Διαστάσεις Φοβάμαι, άρα πεθαίνω

Το πέρασμα: για τους Ιάπωνες ο θάνατος είναι μια μεταμόρφωση

Οι Ιάπωνες χωρίζονται στους σιντοϊστές και στους βουδιστές, στην
πραγματικότητα όμως δεν είναι αναγκασμένοι να διαλέξουν ανάμεσα στις δύο
θρησκείες, γιατί κατά κάποιο τρόπο είναι συμπληρωματικές. Ο σιντοϊσμός, η πιο
παλιά θρησκεία από τις δύο, ζητεί από κάθε οικογένεια να λατρεύει τους νεκρούς
της. Σε κάθε σπίτι υπάρχει έτσι ένας μικρός βωμός για τη λατρεία των προγόνων,
οι οποίοι κατεβαίνουν στους ζωντανούς γιατί έχουν αφήσει χρέη ανεκπλήρωτα και
ερωτήματα εκκρεμή, και ζουν ανάμεσά τους αναζητώντας απαντήσεις. Για τους
Ιάπωνες, ο θάνατος αποτελεί έτσι ένα πέρασμα, μια μεταμόρφωση. Περνάς σ’έναν
άλλο κόσμο, απ’ όπου πάντα επιστρέφεις ώστε να ζήσεις ακόμη μια φορά.

Στην Αφρική, πάλι, η σχέση με τον θάνατο αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής.
Σε μια περιοχή της Ακτής του Ελεφαντοστού, για παράδειγμα, όταν κάποιος
πεθαίνει τον καθίζουν σε μια καρέκλα, κάτω από ένα δένδρο, και τον ρωτούν:
«Γιατί πέθανες;». Κι όσο τον ρωτούν, τον κουνάνε, πολύ απαλά και μαλακά, και
ανάλογα με τη θέση που θα πάρει το πτώμα αποκομίζουν την απάντηση. Οι ζωντανοί
εξοικειώνονται έτσι με τον θάνατο, ο φόβος και ο θρήνος που συνοδεύουν το
πένθος στις δυτικές κοινωνίες απουσιάζουν.

Όπως απουσιάζει και η μοναξιά, κύριο συστατικό του θανάτου στην Ευρώπη. Μόνο
σε κάτι μεμονωμένες περιοχές σαν τη Σικελία έχουν επιβιώσει παραδόσεις όπως το
να τρώνε όλοι μαζί ζαχαρένιες κούκλες την ημέρα του θανάτου. Στην υπόλοιπη
Ευρώπη, γράφει η Ντάτσια Μαραΐνι στο τελευταίο τεύχος του ιταλικού περιοδικού
MicroMega, είμαστε όλο και πιο μόνοι απέναντι στον θάνατο. Οι τελετές
που συνόδευαν τον θάνατο, και κατά κάποιον τρόπο τον ελάφραιναν, σήμερα
σπανίζουν. Οι περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν μόνοι, σ’ένα κρεβάτι
νοσοκομείου, μέσα στη σπουδή και την αδιαφορία. Ένας λόγος που ο θάνατος
τρομάζει είναι και αυτή η μοναξιά. Ένας λόγος που εξηγεί τις αυτοκτονίες, αυτή
την ανάγκη να κλείσει κανείς τον διακόπτη ή να αναζητήσει έναν αργό τρόπο
θανάτου όπως τα ναρκωτικά, είναι η αίσθηση ότι ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο
δεν υπάρχει καμιά διαφορά, ότι ο θάνατος έχει επέλθει ήδη και το μόνο που
χρειάζεται είναι η αποδοχή του.

Ο θάνατος είναι αφόρητος για έναν επιπλέον λόγο: επειδή διαρρηγνύει την
αρμονία της ζωής, επειδή συγκρούεται με τη βασική αρχή της ζωής που είναι η
αναζήτηση της απόλαυσης. Τα σκοτεινά και θλιβερά μας νεκροταφεία επιτείνουν
και παρατείνουν εσαεί αυτή την αίσθηση. Η καύση των νεκρών, αντίθετα, έχει
έναν καθαρτικό χαρακτήρα. Η ιταλίδα συγγραφέας παρακολούθησε μια τέτοια τελετή
στο Μπενάρες της Ινδίας. Η σορός μεταφέρθηκε πάνω σ’ ένα φορείο, ενώ γύρω της
έτρεχαν άνθρωποι ντυμένοι στα άσπρα, και τοποθετήθηκε σε μια μικρή πυρά. Σε
πέντε λεπτά, είχαν όλα τελειώσει.