Χώρος να ζεις, χώρος να δουλεύεις

Ένα κτίριο βιβλιοθήκης στη Θεσσαλονίκη βρίσκεται κάτω από τη γη και
όμως…«λούζεται» στο φως. Ένα σπίτι στην Αίγινα, δίπλα στη θάλασσα, γίνεται
ένα με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Και ένα κτίριο γραφείων στην Αθήνα,
παρόλο που βρίσκεται δίπλα σε ογκώδη κτίρια, είναι κατασκευασμένο με τέτοιο
τρόπο ώστε να αφήνει ελεύθερους χώρους στην πόλη.

Το υπόγειο κτίριο της βιβλιοθήκης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Είναι κάτω από τη γη, αλλά δέχεται άπλετο φως από την οροφή

Οι τρεις αυτές κατασκευές ήρθαν πρώτες ανάμεσα στις 129 που συμμετείχαν στα
«Βραβεία Αρχιτεκτονικής 2000». Τα βραβεία δόθηκαν πριν από λίγες ημέρες ­ για
πρώτη φορά ­ από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής. Οι κύριοι υπεύθυνοι
για τα κτίρια που διακρίθηκαν, οι επτά αρχιτέκτονες που κέρδισαν τα βραβεία,
μιλούν στα «ΝΕΑ» για τις δημιουργίες τους, εξηγούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά
τους και σημειώνουν γιατί αυτά τα βραβεία έχουν ξεχωριστή σημασία. «Είναι
σημαντικό ότι τα βραβεία δόθηκαν σε κτίρια που είχαν υλοποιηθεί σε ήδη
κατασκευασμένα κτίρια. Δηλαδή, δεν βραβεύτηκαν σχέδια ή μελέτες αλλά
τελειωμένες δημιουργίες». Αυτό τονίζουν και οι 7 αρχιτέκτονες τα έργα των
οποίων ξεχώρισαν.

Οι αρχιτέκτονες υπογραμμίζουν ότι τα συγκεκριμένα βραβεία είχαν ιδιαίτερη
σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Εκτός από την ελληνική επιτροπή αρχιτεκτόνων
(αποτελείτο από αρχιτέκτονες καθηγητές) η οποία ξεχώρισε τα 17 από τα 129
κτίρια, τα κτίρια εξέτασε και μία δεύτερη διεθνής επιτροπή. Είδε τις
κατασκευές από κοντά και συζήτησε με τους ιδιοκτήτες και τους χρήστες τους για
να διαπιστώσει αν πράγματι ήταν λειτουργικές.

Στην Αίγινα

Η κατοικία που διακρίθηκε βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της Αίγινας και βλέπει
θάλασσα. Αποτελείται από ένα διώροφο κυρίως κτίσμα, έναν ξενώνα και έναν χώρο
με στέγαστρο που ενώνει τα άλλα δύο κτίρια. Οι αρχιτέκτονες της οικίας, ο
Γιώργος Μακρής (επίκουρος καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο) και η
Γιώτα Καλαβρυτινού είχαν θέσει εξ αρχής τους παρακάτω στόχους, όπως λένε, για
να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα. «Ο πρώτος ήταν να προσαρμόσουμε το κτίριο
στο φυσικό περιβάλλον. Ο δεύτερος ήταν να επιτύχουμε υψηλή κατασκευαστική
ποιότητα. Ο τρίτος να επιλύσουμε τα λειτουργικά προβλήματα της κατοικίας.
Δηλαδή να έρθουμε όσο πιο κοντά γίνεται στις προδιαγραφές που είχαν οριστεί
έπειτα από συζήτηση με τους ιδιοκτήτες. Και ο τέταρτος ήταν να εκμεταλλευτούμε
τους μικροκλιματικούς παράγοντες της περιοχής, ώστε να έχουμε ενεργειακή
οικονομία».

Ο Γιώργος Μακρής και η Γιώτα Καλαβρυτινού δεν ήταν μόνο οι σχεδιαστές της
κατοικίας αλλά και οι κατασκευαστές. «Δικά μας συνεργεία έκαναν την κατασκευή,
ενώ ήμασταν συνέχεια παρόντες κατά τη διάρκεια των εργασιών», σημειώνει ο κ.
Μακρής.

Εκτός από τα κτίσματα, οι αρχιτέκτονες έλαβαν σοβαρά υπόψη τους και τον
περιβάλλοντα χώρο. «Μας απασχόλησε πάρα πολύ η διαμόρφωση του οικοπέδου.
Στόχος μας ήταν να αναβαθμίσουμε τη φυσική εικόνα που είχε το οικόπεδο.
Προσπαθήσαμε να ξαναστήσουμε κάποιες πέτρινες πεζούλες που προϋπήρχαν εκεί, να
διατηρήσουμε το άγριο φυσικό πράσινο και να μη μεταβάλλουμε την εικόνα του
τοπίου με μεγάλες μετακινήσεις χωμάτων». Για τις κατασκευές του περιβάλλοντος
χώρου χρησιμοποιήθηκαν τοπικά υλικά, όπως αιγινήτικος πωρόλιθος και φυσικές
γρανιτικές πλάκες. Οι κατασκευές εξωτερικά είναι από συνδυασμό εμφανούς μπετόν
και χρωματιστών επιχρισμάτων που συμβαδίζουν με το περιβάλλον. Ακόμα και τα
έπιπλα, εξάλλου, βασίστηκαν σε σχέδια των δύο αρχιτεκτόνων. Όσο για το
βραβείο, ο Γιώργος Μακρής μάλλον δεν το περίμενε. «Με παραξένεψε», δηλώνει
αφοπλιστικά. «Κι αυτό γιατί η κατασκευή μας δεν έχει στοιχεία κραυγαλέα. Είναι
ήπιων τόνων».

Εξαώροφο στην Αθήνα

Το τρίτο βραβείο, στην κατηγορία επαγγελματικών χώρων, πήραν δύο αρχιτέκτονες
που είναι φίλοι και συνεργάτες περίπου 30 χρόνια. Ήταν συμφοιτητές,
συνεργάζονται στο ίδιο αρχιτεκτονικό γραφείο στα Εξάρχεια και διδάσκουν και οι
δύο στο Πολυτεχνείο ­ στο ίδιο Τμήμα μάλιστα. Ο πρώτος, ο κ. Δημήτρης Ησαΐας,
είναι επίκουρος καθηγητής και ο δεύτερος, ο κ. Τάσης Παπαϊωάννου, είναι
αναπληρωτής. Για το εξαώροφο κτίριο που δημιούργησαν σε γωνιακό οικόπεδο της
Αθήνας, στη συμβολή των οδών Σινώπης και Αυλίδος (περιοχή Αμπελοκήπων), λένε
ότι η προσπάθειά τους ήταν το κτίριο να εξυπηρετεί τις ανάγκες μιας εταιρείας
ιατρικών μηχανημάτων για την οποία προοριζόταν αλλά και να αποδοθεί ελεύθερος
χώρος στην πόλη και στην περιοχή. «Η πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός που
μετασχηματίζεται στον χρόνο και μοιάζει με ένα ιδιότυπο παλίμψηστο πολιτισμών
του παρελθόντος. Εντασσόμενο σε αυτή τη λογική το κτίριο πρέπει να
συνδιαλέγεται τόσο με αυτό που υπήρξε στο παρελθόν, όσο και με αυτό που θα
ακολουθήσει μελλοντικά, με μία γλώσσα κοινή, αυτή της αρχιτεκτονικής»,
αναφέρουν οι δύο αρχιτέκτονες. Και συνεχίζουν: «Σε αντίθεση με το φυσικό
περιβάλλον, στην πόλη τα κτίρια αναπτύσσονται καθ’ ύψος, μακριά από το έδαφος
και μοιάζουν να αιωρούνται σε μια προσπάθεια να υπερνικήσουν τη δύναμη της
βαρύτητας. Αυτό είναι κάτι που θέλαμε να εκφράσουμε στο κτίριο που σχεδιάσαμε.

