ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η λήθη σαν πείραμα

Όπως πάνε τα πράγματα, δεν αποκλείεται να εισπραχθεί (αντί άλλου) έκφραση
λύπης και για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα ή για τις καταστροφές στη γερμανική
κατοχή.

Για μια στιγμή μπορεί να φανταστεί κανείς ότι η Ελλάδα έγινε πιο υπολογίσιμη
απ’ όσο νομίζει η ίδια, αφού διαθέτει την εξουσία να δίνει ή να μη δίνει
συγχώρεση. Αλλά θα πρέπει αμέσως να σκεφτεί ο κάθε ευφάνταστος πως η εξουσία
αυτή του παραχωρήθηκε, δεν την κέρδισε. Και γιατί αυτό; Απλούστατα, επειδή ο
ισχυρός θέλει πάντα να δρα. Και δρα σε μεγαλύτερη κλίμακα χρόνου όταν είναι
απαλλαγμένος από τα παλιά βάρη. Αναθέτει, λοιπόν, το Βατικανό στην ελληνική
και ορθόδοξη πλευρά να το απαλλάξουν από τα βάρη των λαθών που δυσκολεύουν τις
επιδιώξεις του μέσα στο νέο πλαίσιο.

Χρειάζεται να ειπωθεί ποιο είναι το νέο παγκόσμιο πλαίσιο; Όλοι το έμαθαν
υποχρεωτικά. Όλοι μετέχουν στο παιγνίδι της εξαναγκασμένης σύμπραξης, της
οργανωμένης από τα πριν συνέργειας των λιγότερο με τους περισσότερο
αποφασισμένους, υπό την καθοδήγηση φυσικά των δεύτερων.

Με άλλα λόγια, δεν μπορεί η σχετικά αδύναμη πλευρά παρά να αποδεχτεί την
επίδειξη ταπεινοφροσύνης της πιο ισχυρής. Δεν πρόκειται βέβαια για ταπείνωση,
εφόσον αποκλείονται οι αντίστοιχες πράξεις. Τέτοια πράξη θα ήταν μια δήλωση
από μέρους του Πάπα για το Κυπριακό. Δεν την έκανε. Και δεν θα πρέπει να
εκπλήσσει αυτό, αφού στη σύγχρονη στρατηγική ελέγχου των εντάσεων
περιλαμβάνεται και το να μπορεί ο πλεονεκτών, ζητώντας συγγνώμη, να διαμηνύει
ταυτόχρονα στον μειονεκτούντα πως «και πολύ σου πάει».

Πρέπει λοιπόν να αρκεστούμε σ’ αυτό; Κάτι τέτοιο θα ήταν ισοδύναμο με το να
ξεχάσει κάποιος τις αδικίες τις οποίες υπέστη και να πιστέψει πως με μια
δήλωση όλα είναι δυνατόν να ξεκινήσουν από την αρχή. Ωστόσο, για τα θύματα
ποτέ δεν υπάρχει νέα αρχή, υπάρχει μόνο συνέχεια.

Απ’ αυτή την άποψη το Κυπριακό για το οποίο η ελληνική πλευρά (πολιτικοί και
Εκκλησία) ζήτησαν έστω και μια φράση συμπαράστασης, είναι το πεδίο όπου
δοκιμάζονται διαρκώς οι δύο εναλλακτικές τακτικές. Της μνησικακίας και της
άφεσης αμαρτιών. Δεν πρέπει να υπάρχουν πλέον αυταπάτες γύρω από την πρώτη. Η
μνησικακία είναι η επιθυμία για τιμωρία που αναβάλλεται συνεχώς. Είναι η
ανημπόρια που μετατρέπεται σε χολή ­ για να θυμηθούμε τον Σέλερ ­ και θα
πρέπει να προσθέσουμε πως αυτή η χολή όταν δεν μπορεί να στραφεί κατά των
εχθρών, στρέφεται εναντίον των οικείων.

Μήπως, λοιπόν, η πανουργία της συναινετικής θρησκευτικο-πολιτικής ρητορείας
δεν αφήνει άλλη διέξοδο από την άφεση αμαρτιών; Όχι. Δεν είναι κανείς
υποχρεωμένος να ξεχάσει. Ούτε, όμως, και να θυμάται με τον τρόπο του
χολερικού. Εφόσον θέλει να βρίσκεται μέσα στο παιγνίδι, μπορεί να διαλέξει μια
άλλη τακτική: να προτείνει τη λήθη σαν πείραμα. Δεν θα πει πεισματικά:
αρνούμαι τη χειρονομία σου γιατί είναι υποκριτική. Θα πει πως την δέχεται κατ’
αρχήν. Δέχεται να συνδεθεί με τον αντίδικο σαν να επρόκειτο κάποτε να
αποσυνδεθεί ξανά.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.