Θανατηφόρα… η νομιμοποίηση

Είχε ζήσει όλη του τη ζωή με τους φρενήρεις ρυθμούς του ανθρώπου που ήθελε
να «προλάβει». Λες και ενστικτωδώς γνώριζε ότι ο βίος του δεν θα ήταν πλήρης
ημερών. Αρρώστησε βαριά, τέσσερα φεγγάρια πριν κλείσει μισό αιώνα ζωής. «Τρεις
μήνες» η αυστηρότερη ιατρική πρόγνωση. «Έξι το πολύ μήνες», η επιεικέστερη ­
με εφαρμογή μιας ελάχιστα υποσχόμενης θεραπευτικής αγωγής.

Εκείνος, πάντως, αρκέστηκε στην αρχική πρόγνωση κι αρνήθηκε κάθε θεραπεία.
Έζησε τους τρεις μήνες της ζωής του ωσάν επρόκειτο να μην πεθάνει. Και όταν
ήταν πλέον έτοιμος να αποχωρήσει, μίλησε για το θέμα που τον απασχολούσε στη
γυναίκα του και οι δυο μαζί, ύστερα από μια ατελείωτη νύχτα αγρύπνιας, στον
οικογενειακό τους γιατρό.

Δεν ήταν εύκολη η απόφαση. Δεν είναι απλό ένας γιατρός να συναποφασίσει την
οριστική «φυγή» ενός ανθρώπου, ακόμη κι αν ο θάνατος είναι προσυπογραμμένος
από την ίδια τη ζωή. «Είμαι αποφασισμένος», είπε εκείνος. Το τελευταίο του
βράδυ, τους αποχαιρέτησε όλους με τον τρόπο που κάθε βράδυ τους αποχαιρετούσε.
Τίποτε υπερβολικό και ασυνήθιστο δεν έγινε.

Εκείνη μονάχα έμεινε δίπλα του, ξάγρυπνη ως το πρωί. Που όλα είχαν τελειώσει,
μέσα από έναν γαλήνιο βαθύ ύπνο. Τότε ξύπνησε τα παιδιά, τα αδέρφια και τους
γονείς του. Δύο ώρες αργότερα, ο οικογενειακός γιατρός που είχε με τα
κατάλληλα φάρμακα βοηθήσει, υπέγραφε και το «εξιτήριο» από την ζωή του
46χρονου καρκινοπαθή.

Έπραξε σωστά ή λάθος; Ποιος μπορεί μετά βεβαιότητας να πει; Δεν υπάρχει σωστή
ή λάθος άποψη. «Από τη στιγμή που ένας ασθενής μπαίνει στη διαδικασία να
μιλήσει για ευθανασία, αυτό σημαίνει ότι έχει αποθέσει στην άκρη και κάθε
ελπίδα», πιστεύει ο κ. Γεράσιμος Ρηγάτος, διευθυντής της Α’ Παθολογικής
Κλινικής του «Αγίου Σάββα». Την βλέπει την ελπίδα κάθε τόσο να πεθαίνει ο κ.
Ρηγάτος. Κάθε φορά που μια διάγνωση είναι καταδικαστική, ξέρει με μαθηματική
ακρίβεια ότι θα δει και την ελπίδα στην αρχή να μαραζώνει κι ύστερα να
πεθαίνει. Τι κάνει τότε; «Δίνω τις μάχες μου ακόμη και όταν ξέρω ότι ο πόλεμος
είναι χαμένος.

Είναι σημαντικό κέρδος να μην πονάει ο άρρωστος, να ζήσει ανώδυνα τις
τελευταίες του στιγμές… Δίνω λοιπόν την μάχη, όχι πια για να τον θεραπεύσω
αλλά για να τον ανακουφίσω…». Κι όταν τα συμπτώματα και οι πόνοι
επανέρχονται δριμύτεροι; «Δίνω μεγαλύτερη μάχη για να κερδίσω ενδεχομένως
λιγότερα, με μεγαλύτερο τίμημα και για τον γιατρό και για τον άρρωστο… Δεν
μπορώ όμως να παραιτηθώ! Δεν μπορώ να δεχθώ την αντίληψη ότι ο γιατρός, από
μέσο θεραπείας ή βοήθειας μπορεί να μετατραπεί σε μέσο θανάτου, από θεραπευτής
να γίνει εκτελεστής…».

Παρήλθαν οι καιροί που οι άνθρωποι πέθαιναν ευλαβικά ανάμεσα στους οικείους
τους. Σήμερα, οι δυο στους τρεις, χωρίς ελπίδα, καρκινοπαθείς πεθαίνουν στον
παγερό θάλαμο ενός νοσοκομείου: «Σε αρκετές περιπτώσεις το παρακάνουν και η
σύγχρονη κοινωνία και η σύγχρονη ιατρική. Κρατάμε αρρώστους τελικού σταδίου
που μετράνε ώρες ή έστω ημέρες με έναν ορό σ’ ένα νοσοκομείο γιατί δεν υπάρχει
κανείς που να τους θέλει και να τους πάρει στο σπίτι». Τον τρομάζουν όλα αυτά,
αλλά τρομάζει εξίσου και στην ιδέα της νομιμοποίησης της ευθανασίας σε μια
ανέτοιμη κοινωνία, όπως η ελληνική: «Όχι γιατί η πρόθεση του νομοθέτη θα είναι
κακή, αλλά γιατί τρέμω μπροστά στην υπέρβαση και την κατάχρηση.

