Το αίνιγμα δυσκολεύει

Φραντσέσκο Ρουτέλι: Κατηγόρησε τον Μπερλουσκόνι για αλαζονεία και έλλειψη σεβασμού προς τους ψηφοφόρους

Η Ιταλία ετοιμάζεται για μια ακόμα φορά να υποβάλει την πολιτική επιστήμη σε
μια ιδιότυπη δοκιμασία. Πράγματι, για όποιον βλέπει τα πράγματα από έξω, ή για
όποιον πιστεύει ότι οι εκλογές έχουν παντού συμβολική σημασία κι επιτρέπουν
την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων για λαούς και κοινωνίες (μέγα λάθος στην
περίπτωση της Ιταλίας), η επερχόμενη νίκη του Μπερλουσκόνι και της παρέας του
είναι πολλαπλώς δυσεξήγητη. Το αίνιγμα, πάντως, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι
τόσο γιατί ένας άνθρωπος με την ηθική, διανοητική και πολιτική προσωπικότητα
του προέδρου της Μίλαν είναι πιθανό να κυβερνήσει (πιθανή απάντηση: οι Ιταλοί
δεν τον ψηφίζουν για τις αξίες του, αλλά για το όνειρο των χρημάτων του). Ούτε
καν γιατί είναι πιθανό, παρά την απογοητευτική εμπειρία της πρώτης θητείας του
(Απρίλιος με Δεκέμβριο 1994), να ξανακυβερνήσει και μάλιστα με τους ίδιους
συμμάχους που τον είχαν τότε ανατρέψει (πιθανή απάντηση: το μικρό διάστημα της
διακυβέρνησής του σε σύγκριση με το μεγαλύτερο της κεντροαριστεράς, τον
εμφανίζουν σήμερα ως φορέα της εναλλαγής). Ούτε, τέλος, γιατί μια κυβέρνηση με
τη σοβαρότητα και τις επιτυχίες της απερχόμενης (νοικοκύρεμα των οικονομικών,
είσοδος στην ΟΝΕ, αλλά κυρίως διατήρηση της κοινωνικής συνοχής) δυσκολεύεται
τόσο να πείσει το εκλογικό σώμα (πιθανή απάντηση: οι «κακομαθημένοι» Ιταλοί
πιστεύουν πως μπορούν να ρισκάρουν το κάτι παραπάνω). Το μεγάλο αίνιγμα είναι
η παρατεινόμενη αδυναμία ή έστω απροθυμία, της τελικής μετάβασης μιας τόσο
ταλαιπωρημένης ­ αλλά κάθε άλλο παρά αποτυχημένης ­ δημοκρατίας στην εποχή της
ουσιαστικής ενηλικίωσης.

Το ιταλικό πολιτικό σκηνικό, αλλά και το ιταλικό σύστημα, δεν μπορεί να γίνει
κατανοητό χωρίς την κεντρική αναφορά των σκανδάλων και των δικών, στις αρχές
της δεκαετίας του ενενήντα, που ανέτρεψαν σε μεγάλο βαθμό το παλιό καθεστώς
άσκησης της εξουσίας, χωρίς όμως, ακόμα, να το αντικαταστήσουν με κάποιο
πραγματικά νέο. Έχει ενδιαφέρον να θυμηθούμε, παρ’ ότι τέτοια θέματα δεν
συζητήθηκαν καθόλου στη θορυβώδη εκστρατεία που τελειώνει, ότι η Πρώτη Ιταλική
Δημοκρατία, που γεννήθηκε την επαύριον του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και
βρήκε την έκφρασή της στο (ακόμα ισχύον) Σύνταγμα του 1948, οικοδομήθηκε,
αντίθετα από τα περισσότερα σύγχρονά της ευρωπαϊκά πολιτεύματα, πάνω στη βάση
της κυριαρχίας του κομματικού επί του κυβερνητικού στοιχείου. Ότι η δύναμη των
κομμάτων πήγαζε κατά κύριο λόγο από ένα εκλογικό σύστημα αναλογικό στο έπακρο,
που απέκλειε τον σχηματισμό μονοκομματικών κυβερνήσεων και συνέβαλλε στη
δημιουργία ενός συστήματος «κυριαρχίας διά της μοιρασιάς» (διείσδυση πολλών
κομμάτων στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, σχηματισμός πολυκομματικών
κυβερνήσεων χωρίς ουσιαστική εναλλαγή στην εξουσία και με μόνο στόχο τον
αποκλεισμό του Κομμουνιστικού Κόμματος, επιρροή εξωθεσμικών κέντρων όπως η
Καθολική Εκκλησία, αντιμετώπιση του κράτους ως επιχείρησης, στα πλαίσια της
οποίας ο παράνομος πλουτισμός είναι ένα μέσο δίπλα στα άλλα). Ότι η φούσκα
έσκασε στις αρχές του 1990 με το φανέρωμα της διαφθοράς του όλου συστήματος,
αλλά και πάλι, παρά τη διάλυση της Χριστιανοδημοκρατίας, τη μεταλλαγή του
μεγαλύτερου ευρωκομμουνιστικού κόμματος του κόσμου, την αποσάθρωση κάθε
σοσιαλιστικού σχήματος και κυρίως την αναμόρφωση του εκλογικού συστήματος επί
το πλειοψηφικότερον, το διαρκώς κυοφορούμενο νέο (αυτή η «Δεύτερη Δημοκρατία»,
την οποία τόσοι πολλοί βιάστηκαν να θεωρήσουν συντελεσμένη) συνεχώς
αναβάλλεται. Η προσωποποίηση σαρώνει, η «επιχειρηματική λογική» καλύπτει τα
πάντα, οι παρά φύσιν συμμαχίες δεν σοκάρουν κανέναν και βέβαια, μαζί και παρ’
όλα αυτά, η ιταλική δημιουργικότητα θριαμβεύει. Ίσως αυτό να εξηγεί γιατί η
ουσιαστική αλλαγή συνεχίζει να μην ενδιαφέρει πραγματικά τους Ιταλούς και
γιατί η διαφαινόμενη επιστροφή προς τα πίσω ενοχλεί περισσότερο τους ξένους.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.