«Και όμως δεν μπορώ να τους συγχωρήσω»

Το θέμα είναι…

Τα εγκλήματα που τελούνται υπό την επήρεια ναρκωτικών. Δεν πρόκειται μόνο
για μικροκλοπές με λεία το αντίτιμο μιας δόσης, που συγχωρούνται συχνά και από
τα ίδια τα θύματα, αλλά για πράξεις με τραγικά αποτελέσματα. Η διπλή δολοφονία
στην Καρίτσα Πιερίας, δέκα λεπτά πριν από την Ανάσταση, συγκλόνισε την κοινή
γνώμη. Ο δράστης, ένας 36χρονος τοξικομανής που είχε αποφυλακιστεί πρόσφατα με
περιοριστικούς όρους (είχε συλληφθεί για υπόθεση ναρκωτικών), πυροβόλησε ­
όπως ισχυρίστηκε αργότερα ­ έτσι, στον αέρα, για να συμβάλει στο πανηγυρικό
αναστάσιμο κλίμα που είχαν ήδη δημιουργήσει τα βεγγαλικά και οι κροτίδες. Μόνο
που ο δικός του ενθουσιασμός αφαίρεσε δύο ζωές. Ενός δεκάχρονου αγοριού και
ενός 47χρονου οικογενειάρχη…

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 34 του Π.Κ., η πράξη δεν καταλογίζεται στο
δράστη αν, όταν τη διέπραξε, λόγω νοσηρής διατάραξης των πνευματικών
λειτουργιών ή διατάραξης της συνείδησης, δεν είχε την ικανότητα να αντιληφθεί
το άδικο της πράξης του ή να ενεργήσει σύμφωνα με την αντίληψή του για το
άδικο αυτό.

Η τοξικομανία του δράστη, ως λόγος πλήρους άρσης του καταλογισμού, δεν
προβλέπεται από ειδική διάταξη νόμου, αλλά αναμφισβήτητα εμπεριέχεται και
ρυθμίζεται από την προηγούμενη γενική διάταξη του Ποινικού Κώδικα.

Έτσι, στις περιπτώσεις που ο δράστης είναι τοξικομανής, για να εφαρμοστεί η
προηγούμενη διάταξη περί άρσης του καταλογισμού, θα πρέπει να συντρέχουν στο
πρόσωπό του αθροιστικά τα εξής αντικειμενικά στοιχεία:

1. Να είναι τοξικομανής με την έννοια του νόμου, δηλαδή να τελεί σε
εξάρτηση από τη χρήση ναρκωτικών ουσιών, μη δυνάμενος να αποβάλει την έξη της
χρήσης αυτοβούλως, ήτοι με τις δικές του αποκλειστικά δυνάμεις. Η διαπίστωση
από το Δικαστήριο της συνδρομής ή μη του στοιχείου αυτού, σε κάθε περίπτωση,
χρήζει σχετικής πραγματογνωμοσύνης από την ιατρική επιστήμη και ειδικότερα από
την ειδικότητα της ψυχιατρικής.

2. Να διέπραξε την άδικη πράξη σε χρόνο κατά τον οποίο τελούσε είτε υπό
την επήρεια της αμέσως προηγούμενης χρήσης ναρκωτικών ουσιών είτε σε χρόνο
κατά τον οποίο τελούσε σε στερητικό σύνδρομο, δηλαδή σε διαταραχή της
συνείδησης ή των πνευματικών λειτουργιών από την έλλειψη της χρήσης τέτοιων
ουσιών.

Εννοείται ότι το δικαστήριο, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, θα πρέπει να
ερευνά και να διαπιστώνει εάν τα ως άνω αντικειμενικά στοιχεία είχαν ως
συνέπεια (με την έννοια της αιτιώδους συνάφειας) τη διατάραξη των πνευματικών
λειτουργιών ή της συνείδησης του δράστη σε βαθμό που να του στερεί πλήρως την
ικανότητα να αντιληφθεί το άδικο της πράξης ή να ενεργήσει σύμφωνα με την
αντίληψή του για το άδικο αυτό.

