ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκσυγχρονισμός

Εκσυγχρονισμός: κεντρική έννοια της κυβερνητικής πολιτικής και της
προπαγάνδας. Πρόκειται για τον νέο Ηρακλή που θα καθαρίσει την κόπρο της
κοινωνίας μας! Φυσικά και είμαστε υπέρ του εκσυγχρονισμού! Αλλά ποιου
εκσυγχρονισμού; Τι επικαλύπτει η νέα έννοια, στην εποχή της αντιστροφής των
νοημάτων;

Η έννοια εκσυγχρονισμός δεν είναι ουδέτερη. Στις μέρες μας πρόκειται για τη
διαδικασία της κεφαλαιοκρατικής αναδιάρθρωσης, η οποία προϋποθέτει και τον
τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, αλλά και τον «εκσυγχρονισμό» των κοινωνικών
σχέσεων, και ειδικά των σχέσεων κεφαλαίου και εργασίας.

Κυρίαρχη σχέση, θεσμοθετημένη πλέον στη σημερινή φάση του καπιταλισμού, είναι
ο ανταγωνισμός. Πόλεμος ανάμεσα στις μητροπόλεις του καπιταλισμού, ανάμεσα
στον «αναπτυγμένο» και τον Τρίτο Κόσμο, ανάμεσα στις πολυεθνικές, ανάμεσα στα
έθνη και τα άτομα.

Συνέπεια του ανταγωνιστικού χαρακτήρα και της αναρχίας της κεφαλαιοκρατικής
παραγωγής, είναι η σημερινή κρίση υπερσυσσώρευσης ­ κρίση καθολική, έρπουσα,
με εξάρσεις και με υφέσεις. Ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός είναι ένας από τους
όρους για την επιβίωση των επιχειρήσεων στις συνθήκες του γενικευμένου
πολέμου. Ο εκσυγχρονισμός συνεπάγεται την αύξηση της παραγωγικότητας της
εργασίας και κατά συνέπεια την ένταση της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης.
Έτσι ο εκσυγχρονισμός εντείνει την εκμετάλλευση και μετατρέπεται σε
«θεομηνία», σύμφωνα με μία φράση του Καρλ Μαρξ.

Συγκεκριμένα

Το κράτος πρέπει να συνδράμει την κεφαλαιοκρατική ανασυγκρότηση και
αναδιάρθρωση με έργα υποδομής, και με απ’ ευθείας δάνεια και επιχορηγήσεις στο
κεφάλαιο. Χρειάζεται συνεπώς «χρήμα». Πιστά στις συνταγές του
νεοφιλελευθερισμού, τα σοσιαλιστικά νεόφυτα επιδόθηκαν με τον ζήλο των
νεοφώτιστων στην κατεδάφιση του κρατικού τομέα της οικονομίας. Κερδοφόρες
επιχειρήσεις εκχωρούνται στο ελληνικό και το ξένο κεφάλαιο έναντι πινακίου
φακής. Το κέρδος για το κεφάλαιο είναι διπλό: αρπαγή κερδοφόρων επιχειρήσεων
σε εξευτελιστικές τιμές και άμεσες επιχορηγήσεις. Αλλά η άμεση και έμμεση
ενίσχυση του κεφαλαίου δεν αρκεί. Ένας από τους κύριους στόχους της
νεο-φιλελεύθερης πολιτικής, είναι η μείωση του εργατικού κόστους ­ και η
αντίστοιχη αύξηση της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Για να επιτευχθεί αυτός ο
«ανθρωπιστικός» στόχος πρέπει να κατεδαφιστούν τα εργατικά δικαιώματα που
κερδήθηκαν με αγώνες και ποταμούς αιμάτων στους τέσσερις αιώνες της βασιλείας
του κεφαλαίου. Η απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων τείνει να μετατρέψει τον
εργαζόμενο σε απασχολήσιμο: σε ένα μετέωρο, ανέστιο ον, που θα ζει με το
μόνιμο άγχος αν θα μπορέσει να διαθέτει το μόνο εμπόρευμα που θα έχει: την
εργατική του δύναμη. Η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, η προσωρινότητα,
η μισή απασχόληση, η εποχική απασχόληση, συνιστώσες της νεοφιλελεύθερης
πολιτικής, συγκεκριμενοποιούν τη βαρβαρότητα που κρύβεται κάτω από τις ψευδείς
έννοιες του εκσυγχρονισμού.

Όμως τα προηγούμενα δεν αρκούν. Αίτημα του νεοφιλελευθερισμού είναι η
κατεδάφιση του λεγόμενου «κράτους πρόνοιας» το οποίο οικοδομήθηκε στη
μεταπολεμική «χρυσή»(;) εποχή του καπιταλισμού. Πρώτο θύμα, η κοινωνική
ασφάλιση. Οι κυβερνήσεις, πρώτα «έφαγαν» τα λεφτά των Ταμείων. Σήμερα δεν
θέλουν να τα επιστρέψουν, αλλά επίσης δεν θέλουν να φορολογήσουν το μεγάλο
κεφάλαιο (θυμηθείτε τη σχετική οργισμένη αντίδραση του κ. Παπαντωνίου).
Διάλυση λοιπόν της κοινωνικής ασφάλισης, να απαλλαγεί η εργοδοσία και το
κράτος της από τις υποχρεώσεις τους, να πλουτίσουν και οι ιδιωτικές, εγχώριες
και ξένες, ασφαλιστικές εταιρείες. Αλλά ούτε αυτό αρκεί. Το κεφάλαιο απαιτεί
μια πολυάριθμη, σχετικά ειδικευμένη άρα φθηνή εργατική δύναμη. Θάνατος λοιπόν
στο ουμανιστικό πανεπιστήμιο! Κρατικά ή ιδιωτικά πανεπιστήμια θα παράγουν
φθηνούς μισο-επιστήμονες, κατάλληλους για μια ειδική απασχόληση και ταυτόχρονα
μια ελίτ με υψηλή ειδίκευση, που θα στελεχώνει τον κρατικό και παραγωγικό
μηχανισμό. Αλλά και αυτό δεν αρκεί: Ο κοινωνικοποιημένος τομέας της υγείας
αποτελεί βάρος για τον προϋπολογισμό και εμπόδιο στα κέρδη των επιχειρήσεων
αυτού του χώρου. Μετατροπή λοιπόν και των νοσοκομείων σε επιχειρήσεις. Και
έπεται συνέχεια.

Τα εγκλήματα του νεοφιλελευθερισμού εις βάρος της ανθρωπότητας δεν
περιορίζονται στα προηγούμενα. Κάποτε η αστική τάξη είχε γράψει στις σημαίες
της: Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα. Ο και τότε υπαρκτός κοινωνικός πόλεμος
μετέτρεπε σε κενές λέξεις αυτά τα συνθήματα. Ο καπιταλισμός, αγγίζοντας σήμερα
τα ιστορικά του όρια, απαρνείται τις όποιες αξίες του αστικού ουμανισμού και
προβάλλει γυμνός, με όλη του τη βαρβαρότητα. Εχθρός του ανθρώπινου είδους.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.