ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ασφαλώς επανασύνταξη

Όλη σχεδόν η Ελλάδα (και σίγουρα όλη η Ελλάδα του μόχθου) είναι από προχθές
με το κομπιουτεράκι στο χέρι. Κι αυτό που βλέπει, όχι μόνο τα λειψά νούμερα
αλλά κυρίως το λειψό κράτος, την πονά και τη φοβίζει. Η μεταρρύθμιση του
ασφαλιστικού μοιάζει προσώρας με απορρύθμιση της ανθρωπιάς.

Θα προσπαθήσω να μην ενδώσω στον κοινό πειρασμό να κρίνω κάτι που δεν είναι
ακόμα παρά σχέδιο και προτάσεις για διάλογο ωσάν να ήταν τελική απόφαση και
θεσμικό μέτρο. Όμως, στην προκειμένη περίπτωση, από τις κατευθύνσεις ήδη
δίνεται ένας τόνος που αξίζει, πιστεύω, σχολιασμού και προβληματισμού. Τα
βασικά στοιχεία του προβλήματος είναι γνωστά, όχι όμως απλά. Η οικονομία μας,
αλλά και η χώρα μας (ακόμα και η Ελλάδα του εύκολου χρήματος), δηλαδή όλοι
εμείς, δεν μπορούμε να επιβιώσουμε χωρίς μια βαθιά και γενναία μεταρρύθμιση
του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης ­ βαθιά και γενναία, ωστόσο, δεν
επιτρέπεται να σημαίνει και άδικη, καθώς ρόλος ακριβώς της πολιτικής είναι να
επιχειρεί να πραγματώσει το αναγκαίο μέτρο με τον δικαιότερο δυνατό τρόπο.

Η δομική ανάγκη αλλαγής στο ασφαλιστικό καθίσταται παραπάνω από επείγουσα,
αναπόδραστη, λόγω της συμμετοχής της χώρας μας σε μια οικονομική ένωση με
συγκεκριμένους στόχους και τρόπους επίτευξής τους ­ αλλά αυτός ο γενικά
στενόχωρος καταναγκασμός εδώ είναι μάλλον ωφέλιμος, καθώς επιβάλλει να μην
αναβληθεί κάτι που, από χρόνια, δεν σήκωνε αναβολή.

Στο επίπεδο της ζωής των ανθρώπων, τέλος, στο μόνο επίπεδο που μια πολιτική
μπορεί να δικαιωθεί, οφείλουμε να θυμόμαστε συνεχώς ότι οι συντάξεις που δίνει
σήμερα, σε εκπλήρωση των συνταγματικών και ηθικών υποχρεώσεών του, το ελληνικό
κράτος, είναι, στη μέγιστη πλειοψηφία των περιπτώσεων, ανεπαρκείς έως πολύ
χαμηλές.

Αυτά τα αδιαμφισβήτητα, νομίζω, δεδομένα οριοθετούν τι μπορούμε και τι δεν
μπορούμε να αναμένουμε από την ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Δεν μπορούμε καταρχήν
έστω και να σκεπτόμαστε την αναβολή της, είτε υπό την εύλογη αλλά και
αναμενόμενη πίεση του πολιτικού κόστους, είτε με τη λογική τής μέχρι τώρα μη
κατάρρευσης του συστήματος παρά τα τόσα χρόνια κωλυσιεργίας. Δεν μπορούμε
επίσης να ελπίζουμε ότι είναι δυνατόν να μη θιγεί κανένας από την όποια
μεταρρύθμιση, αφού ακριβώς αιτία και σκοπός της είναι η εξυγίανση (βλέπε
εξοικονόμηση) μιας μαύρης τρύπας που όλοι γνωρίζουμε ότι ροκανίζει τα εθνικά
αποθέματα.

Αλλά και δεν είναι δυνατόν να δεχτούμε ότι το κόστος της εξυγίανσης αυτής
μπορεί ποτέ να είναι η δραματική μείωση των ήδη χαμηλών συντάξεων, η ισοπέδωση
των επαγγελμάτων και των ανθρώπινων περιπτώσεων (πώς μπορεί ένας οικοδόμος να
συνταξιοδοτείται στα εξήντα πέντε του; πώς μπορεί να μην έχει σημαντικά
προνόμια αυτός που μια ζωή εξασκούσε ένα βαρύ και ανθιυγεινό επάγγελμα; πώς
μπορεί μια μάνα ­ εκτός κι αν είναι η Σάρα ­ να έχει ανήλικα παιδιά στα εξήντα
πέντε της), η, από την πίσω μάλιστα πόρτα, μετακύλιση μιας από τις βασικότερες
υποχρεώσεις παροχής του κράτους (διά της δήθεν δυνατότητας, στην
πραγματικότητα εξαναγκασμού, επιλογής της ιδιωτικής αντί της επικουρικής
σύνταξης).

Δεν είναι δυνατόν, τελικά, να αποδεχθούμε ότι η μόνη ίσως απτή απόδειξη της
επιβίωσης ενός κράτους που σέβεται τον άνθρωπο (ας μη μιλήσουμε καλύτερα για
κοινωνικό κράτος) μπορεί να δεχθεί τέτοιο πλήγμα, υπό σοσιαλιστική μάλιστα
κυβέρνηση και υπό τη μορφή ανομιμοποίητων και βαθιά α-πολιτικών διλημμάτων (ή
τώρα ή ποτέ).

Είναι δυσάρεστο να μην μπορείς να υπερασπισθείς τη γενναιότητα της απαραίτητης
θυσίας. Όταν όμως η αδικία επικρατεί, είναι απαραίτητο.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.