Σε λίγα λεπτά τελείωσαν όλα

Δύο νέα παιδιά, 22 και 23 ετών, υποδουλωμένα στα ναρκωτικά, τριγυρίζουν στους
δρόμους απελπισμένα. Πρέπει να βρουν επειγόντως χρήματα για να εξασφαλίσουν τη
δόση τους. Το σχέδιο που έχουν από καιρό καταστρώσει, πρέπει να εκτελεστεί.
Κρίνουν ­ όσο αυτό είναι δυνατόν ­ πως μόνον έτσι θα κάνουν τη μεγάλη μπάζα!

Στο ενεχυροδανειστήριο του Μιχάλη Σβαρνά, κοντά στην Ομόνοια, είχαν ξαναπάει.
Ο Γιώργος Ιωαννίδης και ο Σταμάτης Σμάλης είχαν εμφανιστεί ως πελάτες και του
είχαν ζητήσει να εκτιμήσει ένα κόσμημα. Ο άνθρωπος τούς εξυπηρέτησε ευχαρίστως
χωρίς να υποψιαστεί πως όση ώρα περιεργαζόταν το κόσμημα, οι νεαροί ήλεγχαν
τον χώρο. Γι’ αυτό και όταν τους ξαναείδε στο γραφείο του, στις 30 Μαΐου 1994,
δεν ανησύχησε καθόλου. Προφανώς θα υπέθεσε πως είχαν αποφασίσει να του αφήσουν
το κόσμημα και να πάρουν χρήματα.

Σε διάστημα λίγων λεπτών όλα είχαν τελειώσει. Ο 36χρονος ενεχυροδανειστής ήταν
νεκρός και οι δύο νέοι είχαν συλληφθεί για ανθρωποκτονία και ληστεία… Το
σχέδιο δεν προέβλεπε τίποτε από όλα αυτά. Ή μάλλον προέβλεπε μόνο τη ληστεία.
Που την είχαν φανταστεί αναίμακτη και χωρίς καμιά συνέπεια για τους ίδιους.

Αυτόπτης μάρτυρας του περιστατικού δεν υπήρξε. Μόνον οι δύο δράστες, που
συνελήφθησαν αμέσως μετά, γνώριζαν τι ακριβώς είχε συμβεί. Να αρνηθούν τις
πράξεις τους ήταν αδύνατον. Έτσι, περιέγραψαν όσα διαδραματίστηκαν, τονίζοντας
πως δεν είχαν καμιά πρόθεση να αφαιρέσουν τη ζωή του Μιχάλη Σβαρνά. Σύμφωνα με
τις αφηγήσεις τους, μόλις εισέβαλαν στο ενεχυροδανειστήριο ακινητοποίησαν το
υποψήφιο θύμα τους με την απειλή μιας κοντόκαννης καραμπίνας.

Τα δύο παιδιά άνοιξαν το χρηματοκιβώτιο όπου υπήρχαν 200.000 δραχμές και
κοσμήματα. Αφού τα έβαλαν στην τσάντα που είχαν μαζί τους, απειλώντας πάντα
τον ενεχυροδανειστή με την καραμπίνα, τράπηκαν σε φυγή. Τότε ο Μιχάλης Σβαρνάς
έκανε το μοιραίο για τη ζωή του λάθος. Καταδίωξε τους νεαρούς ληστές. Δεν
πρόλαβε όμως να απομακρυνθεί από το γραφείο του και, ακριβώς απ’ έξω, στον
διάδρομο του ορόφου, δέχθηκε τους πυροβολισμούς. Οι δράστες πρόλαβαν να βγουν
από το κτίριο. Αλλά λίγα μέτρα πιο κάτω, επί της οδού Σταδίου, συνελήφθησαν.

Στο δικαστήριο εμφανίστηκαν μετανιωμένοι. «Εγώ δεν μπορώ να τους συγχωρήσω»,
έλεγε η χήρα του Μιχάλη Σβαρνά. Οι κατηγορούμενοι απέδωσαν τη δολοφονία στην
εξάρτησή τους από τα ναρκωτικά. «Ναι μεν η Πολιτεία πρέπει να προστατεύει τους
τοξικομανείς, αλλά και αυτοί δεν μπορεί να είναι ασύδοτοι», επεσήμανε ο
εισαγγελέας κ. Φ. Κριτσέλης, στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, αποδίδοντας τα
εγκλήματα των χρηστών ναρκωτικών ουσιών στην αδιαφορία με την οποία
αντιμετωπίζονται από κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς τα άτομα αυτά.

Το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο επέβαλε στον Γιώργο Ιωαννίδη ποινή κάθειρξης 26
ετών και 6 μηνών για ανθρωποκτονία από πρόθεση και ληστεία, αφού του
αναγνωρίστηκαν τα ελαφρυντικά της ειλικρινούς μεταμέλειας και της καλής
συμπεριφοράς μετά την πράξη. Στον Σταμάτη Σμάλη αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό
του προτέρου εντίμου βίου και του επιβλήθηκε κάθειρξη 14 χρόνων για ληστεία
και απλή συνέργεια στην ανθρωποκτονία.

Με την αναγνώριση των ελαφρυντικών διαφώνησε η Εισαγγελία Εφετών Αθηνών και
για τον λόγο αυτό ασκήθηκε έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης. Το Μεικτό
Ορκωτό Εφετείο ωστόσο προχώρησε ακόμη περισσότερο. Αναγνωρίζοντας στον
Ιωαννίδη μειωμένο καταλογισμό λόγω τοξικομανίας μείωσε την ποινή του κατά 6
χρόνια, ενώ ο Σμάλης αθωώθηκε από την κατηγορία της απλής συνέργειας στην
ανθρωποκτονία και, με την αναγνώριση και πάλι του ελαφρυντικού του προτέρου
εντίμου βίου, μειώθηκε η ποινή του κατά 7 χρόνια.

Μια ζωή για τριάντα χιλιάδες

Είχε γνωρίσει δόξες ως ακροβάτης σε τσίρκο ο Παύλος Παπατσάς. Τα τελευταία
χρόνια, ύστερα από βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη, βρισκόταν καθηλωμένος
στο κρεβάτι. Μόνος, χωρίς βοήθεια, περίμενε με αγωνία να ανοίξει η πόρτα του
σπιτιού του και να μπει ο γιος του…

Ήξερε πολύ καλά πως οι επισκέψεις αυτές, που… συνέπιπταν με την είσπραξη της
πενιχρής του σύνταξης ­ τις τελευταίες ημέρες κάθε μήνα ­, δεν του έδιναν
καμία χαρά. Ο Χρυσόστομος, βουτηγμένος από χρόνια στα ναρκωτικά, του αποσπούσε
με απειλές και βία όσο περισσότερα χρήματα μπορούσε για να αγοράσει τη δόση
του. Ο άτυχος πατέρας, που ζούσε με το όνειρο να βοηθήσει το μοναχοπαίδι του
να ορθοποδήσει, αναγκαζόταν να του δίνει από το υστέρημά του ώστε,
τουλάχιστον, να μην κλέβει για να αγοράζει ναρκωτικά. Για να τον βγάλει
μάλιστα από τη φυλακή είχε πουλήσει πρόσφατα όσο-όσο ένα αυτοκίνητο που είχε,
προκειμένου να συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσό.

Περί τα τέλη Δεκεμβρίου του 1998, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, ο 30χρονος
Χρυσόστομος επισκέφθηκε τον πατέρα του. Άλλωστε γνώριζε πως είχε μόλις
εισπράξει τη σύνταξη αλλά και το δώρο και του… όφειλε το μερίδιό του.
Πράγματι ο πατέρας δεν του αρνήθηκε τίποτε. Του έδωσε όσα μπορούσε. Ο γιος
όμως ήθελε κι άλλα. Απαιτούσε άλλες 30.000 δραχμές!

