ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η μουσική του Ντελέζ

Ο Σπινόζα και η αιωνιότητα. Η ευχή του Λιστ, η μουσική, ο ρυθμός, η ζωή. Ο
Ζιλ Ντελέζ.

Η φωνή του φιλοσόφου (σκίτσο από τη «Μοντ»)

Πώς μιλούσε ο Πλάτων; Πώς ήταν η φωνή του Καντ, δυνατή και καθαρή ή μήπως
βαριά και χαμηλή; Ο Χέγκελ μιλούσε γρήγορα, άραγε, ή μήπως έσερνε τις λέξεις;
Έχει, εντέλει, σημασία η φωνή του φιλοσόφου ή το μόνο που μας ενδιαφέρει είναι
η σκέψη του, καταγραμμένη στα βιβλία; Και αν κάτι δεν κατεγράφη; Είναι άραγε
λιγότερο σημαντικό από τ’άλλα, λιγότερο πολύτιμο, μπορούμε να το
προσπεράσουμε, να το σβήσουμε από τη συλλογική μνήμη, να το ξεχάσουμε;

Η διάλεξη που έδωσε ο Ζιλ Ντελέζ το πρωί της Τρίτης 17 Μαρτίου 1981 στη Βενσέν
σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά. Το θέμα της ήταν μια αινιγματική φράση του
Σπινόζα: «Πειραματιζόμαστε και αισθανόμαστε ότι είμαστε αιώνιοι». Αυτή η
σύλληψη της αιωνιότητας, είπε ο Ντελέζ στους φοιτητές του, δεν έχει καμιά
σχέση με τη θρησκεία και τα κηρύγματά της για την αθανασία της ψυχής. Είμαι
θνητός και ταυτόχρονα πειραματίζομαι πάνω στην αιωνιότητα. Σε όλη μου τη ζωή
προσπαθώ να κατανοήσω την ιδιαίτερη ουσία μου, τον βαθμό της δύναμης που με
προσδιορίζει. Και όσο πιο κοντά φτάσω σ’ αυτή την ιδιαίτερη ουσία, τόσο
μεγαλύτερο θα είναι το μέρος της ατομικότητάς μου, που θα διαφύγει από τον
θάνατο.

Αυτή η ομιλία του Γάλλου φιλοσόφου δεν εκδόθηκε ποτέ σε βιβλίο. Μπορεί,
βέβαια, να την βρει κανείς στο Διαδίκτυο (www. deleuze.fr.st). Η κυκλοφορία
της όμως σ’ ένα διπλό CD από τον εκδοτικό οίκο Gallimard ­ γράφει ο
βιβλιοκριτικός της Μοντ­ της δίνει άλλη αξία. «Ας υποθέσουμε ότι είμαι
νεκρός», ακούγεται να λέει ο Ντελέζ. «Σύμφωνοι, είμαι νεκρός. Οι πράξεις μου
δεν εκτελούνται. Αυτό όμως δεν εμποδίζει, σύμφωνα με τον Σπινόζα, να υπάρχει
μια αιώνια αλήθεια αυτών των πράξεων». Κι αυτή την αλήθεια σαν να την
ενσαρκώνει η φωνή του φιλοσόφου, ο ρυθμός της, η μουσικότητά της, τα παιχνίδια
του τονισμού. Ο Ντελέζ πέθανε το 1995. Η φωνή δεν μπορεί να αρθρώσει πια
τίποτα καινούργιο: μένει όμως η μουσική.

Ακούγοντας τον φιλόσοφο, μπορεί να τον φανταστεί κανείς με τη μορφή του
Σωκράτη, του καθηγητή, του αντάρτη, του γκουρού, του ιστορικού, του ασθενούς,
του σοφού, του λογίου, του ζώου, του βαρβάρου. Όλες αυτές οι αναπαραστάσεις
κρύβουν μια αλήθεια, αλλά καμιά δεν είναι πέρα για πέρα πιστή. Πάντα κάτι
λείπει. Όπως λείπει μια πράξη, για να γίνει ολόκληρος ο κόσμος μουσική.
«Πήγαινε στα βουνά», έγραφε στον Βάγκνερ ο Λιστ, «και ντύσε όλο τον ουρανό με
μουσική». Ο Βάγκνερ επέστρεψε με μερικά υπέροχα σύννεφα. Μόνο αυτό πρόλαβε.
Στο κάτω κάτω δεν ήταν παρά ένας κοινός θνητός.