Ο κτιριακός όγκος τοποθετήθηκε σε επαφή με τα γειτονικά κτίρια αφήνοντας
ελεύθερους χώρους προς την πλευρά των δρόμων σε μία προσπάθεια να αποδοθούν οι
ελεύθεροι χώροι στην πόλη», εξηγούν. Χαρακτηριστικό του κτιρίου είναι οι
μεταλλικές κατασκευές (πρόβολα) που έχουν τοποθετηθεί στις όψεις του και οι
ξύλινες περσίδες ηλιοπροστασίας. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας
υπαίθριος μεταβατικός χώρος προστασίας μεταξύ του εσωτερικού χώρου των
γραφείων και της πόλης.

Υπόγεια βιβλιοθήκη λουσμένη στο φως

Πολύ βορειότερα από τις βόρειες ακτές της Αίγινας, στη Θεσσαλονίκη, η δουλειά
τριών αρχιτεκτόνων στην κατηγορία δημοσίου κτιρίου εντυπωσίασε τις κριτικές
επιτροπές. Ο κ. Αναστάσιος Κωτσιόπουλος (καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), η κ. Μόρφω Παπανικολάου και η
κ. Λένα Σακελλαρίδου ήθελαν να κατασκευάσουν ένα κτίριο για να χρησιμοποιηθεί
ως επέκταση της βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Δεν ήθελαν όμως
να προσθέσουν ένα ακόμα ογκώδες κτίριο ούτε να το κτίσουν δίπλα στο παλιό της
βιβλιοθήκης που ήταν κατασκευή του 1960 (μοντέρνου κινήματος). Και βέβαια δεν
επιθυμούσαν να καταστρέψουν το πρανές πρασίνου που βρισκόταν στον χώρο όπου θα
κατασκευαζόταν το κτίριο. Η συνεργασία και των τριών αρχιτεκτόνων «γέννησε»
μία εντυπωσιακή ιδέα ­ να μην προστεθεί καινούργια κτιριακή μάζα και να
αξιοποιηθεί το πρανές ­ και ίσως ένα ακόμα πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα.

Κάτω από το πρανές πρασίνου, κάτω από τη γη δηλαδή, έφτιαξαν ένα κτίριο, το
οποίο δεν είναι σκοτεινό, όπως θα περίμενε κανείς. Αντίθετα είναι πολύ
φωτεινό. Στις οροφές του υπάρχουν ειδικές κατασκευές απ’ όπου μπαίνει άπλετο
φως. «Πήρε βραβείο ένα κτίριο που ουσιαστικά δεν φαίνεται», λένε
χαρακτηριστικά οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες. «Δεν ταίριαζε να κατασκευαστεί δίπλα
στο άλλο μεγάλο κτίριο, και αν γινόταν αυτό θα χανόταν και το πράσινο»,
εξηγούν. «Το σημαντικό είναι ότι με ένα τέτοιο κτίριο δίνεις μορφή σε μία
υπόγεια εκσκαφή, ενώ το φως γίνεται εργαλείο δουλειάς. Το κτίριο αποκτά τη
σχέση του με τον ουρανό», λένε η Μόρφω Παπανικολάου και η Λένα Σακελλαρίδου. Ο
επισκέπτης κατεβαίνει στο κτίριο από ένα αίθριο που έχει δημιουργηθεί στο
μέσον του. «Η διαφορετική αίσθηση αρχίζει από τη στιγμή που κατεβαίνει κάποιος
στο κτίριο. Μόλις μπαίνει μέσα βλέπει έναν πολύ μεγάλο φωτεινό χώρο», λέει ο
κ. Κωτσιόπουλος. Στο εσωτερικό υπάρχει ένας κεντρικός διώροφος χώρος ­ το
αναγνωστήριο ­ και γύρω γύρω είναι τα βιβλιοστάσια. Το ξύλο κυριαρχεί σχεδόν
παντού, εκτός από το σημείο όπου το παλιό κτίριο ενώνεται με το νέο. Εκεί
υπάρχει ένας καμπύλος τούβλινος τοίχος.