Ο Παύλος Παπατσάς ήθελε να ικανοποιήσει την αξίωση του γιου του, αλλά του ήταν
αδύνατον. Δεν διέθετε το ποσό των 30.000 δραχμών. Πού να ήξερε τι επρόκειτο να
επακολουθήσει… Εξαγριωμένος ο Χρυσόστομος έδειχνε να μην έχει διάθεση να
υποχωρήσει. Πατέρας και γιος λογομάχησαν έντονα. Και κάποια στιγμή ο νέος
άρπαξε ένα παλιό σιδερένιο όργανο γυμναστικής και τον χτύπησε με δύναμη στο
κεφάλι.

Στη θέα του νεκρού πατέρα του δεν πτοήθηκε. Αντιθέτως. Με απόλυτη ψυχραιμία
αποφάσισε να σκηνοθετήσει ληστεία, ώστε κανείς να μην υποπτευθεί τον ίδιο. Με
ένα καλώδιο τηλεόρασης έδεσε τα πόδια και τα χέρια του πατέρα του και αφαίρεσε
από το διαμέρισμα την τηλεόραση, είδη ρουχισμού και άλλα αντικείμενα. Έκανε
όμως το λάθος να κλειδώσει την πόρτα, προκαλώντας έτσι υποψίες στους
αστυνομικούς που έφθασαν εκεί ειδοποιημένοι από τους γείτονες.

Δύο μέρες αργότερα ο Χρυσόστομος συνελήφθη και ομολόγησε με κάθε λεπτομέρεια
ό,τι είχε συμβεί. Ακόμη και πού είχε πουλήσει τα κλοπιμαία.

Με λίγα λόγια…

«Στο σπίτι μας ζούσαμε ό,τι περνάει μια οικογένεια τοξικομανούς. Ό,τι
έβρισκε μπροστά του το έπαιρνε για να εξασφαλίσει τη δόση του…». Η αδελφή
του Μιλτιάδη, ενός νεαρού τοξικομανούς, καταθέτει στο δικαστήριο ως μάρτυρας
υπεράσπισής του. Οι λίγες φράσεις της αρκούν για να περιγράψουν το δράμα. Που
παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν, δέκα χρόνια μετά τη σύλληψη του
Μιλτιάδη για κατοχή τριών δόσεων ηρωίνης, ο νέος καλείται να καθήσει στο
εδώλιο του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων, όπως συμβαίνει με τους
μεγαλέμπορους ναρκωτικών!

«Μα πρόκειται για πολύ μικρή ποσότητα…», μονολόγησε ο πρόεδρος μόλις
διάβασε το κατηγορητήριο, εκφράζοντας εμμέσως την έκπληξή του για τον
κακουργηματικό χαρακτήρα της πράξης. Τα χειρότερα ωστόσο προέκυψαν στη
συνέχεια. Όταν διαπιστώθηκε πως ο κατηγορούμενος, από τότε μέχρι τώρα, στο
διάστημα των δέκα ετών που μεσολάβησε και αφού παρέμεινε επί επτά μήνες στη
φυλακή, είχε αγωνιστεί να απεξαρτηθεί.

Και τα είχε σχεδόν καταφέρει! Τα τρία τελευταία χρόνια είχε ενταχθεί σε
πρόγραμμα μεθαδόνης, σώζοντας έτσι τη ζωή του. «Τώρα παλεύει με τις ημέρες και
τα λεπτά…», κατέληξε η αδελφή του εκδηλώνοντας την αγωνία όλης της
οικογένειας για τις επιπτώσεις που θα είχε στην εξέλιξη του Μιλτιάδη μια
καταδίκη.

Η απόφαση δικαίωσε τη… Δικαιοσύνη. Το κακούργημα έγινε πλημμέλημα, το
οποίο ­ ύστερα από δέκα χρόνια ­ είχε παραγραφεί. Η ποινική δίωξη εναντίον του
Μιλτιάδη έπαυσε οριστικά, μαζί με το ζοφερό παρελθόν του…