Ρaul Samuelson Τα μάτια όλων στραμμένα στην αμερικανική οικονομία

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Στη σημερινή παγκόσμια οικονομία, όλα τα μάτια αναμένουν τα σήματα από την
Αμερική. Τελικά, η έκρηξη της φούσκας της Γουόλ Στριτ βρίσκεται πίσω μας; Θα
συνεχίσει η επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης του αμερικανικού Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος;

Ή μήπως μαζί με τα άνθισμα των λουλουδιών της άνοιξης θα δούμε και την
ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας;

Κανείς δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα δύσκολα ερωτήματα. Παρά την
αξιόλογη τεχνογνωσία του και τη σύνεσή του, ακόμη και ο Άλαν Γκρίσνπαν δεν
μπορεί πιθανόν να προβλέψει αν στην επόμενη συνεδρίαση της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών τα επιτόκια θα μειωθούν κατά ένα τέταρτο της
ποσοστιαίας μονάδας, κατά μισή μονάδα ή κατά μία ολόκληρη μονάδα.

Η έκπληξη

Ενώ γράφω αυτές τις γραμμές, η νέα Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη Φρανκφούρτη
εξέπληξε τον κόσμο μέσω της μη μείωσης των επιτοκίων της. Και δεν είναι μόνο
αυτό.

Ο Ολλανδός πρόεδρός της, ο Βιμ Ντούιζενμπεργκ, ουσιαστικά διέψευσε ότι
θεωρείται δεδομένη μια μείωση των επιτοκίων στο μέλλον. Μήπως οι Ευρωπαίοι
ιθύνοντες της νομισματικής πολιτικής είναι περισσότερο έξυπνοι από τους
Αμερικανούς και τους Ιάπωνες συναδέλφους τους; Η ιστορία δείχνει ότι αυτό δεν
ισχύει.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η ιδεολογία της παλιάς γερμανικής
Μπούντεσμπανκ, όπου η αντιπληθωριστική προσπάθεια είναι υπεράνω όλων, φαίνεται
ότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ ­ και αυτό παρά το γεγονός ότι η
γερμανική οικονομία αναπτύσσεται με χαμηλότερους ρυθμούς σε σχέση με τη
γαλλική, την ιρλανδική, τη φινλανδική και τη βρετανική.

Επειδή η Ευρώπη πραγματοποιεί ελάχιστες εξαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες των
οποίων η οικονομία προσγειώνεται, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός
ότι οι προβλέψεις για τους ρυθμούς ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας έχουν
αναθεωρηθεί προς τα κάτω μόνο οριακά.

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης αναθεώρησε τις προβλέψεις
του για τη φετινή ανάπτυξη του ευρωπαϊκού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος από
2,7% σε 2,1%.

Αυτό δεν ισχύει βέβαια για τον Καναδά και το Μεξικό, που χορεύουν στους
ρυθμούς που θέτει ο γιγαντιαίος γείτονάς τους.

Και σίγουρα δεν ισχύει για τις ασιατικές οικονομίες: η Σιγκαπούρη, η Κορέα και
άλλες ασιατικές οικονομίες, που είχαν συνηθίσει σε ρυθμούς ανάπτυξης
τουλάχιστον 6%, τώρα έχουν αρχίσει να φοβούνται ότι θα παρουσιάσουν πολύ
χαμηλότερη ανάπτυξη.

Χωρίς εγγυήσεις

Ο Τζορτζ Μπους Τζούνιορ, ο νέος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, έχει
εμφανιστεί ως υποστηρικτής των επιχειρήσεων. Αρκεί αυτό για να αποφευχθεί ο
κίνδυνος ύφεσης της αμερικανικής οικονομίας;

Η Ιστορία μπορεί να μας διδάξει πολλά. Πίσω στο 1929 ο πρόεδρος Χέρμπερτ
Χούβερ εμφανιζόταν ως σύμμαχος των επιχειρήσεων, αλλά αυτό δεν αποδείχθηκε
αρκετό για να συγκρατήσει τα νερά του χειμάρρου της οικονομικής κρίσης που
ξέσπασε στις Ηνωμένες Πολιτείες και την παγκόσμια οικονομία.

Παρόλα αυτά, οι υπολογισμοί των θετικών και των αρνητικών στοιχείων με κάνουν
περισσότερο αισιόδοξο για το βραχυπρόθεσμο μέλλον των αμερικανικών
μακροοικονομικών πολιτικών.

Ο Άλαν Γκρίσνπαν παραμένει στο τιμόνι της ανεξάρτητης Ομοσπονδιακής Τράπεζας
των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτός και οι συνεργάτες του, πιστεύω, δεν πρόκειται να
ακολουθήσουν πολιτικές που θα φουσκώσουν και πάλι τις τιμές των τεχνολογικών
μετοχών στο αμερικανικό χρηματιστήριο.

