Παιδεία – Ευρωπαίος πολίτης

Η συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 1992 αποτελεί σταθμό στη μέχρι τώρα πορεία
της Ενωμένης Ευρώπης.

Ο «Ευρωπαίος πολίτης» κατοχυρώνεται ως ιδιότητα μέσα από την κοινοτική
νομοθεσία. Ενώ μια σειρά μέτρων και δράσεων, που έχουν εξαγγελθεί και
θεσμοθετηθεί στο πλαίσιο της υλοποίησης της κοινοτικής πολιτικής, περιφρουρούν
και διασφαλίζουν τα δικαιώματα, που απορρέουν από την ιδιότητα αυτή. Οι
επιλογές του έχουν διευρυνθεί, οι ελευθερίες του έχουν ενισχυθεί και το
επίπεδο της ζωής του επιδιώκεται να αναβαθμιστεί μέσω της σύγκλισης των
επιμέρους εθνικών πολιτικών, σε υψηλότερα πρότυπα στον τομέα της υγείας, του
περιβάλλοντος, της εργασίας και της εκπαίδευσης.

Η μετεξέλιξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε Ευρωπαϊκή Ένωση, θεσμός που
περικλείει αλλά και υπερβαίνει τα κράτη-μέλη, δημιουργεί νέες προοπτικές,
ώστε, εκτός από την εθνική ιθαγένεια στο επίπεδο των κρατών-μελών, να γίνεται
λόγος και για ευρωπαϊκή ιθαγένεια, η οποία λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι
παραπληρωματικά στην προηγούμενη και αποσκοπεί στη διαμόρφωση μιας κοινής
ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας, που θα ενώσει όλους τους λαούς της
Ευρώπης, μέσα από τη συνειδητοποίηση των κοινών ιστορικών καταβολών και των
κοινών παροντικών συμφερόντων και επιδιώξεων.

Η διαμόρφωση των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών-μελών ­ όσο και αν
αλληλοεπηρεάστηκαν ­ βασίζεται στην ιστορία, τις παραδόσεις, τα ήθη, τα έθιμα
και τις ανάγκες της κάθε χώρας. Επομένως, η αναζήτηση των κοινών εκείνων
στοιχείων, τα οποία θα ενώσουν τους λαούς, θα πρέπει να γίνει με πλήρη
συνείδηση της ευθύνης και με οριοθέτηση σαφούς σκοποθεσίας και στοχοθεσίας, η
οποία δεν θα προκαλέσει αλλοίωση ούτε της ευρωπαϊκής ταυτότητας ούτε όμως και
του εθνικοπολιτισμικού χαρακτήρα της κάθε χώρας. Οι επιζητούμενοι στόχοι,
λοιπόν, θα πρέπει να υλοποιηθούν, σεβόμενοι, αφ’ ενός, τα παιδαγωγικά και
ψυχολογικά δεδομένα και, αφ’ ετέρου, τις ανάγκες της κοινωνίας μας, όπως
προκύπτουν. Η θεμελίωση της ευρωπαϊκής διάστασης βασίζεται κυρίως σε διάχυση
όρων και ιδεών, που σχετίζονται με το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και συνεπώς, σε
καμιά περίπτωση, δεν μπορεί να αποτελέσει αυτόνομο γνωστικό αντικείμενο. Σε
αυτή την περίπτωση, σίγουρα, θα έχανε την έννοια και τη λειτουργικότητά της. Η
συνείδηση δεν διδάσκεται, αλλά διαμορφώνεται. Διαμορφώνεται με την
ευαισθητοποίηση πτυχών της προσωπικότητας του παιδιού και η διάχυση της
ευρωπαϊκής διάστασης στα αναλυτικά προγράμματα μπορεί να ενισχύσει την προβολή
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως όλον, που η διαδικασία αυτή, αβίαστα, θα οδηγήσει
στη διαμόρφωση συνειδητοποιημένων πολιτών.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι προοπτικές υλοποίησης μιας περαιτέρω συνεργασίας
των εκπαιδευτικών φορέων των δεκαπέντε κρατών-μελών πρέπει να αναζητηθούν σε
νέες κατευθύνσεις. Η ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση θα πρέπει να νοηθεί ως
μια πρακτική, ως ένα μέσο ενοποίησης των ευρωπαϊκών λαών και προσανατολισμού
τους προς την κοινή πορεία στο μέλλον, με σεβασμό στη διατήρηση των
εθνοπολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων του κάθε κράτους-μέλους.

Ο δρόμος προς την υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης συνεργασίας στον χώρο της
εκπαίδευσης είναι ακόμα μακρύς. Κοινοτικά και εθνικά όργανα θα πρέπει να
συνεργαστούν στον χώρο της εκπαίδευσης. Οι μαθητές των «Δεκαπέντε» θα πρέπει
να επωφεληθούν, να συνειδητοποιήσουν τις ρίζες τους και την κοινή πολιτιστική
τους κληρονομιά, να απελευθερωθούν από τις ισχυρές προκαταλήψεις, που
διχάζουν, και να κληροδοτήσουν, και αυτοί με τη σειρά τους, στην επόμενη
γενιά, αυτό που θα κληρονομήσουν από τους γονείς τους: Μια Ευρώπη ενωμένη,
ειρηνική και βαθιά ανθρωπιστική.

Ο Χρήστος Χρήστου είναι πρόεδρος της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας