δεύτερη περίπτωση, αύξηση δηλαδή των εσόδων μέσω μεγαλύτερων εισφορών,
νέας φορολογίας ή και κάλυψης των ελλειμμάτων μέσω κρατικής χρηματοδότησης
(δηλαδή και πάλι μέσω νέων φόρων εκτός αν περικοπούν δαπάνες από την παιδεία,
την υγεία, τον πολιτισμό, τα άλλα κοινωνικά προγράμματα, τις Ένοπλες Δυνάμεις
κ.λπ.) το αποτέλεσμα θα είναι μείωση του εισοδήματος του σημερινού ενεργού
πληθυσμού και πιθανότατα κάμψη της παραγωγικότητας και τελμάτωση της
οικονομικής ανάπτυξης της χώρας (με τις γνωστές συνέπειες ­ χρεοκοπίες,
απολύσεις, ανεργία κ.λπ.).

Σε κάθε μία από τις περιπτώσεις αυτές οι σημερινές γενιές θα στηρίξουν με
σοβαρότατες θυσίες τις προηγούμενες, χωρίς κανείς να είναι σε θέση να εγγυηθεί
πως το ίδιο θα μπορέσει να συνεχισθεί και στο μέλλον. Η περίφημη αλληλεγγύη
των γενεών μετατρέπεται έτσι σε μια σκληρότατη εκμετάλλευση των νέων γενεών
από τους ήδη προνομιούχους του συστήματος. Από αυτούς δηλαδή που βρίσκονται
ήδη κοντά στην κορυφή της «αλβανικής πυραμίδας».

Εκτός των άλλων όμως, το αναδιανεμητικό σύστημα είναι και βάναυσα άδικο εις
βάρος των πιο φτωχών ασφαλισμένων. Και πάλι ο Δ. Δημητράκος σημειώνει, «στο
διάστημα μιας ζωής ο εισοδηματικά ασθενέστερος έχει επιβαρυνθεί με φόρους και
με κρατήσεις για μεγαλύτερο διάστημα από τον πλουσιότερο εργαζόμενο, που
αρχίζει να εργάζεται σε ωριμότερη ηλικία και πιθανότατα θα ζήσει και
περισσότερα χρόνια. Το σύστημα επομένως λειτουργεί “αντίστροφα προοδευτικά”,
ως μηχανισμός μεταβίβασης πόρων από τους φτωχότερους στους πλουσιότερους,
ανατρέποντας την αναδιανεμητική του αποστολή». Δεν είναι τυχαίο πως οι
ανένδοτα σκληρότεροι υποστηρικτές του συστήματος είναι οι προνομιούχοι
ασφαλισμένοι των κρατικών επιχειρήσεων. Εκεί δηλαδή που οι απολαβές φθάνουν
στα ύψη κοντά στο τέλος της καριέρας του υπαλλήλου, και όπου οι εισφορές
ενσωματώνονται στις αυξήσεις ώστε να μετακυλίονται εύκολα στην εργοδοσία και
μέσω αυτής στο καταναλωτικό κοινό. Ο φτωχότερος δηλαδή πληρώνει για τη δική
του ασφάλιση, αλλά και μέσω των τιμολογίων των δημοσίων επιχειρήσεων για τις
πλουσιοπάροχες μελλοντικές απολαβές των προνομιούχων του δημόσιου τομέα. Κι
όμως, βγαίνει κι αυτός στους δρόμους για να μην αλλάξει (!) το σύστημα…

Η μοναδική λογική διέξοδος είναι το ιδιωτικο-οικονομικής αντίληψης
κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Για τους εξής απλούς λόγους:

α. Απελευθερώνει την κοινωνική ασφάλιση από τις τύχες του κράτους και
εξασφαλίζει στον εργαζόμενο απολαβές ανεξάρτητα από την πορεία της οικονομίας
και από τα πειράματα των κομμάτων-κυβερνήσεων.