Ωστόσο, υπολογίζω πολύ σε αυτούς όσον αφορά την απομάκρυνση του κινδύνου
ύφεσης της αμερικανικής οικονομίας.

Η μοντέρνα οικονομική ανάλυση δείχνει ότι, σε αντίθεση με αυτά που συμβαίνουν
στην Ιαπωνία, η αμερικανική οικονομία μπορεί να επηρεασθεί σημαντικά από τις
κινήσεις της κεντρικής τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτός είναι και ο
βασικός λόγος για τη δημιουργία ελπίδων ότι τα επόμενα χρόνια της παγκόσμιας
οικονομίας δεν θα είναι προβληματικά.

Το ιαπωνικό πρόβλημα

Κανείς δεν πρέπει να είναι σίγουρος ότι η ιαπωνική οικονομία θα βοηθήσει τα
επόμενα χρόνια στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας. Δεν διακρίνω κάποια
σημάδια οικονομικών πολιτικών και μακροοικονομικών προγραμμάτων που θα
μπορούσαν να βγάλουν τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη από τη
στασιμότητα. Αυτό είναι κακό και για τον ιαπωνικό λαό και για μας.

Και στην Ευρώπη ποια είναι η κατάσταση; Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του
’50, που η Κοινή Αγορά βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα, η ευρωπαϊκή οικονομία τα
πήγαινε πολύ καλύτερα σε σχέση με την οικονομία του προέδρου Αϊζενχάουερ. Αυτό
συνέβαινε τότε. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90 η κατάσταση ήταν
εντελώς διαφορετική. Οι οικονομικές προσδοκίες της Ευρώπης δεν έχουν ακόμη
επαληθευτεί: ότι η εισαγωγή του νέου κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος για τις
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αποτελέσει την απαρχή μιας νέας εποχής
ευημερίας και ανάπτυξης.

Οι εκτός ευρωζώνης

Έως τώρα η Βρετανία και η Σουηδία έχουν παραμείνει εκτός της ζώνης του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος και από απ’ ό,τι φαίνεται δεν έχουν λόγους για να
μετανιώσουν γι’ αυτήν την απόφασή τους.

Παρόλα αυτά, αν και δεν μπορώ να υποστηρίξω ότι η ευρωπαϊκή οικονομία θα
αποτελέσει στο κοντινό μέλλον μοχλό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, τα
διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι δεν θα αποτελέσει τροχοπέδη για την παγκόσμια
ανάπτυξη. Και αυτό είναι πολύ καλύτερο σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη
που θα επηρεάσουν αρνητικά την παγκόσμια οικονομία.

Οικονομική ιστορία

Η οικονομική ιστορία δεν είναι ευγενική με την παλιομοδίτικη άποψη ότι οι
αυτόνομες οικονομίες της αγοράς μπορούν να διατηρούν αυτόματα τη σταθερότητά
τους.

Η αμερικανική είναι πλέον μια μεικτή οικονομία, όπου δημοκρατικά εκλεγμένες
κυβερνήσεις προστατεύουν τον ανταγωνισμό, παρέχουν ένα δίκτυο κοινωνικής
προστασίας για να εξισορροπούν τις ακραίες ανισότητες και ακολουθούν πολιτικές
με στόχο τη μακροοικονομική σταθερότητα.

Η πολιτισμός όπως τον γνωρίζουμε δεν κινδυνεύει επειδή η μετοχή της Μάικροσοφτ
ή της Τζένεραλ Ελέκτρικ έχασε το 50% της αξίας της. Οι 20.000 εμπορικές
τράπεζες των Ηνωμένων Πολιτειών δεν πρόκειται να χρεοκοπήσουν μαζικά, όπως
συνέβη την τριετία 1930-1932. Οι ουρές για συσσίτιο και η μαζική ανεργία δεν
βρίσκονται στη γωνία του δρόμου ή στο τέλος του.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ζούμε σε μια εποχή που έχει κάνει τον οικονομικό
κύκλο και τον πληθωρισμό είδη προς εξαφάνιση που εμφανίζονται μόνο στα
ιστορικά βιβλία. Η οικονομική σταθερότητα και η πρόοδος είναι επιτεύξιμες.

Αλλά οι μοντέρνες μεικτές οικονομίες πρέπει να τις κατακτήσουν με τον παλιό
δοκιμασμένο τρόπο ­ μέσω προγραμμάτων που βασίζονται στη λογική ανάλυση της
οικονομικής ιστορίας.

(c) 2001, Los Angeles Times Syndicate