Σήμερα μπορεί κανείς να προβεί σε ευθανασία για κάποιον που έχει δέκα ημέρες
επώδυνης ζωής, αύριο μπορεί να το κάνει σε κάποιον που θα έχει έξι μήνες ζωής
­ θα το επιβάλει με τον τρόπο της η ασφαλιστική του εταιρεία ­ και μεθαύριο
μπορεί να το επιβάλει για τον άπορο ή τον αλλοδαπό π.χ. που έχει μπροστά του
ολόκληρη ζωή αλλά είναι ανασφάλιστος και χρειάζεται πολύμηνη περίθαλψη».

Η παθητική ευθανασία, σολομώντειος λύση

Αριστερά, ο εντατικολόγος κ. Παναγιώτης Μπεχράκης, αναπληρωτής καθηγητής Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δεξιά, ο καθηγητής Χειρουργικής κ. Ιωάννης Παπαδημητρίου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων

Όσο μεγαλύτερη ευμάρεια έχουμε τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να πεθάνουμε
αναξιoπρεπώς; Όσο πιο ανεπτυγμένη και «συνειδητοποιημένη» είναι μια κοινωνία
τόσο πιο «παγερό» και αποτρόπαιο γίνεται το πέρασμα από τη γνωστή, στην
«άλλη», την «άγνωστη» πλευρά; Και τι είναι τελικά αυτό που «πονάει»
περισσότερο; «Δεν είναι ο θάνατος, είναι η παρατεταμένη διαδικασία του
θανάτου», απαντά με μια φράση-κλειδί ο καθηγητής Χειρουργικής κ. Ιωάννης
Παπαδημητρίου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων. «Θάνατος και
ζωή δεν είναι τίποτα άλλο από το αντίστοιχο άκρο μιας φυσικής διαδικασίας:
γεννιέσαι, ζεις, πεθαίνεις. Το θέμα είναι πώς πεθαίνεις! Ο φόβος του ασθενούς
για έναν παρατεταμένο και αφόρητο πόνο, για μια παρατεταμένη αγωνία και μια
ακόμα μεγαλύτερη δυστυχία είναι χειρότερος και απ’ αυτόν τον θάνατο.

Φθάνουν κάποτε σ’ ένα τέτοιο σημείο ορισμένοι ασθενείς που ζητούν από τον
γιατρό τους να θέσει τέρμα στο μαρτύριό τους και τότε μετατίθεται το μαρτύριο
από τον ασθενή στον γιατρό».

Είναι μία από τις πιο τραγικές στιγμές που μπορεί να ζήσει ένας γιατρός,
πιστεύει ο κ. Παπαδημητρίου. Υπάρχει λύση; «Η σολομώντειος λύση, κατά τη γνώμη
μου, είναι η παθητική ευθανασία! Θα πάρεις όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα για την
ανακούφιση του αρρώστου από τον πόνο και την αγωνία, αλλά δεν θα πάρεις κανένα
από εκείνα τα υπερβολικά και “μάταια” μέτρα που παρατείνουν την αγωνία και τη
διαδικασία του θανάτου…».

Είναι ενάντια στην ενεργητική ευθανασία αλλά και στην υποβοηθούμενη αυτοκτονία
ο κ. Παπαδημητρίου: «Είναι προτιμότερο και εντιμότερο για τον γιατρό που το
πιστεύει να προβεί σε ενεργητική ευθανασία παρά να χορηγήσει φάρμακα στον
ασθενή για να αυτοκτονήσει».

Η απάντηση της Ιατρικής στο πρόβλημα του πόνου των αρρώστων που βρίσκονται σε
προθανάτια περίοδο έχει ήδη δοθεί με την ανάπτυξη μιας ειδικότητας αφιερωμένης
στην καταπολέμηση του πόνου. Αυτό πιστεύει ο εντατικολόγος κ. Παναγιώτης
Μπεχράκης, αναπληρωτής καθηγητής Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών: «Δεν
είναι δυνατόν να αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε τον θάνατο σαν συνταγογραφούμενο
αναλγητικό φάρμακο, διότι έτσι ευτελίζουμε και την έννοια της ζωής και την
έννοια του θανάτου. Η λογική της ευθανασίας δεν είναι παρά μια θανατηφόρος…
θεραπεία που θα μπορούσε να “θεραπεύει” όλα τα νοσήματα και όχι μόνο την
προθανάτια κατάσταση…».

Η όλη πρακτική της ευθανασίας ενέχει, κατά τον κ. Μπεχράκη, τον κίνδυνο της
γενίκευσης της χρήσης του θανάτου. Το γεγονός ότι αρκετοί άρρωστοι
ταλαιπωρούνται από μάταιες θεραπείες «είναι το τίμημα με το οποίο πληρώνουμε
τη δυνατότητα της σημερινής Ιατρικής να διασώζει κάποιους αρρώστους! Δεν
μπορείς να διακρίνεις από την αρχή σε ποιον θα επιτύχει και σε ποιον όχι το
θεραπευτικό πρωτόκολλο. Άλλωστε, είναι επιλογή του αρρώστου αν θα ακολουθήσει
ή όχι μια θεραπευτική αγωγή…».

Ο κ. Μπεχράκης προτιμάει την «γκρίζα», την «υπολανθάνουσα» περιοχή μέσα στην
οποία κινείται η ευθανασία στην Ελλάδα σήμερα, από την όποια απόπειρα για την
νομική της οριοθέτηση: «Είναι προτιμότερο να συνεχίσουν τη σιωπηλή τους
πρακτική όσοι το κάνουν από το να υπάρξει νόμος που να δίνει δικαίωμα
ευθανασίας στον γιατρό, γιατί αν συμβεί αυτό είναι βέβαιον ότι θα ακολουθήσουν
τέτοιες παρεκκλίσεις που θα κάνουν τον νόμο επικίνδυνο και για τη ζωή ασθενών
που δεν απειλούνται με θάνατο…».