β. Μεγαλώνει αυτόματα τα εισοδήματα των εργαζομένων εφ’ όσον
καταργούνται οι κρατήσεις ασφαλισμένων-εργοδοτών και τα σχετικά ποσά
προστίθενται στον μισθό. Το ποσοστό που κατατίθεται στους ιδιωτικούς ατομικούς
λογαριασμούς σύνταξης είναι σαφώς μικρότερο (περίπου 10%) από το σύνολο των
μέχρι τότε κρατήσεων.

γ. Η βιωσιμότητα των ατομικών λογαριασμών σύνταξης είναι εγγυημένη από
το γεγονός πως οι ιδιωτικές εταιρείες που τους διαχειρίζονται δεν εμπλέκουν τα
δικά τους οικονομικά στοιχεία με τους σχετικούς λογαριασμούς. Το σύνολο της
διαχείρισης μάλιστα βρίσκεται κάτω από ειδική δημόσια εποπτεία. Η ευκολία
μάλιστα μεταβίβασης του λογαριασμού από εταιρεία σε εταιρεία τις υποχρεώνει σε
προσφορές προς τους ασφαλισμένους ανταγωνιστικού χαρακτήρα (λ.χ. καλύτερες
αποδόσεις, μικρότερες προμήθειες, έξτρα παροχές, κ.ά.).

δ. Καταργούνται τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Ο καθένας αποφασίζει
πότε ακριβώς θέλει να βγει στη σύνταξη και μέσω υπολογιστή μπορεί να γνωρίζει
πόσα ακριβώς χρήματα τότε θα εισπράττει. Και παράλληλα, θα έχει τη δυνατότητα
να αποταμιεύει κάτι παραπάνω εφ’ όσον επιθυμεί να βγει στη σύνταξη νωρίτερα ή
με μεγαλύτερες απολαβές.

ε. Οι εν ενεργεία εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι δεν πρόκειται να
χάσουν τίποτε από αυτά που σήμερα απολαμβάνουν. Το νέο σύστημα θα αφορά μόνο
τους καινούργιους απασχολουμένους. Το κράτος όμως θα γνωρίζει πλέον όλες του
τις μελλοντικές υποχρεώσεις και ανάλογα θα προγραμματίζει τις κινήσεις του. Τα
ελλείμματα των παλιών λογαριασμών θα καλυφθούν από τη χρηματιστηριακή
αξιοποίηση των αποθεματικών και των λοιπών περιουσιακών στοιχείων των
καταργουμένων ταμείων, καθώς και με καταβολές του προϋπολογισμού μέσω
ιδιωτικοποιήσεων και κατάργησης των κρατικών μονοπωλίων.

στ. Προαιρετικά ορισμένοι εργαζόμενοι θα μπορούν να μπουν στο νέο
σύστημα με προίκα ένα ομόλογο ίσης αξίας με τις μέχρι τότε εισφορές τους και
με επιτόκιο ύψους περίπου 5%.

ζ. Ο πολίτης γίνεται αυτόνομος, αυτοδύναμος και αυτεξούσιος αναφορικά
με το οικονομικό του μέλλον. Η πορεία του στηρίζεται στις δικές του υπεύθυνες
επιλογές και δυνάμεις. Όλοι θα ξεκινούν από ένα κατώτερο εγγυημένο εισόδημα,
του οποίου τις συνεισφορές θα καταβάλει το κράτος εφ’ όσον κάποιος είναι
άνεργος. Κανένας πολίτης δεν θα βρίσκεται ποτέ χαμηλότερα από ένα εγγυημένο
δίχτυ κοινωνικής προστασίας.

Το ιδιωτικής αντίληψης κεφαλαιοποιητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης σύντομα
συσσωρεύει πλεονάσματα στον προϋπολογισμό. Το ιδιωτικοποιημένο κράτος ευθύνης
και ατομικών ευκαιριών γίνεται κράτος πλούσιο. Ικανό έτσι να εξασφαλίσει την
κοινωνική προστασία για την οποία όλοι συζητούν, αλλά ουδείς έχει μπορέσει
μέχρι σήμερα πραγματικά να προσφέρει.